Donderdag 27/02/2020

Interview

Marc Bossuyt, oud-rechter van het Grondwettelijk Hof: ‘Ik vind een diploma in de rechten zeer wenselijk’

Oud-Ecolo-voorzitster Zakia Khattabi greep naast een benoeming als rechter. Zij heeft geen rechtendiploma.Beeld Photo News

De weigering van de Senaat om oud-Ecolo-voorzitster Zakia Khattabi te benoemen als rechter in het Grondwettelijk Hof, blijft nazinderen. Marc Bossuyt, oud-lid van het hof, is een voorstander van hoorzittingen voor elke benoeming.

Dat in de Senaat vorige week geen tweederdemeerderheid bestond om Zakia Khattabi te benoemen als rechter bij het Grondwettelijk Hof, laat een dubbele nasmaak achter. Aan de ene kant lijkt het helder dat er een karaktermoord heeft plaatsgevonden. De oud-voorzitster van Ecolo zou, onder meer volgens de N-VA, ooit een gedwongen uitzetting hebben verhinderd, maar een politierapport spreekt dat tegen. Er is evenmin een goede bron voor haar vermeende uitspraak dat zij zich “niet in één ruimte met de N-VA” wil bevinden. Aan de andere kant hebben verkozenen des volks tégen haar benoeming gestemd, en moet een democraat dat aanvaarden. 

“Over mevrouw Khattabi kan ik geen commentaar geven”, zegt Marc Bossuyt (76), die van 1997 tot 2014 eerst rechter en daarna voorzitter was van het Grondwettelijk Hof. “Van een magistraat wordt verwacht dat hij zich gereserveerd en schroomvol opstelt in het maatschappelijk debat.”

Bossuyt wil wel tekst en uitleg geven bij het hof, dat functioneert sinds 1985 en oorspronkelijk enkel arbiter speelde bij bevoegdheidsconflicten tussen federale staat en deelstaten. Vandaag toetst het hof nieuwe wetgeving uit de federale Kamer en decreten uit de deelstaatparlementen aan de Belgische grondwet en Europese en internationale mensenrechtenverdragen. “Zo heeft elke macht in onze rechtsstaat haar eigen opperste gerechtshof”, legt Bossuyt uit. “Voor de rechterlijke macht is dat het Hof van Cassatie, dat arresten van hoven van beroep kan terugschroeven. Voor de uitvoerende macht is dat de Raad van State, die handelingen van de regering of Koninklijke Besluiten ongedaan kan maken. En voor de wetgevende macht is dat dus het Grondwettelijk Hof, dat wetteksten of decreten, of passages daaruit, kan vernietigen.”

Neemt het hof zelf initiatieven?

“Neen. Maar bij nieuwe wetten of decreten kan om het even welke belanghebbende, iedere burger soms, zich tot het Grondwettelijk hof richten. Ook rechters kunnen, op eigen initiatief, of op verzoek van een van de partijen in een rechtszaak, de grondwettigheidsvraag aan het hof voorleggen. Dat telt twaalf rechters, zes in elke taalgroep. Die worden voor het leven benoemd, maar men gaat ervan uit dat het leven tot 70 duurt. (lacht) Wie het ongeluk heeft langer te leven, gaat dan met pensioen.”

Welke andere evenwichten zijn er?

“Er wordt gestreefd naar evenwicht man-vrouw, maar dat haalt het hof nog niet. Vandaag telt de Nederlandse groep vier, en de Franstalige groep nul vrouwen. Er is ook een evenwicht professionals-politici. Zes leden zijn professionele juristen: die hebben ofwel minstens vijf jaar bij de Raad van State of het Hof van Cassatie gewerkt, ofwel minstens vijf jaar als hoogleraar aan de universiteit of als referendaris (assistent, JDC) bij het hof. De andere zes zijn voormalige politici, die minstens vijf jaar ervaring hebben in een van de parlementen.”

Marc Bossuyt. 'De benoemingen zijn politiek. Dat evenwicht is belangrijk, omdat de politieke overtuiging van een rechter bepalend kan zijn voor zijn visie.'Beeld Photo News

Is die politieke verdeling belangrijk?

“Zeker. Dan komen we bij een ander evenwicht, dat van de politieke proportionaliteit. De benoemingen zijn politiek, ook die van de professionals. Zelf was ik benoemd op voordracht van de Vlaamse liberalen. Dat evenwicht is belangrijk, omdat de politieke overtuiging van een rechter bepalend kan zijn voor zijn visie. En ook professionele magistraten hebben een politieke overtuiging.”

Leidt dat niet tot beïnvloeding?

“Beïnvloeding bestaat vooral in de verbeelding van sommige mensen. Rechters hebben geen telefoontje nodig om te weten wat partijen graag zouden willen. Daarom is dat evenwicht cruciaal. Maar de meeste beslissingen zijn unaniem. En bij verschil van mening bereikt men na overleg meestal een consensus. Er wordt niet vaak gestemd.”

Voormalig Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA) pleit ervoor om alleen nog juridische professionals te benoemen.

“Het is niet noodzakelijk slecht dat er ook voormalige politici in het hof zetelen. Aanvankelijk werd niet aanvaard dat een hof dat de macht heeft om wetten en decreten te vernietigen, uitsluitend zou bestaan uit mensen die nooit verkozene des volks waren. Daar stonden de parlementen wantrouwig tegenover.”

Zijn hoorzittingen een goed idee?

“Ja. Ik heb voor mijn benoeming zelf een hoorzitting ondergaan. Alleen voor de gewezen politici werden ze nog nooit georganiseerd. Maar ik zou het een goed idee vinden.”

Is een rechtendiploma, wat mevrouw Khattabi niet heeft, aangewezen?

“Ik vind een basisdiploma in de rechten zeer wenselijk. Alle belangrijke wetten worden door het Grondwettelijk hof besproken en getoetst aan de Belgische grondwet, maar ook aan uitspraken van de Europese Hoven van Straatsburg en Luxemburg. De rechters worden weliswaar bijgestaan door referendarissen, maar het werk is door het groeiend belang van de Europese dimensie voor niet-juristen verduiveld moeilijk geworden. Er is tot dusver nog geen handvol niet-juristen lid geweest van het hof. De behoefte aan juridische scholing neemt toe.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234