Zondag 04/12/2022

Mannen van Rome blijven van Rome

Vandaag en morgen worden kardinaal Danneels en aartsbisschop Léonard door de parlementaire onderzoekscommissie ondervraagd over hun gedragslijn inzake het seksueel kindermisbruik in het verleden. Hierbij dreigt te worden vergeten dat bisschoppen worden benoemd door de paus. En daarin hebben zij zich met een soort kadavergehoorzaamheid te houden aan strikte richtlijnen vanuit de pauselijke curie.

Zo beloofde de nieuwe aartsbisschop André-Joseph Léonard, tegen de achtergrond van het crimineel gedrag van de bisschop van Brugge, nadrukkelijk dat seksueel kindermisbruik in een pastorale relatie van dan af altijd zou worden aangegeven bij justitie. Hij baseerde zich daarbij op een officieuze Vaticaanse richtlijn die het opvallend stilzwijgen van Benedictus XVI op Pasen 2010 moest goedmaken: ‘Gids voor het verstaan van de basisprocedure van de congregatie van de geloofsleer betreffende beschuldigingen van seksueel misbruik’. Het werd op 12 april verkocht aan de media als een teken dat de paus eindelijk had toegestemd in het feit dat de burgerlijke wet aangaande het aangeven van misdaden bij de aangewezen overheden altijd diende gevolgd te worden en dat het kerkelijk recht in deze gewijzigd was.

De media veronachtzaamden daarbij om te vermelden dat deze gids géén pauselijke autoriteit had tot wijziging van het kerkelijk recht van 1983, noch van de brief van Ratzinger van 2001 (‘De delictis gravioribus’) waar absoluut geen sprake is van een vereiste om justitie in te schakelen. De Britse rechter Geoffrey Robinson, die met The Case of the Pope een belangwekkende studie publiceerde naar de rol van het Vaticaan bij de schending van de mensenrechten, wijst er aldus op: “Dit werd duidelijk drie maanden later toen Benedictus zijn nieuwe kerkrechterlijke normen uitvaardigde, waarin geen enkele bepaling van welke verplichting ook in hoofde van de bisschoppen werd vermeld, tot aangifte van seksueel kindermisbruik aan de burgerlijke autoriteiten. De verplichting tot aangifte was volgens pauselijk woordvoerder pater Lombardi wel besproken maar uiteindelijk toch maar verworpen. Bewust werd er beslist dat er niets diende opgelegd als een nieuwe regel van kerkelijk recht, behalve in landen waar dergelijke burgerlijke wet bestaat. Maar vele staten kennen die wet niet. Daar moet de politie dus niet gealarmeerd worden. Belangrijkste reden hiervoor is het biechtgeheim. Een bisschop mag dat niet schenden. Het geeft hem de mogelijkheid om criminele priesters te redden door hen niet in de beklaagdenbank van een rechtszaal te brengen en te moeten laten vallen”.

Uit zijn ‘De delictis gravioribus’ blijkt dat Ratzinger moet hebben voorzien dat dit soort seksschandalen de kerk wereldwijd zouden gaan treffen. Mijns inziens besliste hij in 2001 daarom de controle van de Heilige Stoel over alle beschuldigingen van seksueel misbruik door priesters in eigen handen te houden en deze zaken te beoordelen volgens het eigen kerkelijk recht. Vandaar zijn verzet tegen de ‘zero tolerance’ waar de Amerikaanse bisschoppen toe hadden besloten, nadat het priesterlijk misbruik in de VS tegen de eeuwwisseling een wijdverbreid schandaal was geworden. Schandalen zouden achtereenvolgens losbarsten in Oostenrijk, Polen, Ierland, Duitsland, Nederland en België. Het onverantwoord optreden in deze van de nu paus geworden kardinaal Ratzinger werd voor het aanzien van de rooms-katholieke kerk onhoudbaar. De paus is - op grond van de akkoorden van Lateranen met Musolini - immers het soevereine staatshoofd van de hele katholieke hiërarchie. In kerkelijke zin zijn priesters als het ware gaan beschikken over een soort tweede nationaliteit. Seksueel kindermisbruik is volgens het kerkelijk recht uiteraard ongeoorloofd, maar de kerkelijke straffen houden volgens dat eigen kerkelijke recht alleen maar boetedoening, afzondering en retraites in. Er is geen sprake van ernstig binnenkerkelijk onderzoek bij middel van DNA-afnames, alibigegevens en dergelijke meer.

Als laatste monarchische hiërarchie die geen scheiding van de drie machten kent en een eigen kerkelijk recht praktiseert dat kan indruisen tegen de cultuur van democratische staten is de rooms-katholieke kerk een organisatie geworden die door parlementen van gekozen burgers tot verantwoording moest worden geroepen. Zou men zich zelfs niet terecht kunnen afvragen of een concordaat met een Italiaanse dictator uit 1929 de rooms-katholieke kerk nog het recht verleent om in 2010 boven de wetgevende, rechterlijke en uitvoerende macht van een rechtstaat als België te staan ?

Kan men zich in criminele aangelegenheden ten aanzien van een parlement opstellen zoals de advocaat van de Belgische bisschoppen, Paul Quirynen, dat afgelopen vrijdag in De Standaard deed ? Het is tegen de achtergrond van deze kerkelijke spelregels dat de Belgische bisschoppen in deze laatste adventsweken voor een haast onmogelijke opgave zijn gesteld. Dan ligt het typeren van ‘gekozenen des volks’ als populisten door de justitiële woordvoerder van het Belgisch bisschoppencollege voor de hand. Toch zou hij weet moeten hebben van het feit dat het de Heilige Stoel van de intransigente paus Benedictus XVI is die met het eigen canoniek recht koste wat kost de spelregels wil blijven bepalen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234