Vrijdag 04/12/2020

Marc Chagall of de Joodse wereld op haar kop

Vaak vliegen mensen door de lucht. Of kussen elkaar hoog boven een dorp. Iemand zit boven op een puntdak. En een koe houdt een paraplu in haar poot. De wereld van de Joodse Russisch-Franse schilder Marc Chagall wordt niet beheerst door de wetten van de zwaartekracht of van de logica. Op 28 februari opent een groot overzicht in Brussel.

Hoezeer het universum van Chagall ook los lijkt te staan van de échte, zichtbare wereld, toch blijkt de werkelijkheid de directe inspiratiebron van de kunstenaar te zijn geweest. Chagall zou een excentrieke oom hebben gehad, die op het dak kroop om alleen te zijn. En er zijn verhalen dat vioolspelers op de daken zaten om zo Joodse begrafenisstoeten te begeleiden. Overbekend is Chagalls schilderij Fiddler on the Roof , dat als inspiratiebron diende voor de beroemde musical met dezelfde titel.

Dat alles speelde zich af in het dorp waar Marc Chagall in 1887 geboren werd als Movsja Zacharo-vitsj Sjagal: de shtetl Lozna, vlak bij Vitebsk, toen een deel van het Russische tsarenrijk en tegenwoordig behorend tot Wit-Rusland. Zijn vader was een eenvoudige haringhandelaar en het gezin was chassidisch Joods. Deze arme maar gelukkige periode heeft Chagall materiaal bezorgd voor nagenoeg al zijn schilderijen.

Natuurlijk kunnen de beelden van de zogeheten Luftmenschen ook symbolisch en allegorisch geïnterpreteerd worden. In het Russische tsarenrijk waren er bloedige pogroms en de joodse bevolking wist dat alles zeer tijdelijk was. Ze konden van de ene dag op de andere uit hun shtetl verjaagd worden. Dan is de zwevende mens van Chagall een symbool van de 'zwervende' jood, altijd op de vlucht. Blogster Bayta Schwarz schrijft: "In het beste geval voelen we ons ergens en overal thuis. In het slechtste geval voelen we ons Luftmenschen, altijd aan het zweven, nooit aan het landen." Chagall zelf schreef over het Joodse bestaan vol onzekerheid: "Ik moet de aarde schilderen, de lucht, alles wat ik in mijn hart meedraag, de brandende stad, de vluchtende mensen, mijn ogen vol tranen. Of ik moet vluchten, naar wie ik moet vliegen,..."

Marc Chagall werd oud: 98. En zijn eigen bestaan was ook een leven on the move. Hij studeerde in Sint-Petersburg, verhuisde naar Parijs, was van 1919 tot 1922 artistiek directeur van het Joods Staatstheater in Moskou, verliet daarna Rusland voorgoed en vestigde zich in Frankrijk. Eerst in Parijs, later in het zuiden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vluchtte Chagall naar de Verenigde Staten. Hij overleed in 1985 in het Zuid-Franse Saint-Paul-de-Vence.

Maar zijn leven lang is hij verbonden gebleven met de Hebreeuwse cultuur, de iconografie van het Joodse dorp en de volkstradities uit zijn Russische kindertijd. De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten in Brussel brengen meer dan 200 werken samen uit heel zijn carrière.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234