Vrijdag 18/10/2019

Mannen maken plannen

b0b Van Reeth en Willem Jan Neutelings over bouwen van musea

Antwerpen / Van onze medewerker

Ward Daenen

Enkele weken geleden kondigde de Vlaamse minister-president aan dat er twee nieuwe musea bijkomen: een ervan gewijd aan de jodenvervolging, het andere aan de geschiedenis van Vlaanderen. In de wetenschap dat de Vlaamse museumbouw in het verleden niet meteen blijk heeft gegeven van lef en inventiviteit, waren ze vorige week in deSingel net op tijd om onder de kop 'Bouwen, een therapie voor musea?' een eerste keer te praten over het bouwen van musea. Zoiets vereist immers een plan. Zie hier enkele visies en ervaringen van sprekers, ook maar uiteraard niet alleen ten behoeve van Patrick Dewael.

Politici, bouwheer, conservator, ingenieurs, kunstenaars, architecten en vormgevers: allemaal zijn ze betrokken bij de planning van een museum. "Hoe neem je als bouwheer de culturele verantwoordelijkheid bij de bouw van musea?", vroeg b0b Van Reeth zich af. "Misschien is het zo dat Vlaanderen musea zo identificeert met het verleden en dus met de verworven Vlaamse identiteit, dat nieuwe musea zoals het Raveelmuseum in Machelen aan de Leie weggestopt zitten. Vlaanderen heeft een traditie van musea die niets anders zijn dan 'intelligente ruïnes', hergebruikte gebouwen die doorleefd en achtergelaten zijn. Misschien is dit een les: je bouwt geen museum, je bouwt een stuk stad dat gekraakt wordt om verleden en heden om te vormen tot een collectief geheugen." Voor de belangrijkste nieuwe musea in ons land besloot men inderdaad geen nieuwe gebouwen op te richten, maar bestaande panden te verbouwen, met name voor het PMMK in Oostende, het MuHKA in Antwerpen en het SMAK in Gent.

Als Vlaanderen binnenkort en in navolging van de rest van de wereld toch musea gaat bouwen, zal men dat met visie moeten doen. Onze bouwheer benadrukte dat elke museumarchitectuur minimaal een plaats moet bieden en maximaal een meerwaarde geven aan de collectie. Dat betekent dat de architect niet enkel de logica van de stad maar ook de logica van de collectie voor ogen moet houden. "De architectuurdiscussie gaat over een stuk gemeenschapsgebouw en niet over het inmiddels overbekende eigenbelang", merkte Van Reeth op.

Het Antwerpse Museum aan de Stroom (MAS), dat gepland is voor 2005, moet een voorbeeldfunctie voor Vlaanderen gaan vervullen. "In de opgave van een hedendaags museum vechten drie tegengestelde karakteristieken met elkaar om aandacht", wist architect van het MAS-plan en een van de sprekers Willem Jan Neutelings. "Vooreerst streven sommigen vooral naar verzamelen en bewaren. Als je conservators hoort spreken, krijg je het gevoel dat de artefacten in het museum als patiënten worden behandeld die je moet koesteren, pamperen en beschermen tegen de tijd. Ten tweede vind je mensen die denken dat het museum enkel te maken heeft met openbaar maken, het trekken van zoveel mogelijk publiek en zelfs het commercialiseren van de collectie. Ten slotte verwacht men heel veel van musea in de stad. Het museum moet in staat zijn om een hele stadswijk op te krikken. Zelfs de hele stad moet in de vaart der volkeren worden opgestuwd."

Het conserveren, het commercialiseren en het helen zijn lastig voor de architect om te combineren in een plan. "Je voelt je op het ene moment dokter, op het andere entertainer en in derde instantie psychiater", zo zegt Neutelings zelf.

Ten slotte draait het om centen, of het nu het MAS of het holocaustmuseum betreft. De directeur van het Franse Frac (Pays de la Loire) vroeg in de discussie fijntjes: "Is er geld voor het MAS of is dit een projet utopique?" Of zou het mogen kunnen dat geld en visie niet tegengesteld zijn?

Musea: A New 'Brand' World?, vanmiddag van 14.30 tot 18 uur en vanavond van 20 tot 22 uur. Desguinlei 25, 2018 Antwerpen. Info en kaarten: 03/248 28 28.

Vlaanderen heeft een traditie van musea die niets anders zijn dan 'intelligente ruïnes'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234