Maandag 21/06/2021

Manuscript van 'Het verdriet van België' te koop

'Dit is het handschrift dat Hugo Claus op 31 december 1982 om 16 uur aan uitgeverij De Bezige Bij overhandigde'

'Dit mag niet in een privécollectie verdwijnen'

Vanaf vandaag biedt het Antwerpse antiquariaat De Slegte het handschrift van Hugo Claus' meesterwerk Het verdriet van België te kijk en te koop aan. Voor een luttele 40.000 euro kun je eigenaar worden van Claus' magnum opus, een van de absolute hoogtepunten uit de naoorlogse Vlaamse literatuur. 'Nu moet een attente mecenas onmiddellijk naar de telefoon grijpen en het manuscript aan een museum schenken', reageert Clauskenner Georges Wildemeersch. Zowel Antwerps cultuurschepen Heylen als minister Anciaux houdt voorlopig de boot af.

Antwerpen

Van onze verslaggever

Armand Plottier

'Dit pak telt een slordige 600 pagina's. Keurig geschreven in een mooi, fors handschrift met verrassend weinig doorhalingen. Sloddervossen kunnen er een voorbeeld aan nemen. Jarenlang zat dit kleinood veilig opgeborgen in een kartonnen archiefdoos." Kris Landuyt, zaakvoerder van het antiquariaat De Slegte op de Antwerpse Wapper, kan zijn enthousiasme moeilijk verbergen. "Wie als eerste 40.000 euro betaalt, krijgt van ons het belangrijkste manuscript uit de naoorlogse Vlaamse literatuur. Dit is het handschrift dat Claus op 31 december 1982 om 16 uur aan wijlen Geert Lubberhuizen, directeur van De Bezige Bij, overhandigde."

Om misverstanden te voorkomen: het is niet Claus zelf die aan deze verkoop een extra spaarcentje zal overhouden. Landuyt: "Deze rijkgevulde archiefdoos komt van een privéverzamelaar die liever anoniem blijft. En 40.000 euro lijkt mij de meest realistische prijs te zijn, want ik meen de markt goed te kennen." Met de vraag of deze mijlpaal uit de vaderlandse letterengeschiedenis, gepubliceerd in 1983 en al 400.000 keer verkocht, nu al dan niet in privéhanden, ver van vorsers en geleerden, zal terechtkomen wil Landuyt zich niet bezighouden. "Mijn prijs is toch niet onredelijk?", klinkt het behoedzaam.

Toch fluit professor Georges Wildemeersch, Clauskenner bij uitstek, tussen de tanden als hij hoort dat de vraagprijs 40.000 euro bedraagt. "En toch mag dit manuscript niet in een privécollectie verdwijnen. Met deze 600 pagina's trok Hugo Claus naar zijn uitgever, niet? Natuurlijk is het belangrijk dat je als wetenschapper van een boek als Het verdriet van België meer dan alleen de definitieve versie in handen krijgt. Maar dit is een uiterst belangrijk manuscript. Claus heeft de naam dat hij zijn definitieve versies nooit aanpaste, zelfs niet eens meer bekeek. Ik verzeker je dat hij dat bij dit boek wel deed. Dit manuscript moet in een 'officieel instituut' worden ondergebracht. Vanzelfsprekend besef ik wel dat de middelen beperkt zijn. Daarom hoop ik dat een attente mecenas meteen naar de telefoon grijpt om het manuscript stante pede aan te schaffen ten behoeve van geleerden en vorsers."

Zonder twijfel is het Antwerpse AMVC-Letterenhuis de plaats waar Het verdriet van België idealiter thuishoort. Maar ook daar moet men even slikken als het prijskaartje ter sprake komt. "Veertigduizend euro? Dat is ons totale aankoopbudget voor een heel jaar. Die vraagprijs overstijgt dus duidelijk onze middelen", stelt directeur Leen van Dijck. Eén enkel manuscript van Het verdriet van België, zij het dan wel het definitieve, vindt Van Dijck ook niet zo aanlokkelijk. "Van De Leeuw van Vlaanderen van Conscience hebben we wel drie versies en ook veel notities. Daardoor kunnen we het volledige parcours van de roman reconstrueren. Toen het Letterkundig Museum in Den Haag De avonden van Gerard Reve aankocht, schafte het zich ook alle handschriften van dat werk aan."

Dat er aan het aanschaffen van dure literaire stukken risico's verbonden zijn, heeft Van Dijck ondertussen al mogen ondervinden. "In 2001 kochten wij brieven, handschriften en foto's van Paul van Ostaijen aan. De Vlaamse Gemeenschap verklaarde destijds plechtig dat ze ons financieel zou bijspringen, maar tot op de dag van vandaag heb ik daar nog niets van gemerkt."

Ondanks zijn "gigantische sympathie voor Hugo Claus" vindt ook Antwerps cultuurschepen Philip Heylen dat het manuscript boven zijn portemonnee is. "In feite zou de aanschaf ook niet verantwoord zijn. Vijf jaar geleden kon het AMVC-Letterenhuis met veel moeite de brieven van Van Ostaijen kopen en toen ging het om 'slechts' 15.000 euro, deze keer passen we. De stad Antwerpen moet nu eenmaal de tering naar de nering zetten." Volledigheidshalve wil Heylen wel benadrukken dat het AMVC-Letterenhuis al fragmenten van versies van Het verdriet van België bezit.

Ook op het kabinet van cultuurminister Bert Anciaux wordt niet geamuseerd gereageerd op de verkoopplannen van De Slegte. "Zomaar eventjes over 40.000 euro belastinggeld beslissen op basis van nattevingerwerk zou niet verstandig zijn", klinkt het zuinigjes. "Eén dag voor de verkoop worden we op de hoogte gesteld, vindt u dat niet vreemd? Als er over dit dossier in de toekomst iets te melden valt, hoort u beslist nog van ons."

Het manuscript van Het verdriet van België vormt de kern van een kleine gelegenheidstentoonstelling met handschriften, correspondentie en foto's uit de collectie van De Slegte, Wapper 5, 2000 Antwerpen. De expositie is vrij te bekijken elke dag van 9.30 tot 18 uur. deslegte.wapper@pandora.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234