Donderdag 30/06/2022

Portret

Mansour was dé hoop op vrede met de taliban. Dat draaide even anders uit

Vermoedelijke foto van Mullah Mansour. Beeld rv
Vermoedelijke foto van Mullah Mansour.Beeld rv

Kan Mullah Mansour de taliban bij elkaar houden en vredesgesprekken aanknopen met Afghanistan? Dat was vorig jaar de hamvraag. Het antwoord van de VS viel zaterdag uit de lucht in de vorm van een precisiebom, afkomstig van een drone. Nee dus, Mansour was niet de juiste man. Een portret.

Stefan Grommen

De invloedrijke Mullah Akhtar Mohammad Mansour, sinds jaar en dag de rechterhand van Omar, krijgt in juli vorig jaar de leiding over de taliban. Zo wordt hij nog maar de tweede leider van de taliban sinds het ontstaan van de groepering. Net als over de eenogige Mullah Omar is dan niet bijster veel geweten over de handel en wandel van Mansour. Hij is dik in de veertig en op de weinige foto's van hem (of waarvan althans beweerd wordt dat hij erop staat) ziet hij er net zo uit als alle andere talibankopstukken: met tulband en donkere baard.

Tijdens de Sovjetbezetting van Afghanistan woont hij, zoals veel Afghanen, in Pakistan. Na het vertrek van de Russen en de machtsovername door de taliban schopt hij het tot minister voor Burgerluchtvaart in Afghanistan. Hij vervult die functie tussen 1996 en de inval van de Amerikanen in 2001. Dat jaar vlucht hij terug naar Pakistan. Daar wordt hij de 'schaduwgouverneur' van de provincie Kandahar voor de taliban.

Zijn naam duikt opnieuw op in 2010, wanneer de VS en Groot-Brittannië vredesgesprekken aanknopen met de taliban. Het Westen denkt met Mansour te praten en betaalt de man tienduizenden dollars om hem over de streep te trekken, tot de onderhandelaars erachter komen dat ze met een oplichter te maken hebben, die plots ook met de noorderzon verdwenen blijkt.

Machtsstrijd

Maar ook de échte Mansour wordt ten tijde van zijn aanstelling als talibanleider, ondanks zijn openlijke gedweep met al-Qaidatopfiguren als Osama bin Laden en al-Zarqawi, omschreven als een pragmaticus. Hij zou brood zien in vredesonderhandelingen in de regio, klonk het toen.

De grote vraag is dan vooral of hij daarvoor al genoeg gewicht in de schaal kan werpen bij de taliban. Mogelijk was zijn voorganger Omar al langer dood en heeft Mansour zo de organisatie naar zijn hand kunnen zetten. Maar dat gerucht levert wel gemor op bij de aanhangers. Had Mullah Mansour hen willens en wetens gedurende ruim een jaar misleid?

Naast die interne strubbelingen moet Mansour optornen tegen de opmars van Islamitische Staat (IS). Mansour wordt niet toevallig, net als Omar, bestempeld als 'Amir al-Mu'minin', de 'leider van de gelovigen'. Dat is een klinkende titel in jihadistische kringen, die doorgaans ook aan het hoofd van het kalifaat wordt gegeven. En wie kalifaat zegt, zegt IS en diens leider Abu Bakr al-Baghdadi. Ook IS-strijders verwijzen naar al-Baghdadi met die 'Amir al-Mu'minin'-eretitel. De taliban en IS kissebisten vorig jaar nog volop over wie nu echt aanspraak kon maken op die naam - en dus in hun ogen de loyaliteit van alle moslims kan op eisen.

Als hij, te midden van die machtsstrijd met IS en de mogelijke twijfels over zijn rechtmatige leiderschap, de taliban kan samenhouden, dan zijn er ook vredesgesprekken mogelijk, zo redeneren de autoriteiten in Pakistan, Afghanistan en de VS. Met dat in het achterhoofd houdt Amerika zich even gedeisd.

Mullah Mansour. Beeld reuters
Mullah Mansour.Beeld reuters

Meer aanslagen

Maar vrede komt er niet. Integendeel zelfs, het aantal aanslagen en schietpartijen in Afghanistan stijgt plots snel. Het lijkt erop dat Mansour zijn onzekere positie aan het consolideren is met een simpele, maar beproefde jihadistische tactiek: meer actie, meer strijd, meer geweld.

Het zorgt ervoor dat de Afghaanse president Ashraf Ghani afstapt van de afwachtende houding: hij eist hij van buurland Pakistan om iets te ondernemen tegen de taliban. Want die kan nu, zeker op Pakistaans grondgebied, vrij bewegen. Maar in Pakistan houden ze de boot af. Daar willen ze vooral eventuele vredesgesprekken niet katapulteren. En er is nog een tweede reden: Mansour wordt het hof gemaakt door de Pakistaanse geheime dienst ISI. Die heeft aanzienlijke invloed op bepaalde groeperingen binnen de taliban. De VS volgt lang de tactiek van bondgenoot Pakistan.

En plots komt dan het bericht van de dood van Mullah Mansour. Gebombardeerd met een drone in de Afghaans-Pakistaans-Iraanse grensstreek Beloetsjistan, nota bene op het grondgebied van Pakistan. Of Mansour nu dood is of niet - want ondanks de bevestiging door Barack Obama, wordt daar vanuit de taliban twijfel over gezaaid - de aanval is meer dan een symbolische ommekeer in de strijd tegen de taliban.

Drugs en al-Qaida

Wat die nieuwe tactiek in de hand heeft gewerkt? Naar alle waarschijnlijkheid de hernieuwde band die de taliban met terreurgroep al-Qaida heeft gesmeed. Al-Qaida-leider Ayman al-Zawahiri liet al snel weten dat zijn kliek trouw zou zweren aan Mullah Mansour. Bovendien blijkt Mansour grote belangen te hebben in de Afghaanse drugswereld en maffia. Dat clandestiene handeltje floreert steevast in land waar onzekerheid heerst. De opgedreven aanslagen in Afghanistan bevestigden uiteindelijk de vrees van de Amerikanen dat Mansour nooit oprecht zou meewerken aan vredesgesprekken.

"We hebben al langer gezegd dat Mansour een imminente dreiging vormde voor ons en voor Afghaanse burgers", stelde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry. "Deze daad is een duidelijke boodschap aan de wereld dat we blijven samenwerken met onze Afghaanse partners."

Dat citaat moet ook op een koude steen vallen in Pakistan, dat - net zoals bij de dood van Osama Bin Laden - opnieuw zonder medeweten zijn grondgebied ziet geschonden worden door de Amerikanen. Voor de Afghaanse president Ghani is het bombardement dan weer een mooi duwtje in de rug. Hij hoopt, samen met de Amerikanen, dat nieuwe talibanleiders bereid zullen zijn tot echte vredesgesprekken.

Het wrak van de auto van Mansour, waarop de Amerikaanse bom gedropt werd. Beeld AP
Het wrak van de auto van Mansour, waarop de Amerikaanse bom gedropt werd.Beeld AP

Wat met de taliban?

Eerst afwachten wie de opvolger wordt van Mansour. Een van de namen die valt, is die van Sirajuddin Haqqani. Dat is een rechterhand van Mansour die zich voornamelijk bezighoudt met de operaties op het terrein. Geen vredelievend doetje dus. Maar ook Haqqani zal dan wel eerst het vertrouwen van een heleboel splintergroepen bij de taliban moeten winnen. "Eén foute stap kan de groep verdelen in tal van fracties, zoals de vroegere mujahideen", zo citeert Reuters een bron bij de terreurgroep.

En om het nog complexer te maken: ook Haqqani zou banden hebben met de Pakistaanse geheime dienst, waardoor opnieuw de bereidheid van Pakistan om iets te doen aan het geweld van de taliban in vraag zal worden gesteld. De recente droneaanval van de VS heeft alvast één ding bewezen: het Amerikaanse geduld raakt stilaan op.

Dit artikel is een herwerkte, sterk uitgebreide en geactualiseerde versie van een portret dat in juli 2015 op onze site verscheen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234