Maandag 24/01/2022

Manipulatie als middel

Gesprek met George Sluizer, regisseur van The Commissioner

Ludo Wijnen

The Commissioner is een politieke thriller die door een van de plotlijnen - dioxine in het drinkwater - toevallig midden in de actualiteit is beland. Voor het overige kun je eerder van een degelijke dan van een visionaire film spreken.

John Hurt zet een prima vertolking neer als James Morton, een Engels politicus die verbannen wordt naar de Europese Commissie. Met tegenzin aanvaardt hij de portefeuille van Industriële Betrekkingen, een post die hem midden in een complot terecht doet komen. Een eerste tip, aangebracht door de angstige Hans König (rol van Armin Mueller-Stahl) wijst in de richting van een ex-nazi, die zijn expertise uit de concentratiekampen aanwendt voor het produceren van chemische wapens. Het getouwtrek tussen de chemische multinationals blijkt echter iets complexer dan de jacht op Eichmann. Onder impuls van de mooie Portugese Commissaris voor Milieu, gespeeld door Rosana Pastor, hervindt de verbitterde Morton zijn idealisme en trekt hij ten strijde tegen de manipulerende chemiereuzen. Naast de prestatie van John Hurt, die de film ook in de wat zwakkere scènes overeind houdt, dient ook de geslaagde muziek van Loek Dikker vermeld te worden. "Het scenario is gebaseerd op een roman van Stanley Johnson," steekt regisseur George Sluizer van wal. "Een niet onaardig boek, maar niet echt lectuur waarvan je meteen zegt: 'Dat moet en zal ik ooit verfilmen.' Ik werd vooral aangetrokken door het politieke onderwerp, om twee redenen. Om te beginnen zijn politici dankbare hoofdpersonages, ze zijn zelf acteurs in de schemerzone tussen echt en onecht. Ze zijn slechts zelden coherent of consequent in wat ze zeggen, denken, doen en voelen. Ze zeggen dat ze voor de vrede zijn en verkopen je ondertussen een oorlogsarsenaal aan wapens. Ook een regisseur is vaak niet vies van manipulatie, maar voor mij is het een middel en geen doel op zich. Anders was ik wel minister-president geworden.

"Ten tweede ben ik altijd al geïnteresseerd geweest in politiek. Ik vind dat de filmcultuur in Europa zich te weinig bemoeit met politiek. In Amerika heeft men heel wat meer films die over het Wittte Huis gaan, zoals recent Primary Colors of Wag the Dog."

Je kunt je afvragen of de politiek, specifieker: de Europese Commissie, gediend is met het onfrisse plaatje dat Sluizer in The Commissioner schetst. "Ik denk niet dat dit een cynische film is," repliceert hij, "noem het liever een realistische visie. Nog niet zo lang geleden heeft de Commissie moeten aftreden, terwijl we ook op het dioxineschandaal anticipeerden. Wat dat betreft getuigt de film van een vrij goede neus voor wat er te gebeuren stond."

Tijdens de persvertoning ontstond wel enige hilariteit naar aanleiding van de paniek die de dioxinevergiftiging teweegbracht. Het Belgische publiek weet dat het al meer dan een half jaar dioxine tot zich heeft genomen en zal de grote boeman in de film misschien niet meer zo au sérieux nemen.

"Je moet dat ook niet overdrijven," vindt Sluizer. "We brengen wel de paniek in beeld, maar er worden geen lijken getoond. Andersom gaat de stelling ook op: vaak is de hedendaagse consument ten onrechte heel erg angstig. Ik denk bijvoorbeeld aan mensen die rokers vragen om hun sigaret te doven terwijl ze er tien meter vandaan zitten. Ik geloof in ieder geval dat de macht verschoven is van de politiek naar de multinationals. De politiek heeft geen idealen meer, er zijn geen verschillen meer tussen links en rechts, tussen Dehaene en Kok. Het zijn keurige managers geworden die niet meer gedreven worden door idealen maar door pragmatisme."

Bij een Europese coproductie dient een regisseur zich vaak ook erg pragmatisch op te stellen, met soms karakterloze 'europuddingen' als resultaat. "Het onderwerp van The Commissioner leende zich voortreffelijk voor een coproduktie," zegt Sluizer, "John Hurt speelt een Engelsman, Armin Mueller-Stahl een ex-Duitser en de Spaanse Rosana Pastor hebben we wel over de Portugese grens gesmokkeld maar ze heeft toch een Iberisch accent. Een groter probleem had ik met de productiemiddelen, die uiteindelijk kleiner waren dan vooropgesteld. In Europa heb je af en toe de kans om films te maken waarbij geld niet de enige maatstaf is. De keerzijde van de medaille is dat je de helft van je energie moet stoppen in zo goedkoop mogelijk werken. Die economische beperking is soms wel vervelend. Als je een grote ruimte wilt belichten vraagt de producent weleens of het niet ook in één hoekje met één lamp kan.

"In Amerika hoefde ik mij daar niet om te bekommeren. Maar bij die grote producties had ik natuurlijk ook minder beslissingsmacht. Toen ik pas de oversteek gemaakt had liet ik mij adviseren door Paul Verhoeven, die mij het volgende vertelde: 'Het zijn haaien hier, je moet zien dat je sneller zwemt dan zij. En altijd in dezelfde richting, nooit tegen de stroom in, want dan verzuip je.'"

Ondertussen is Verhoeven nog steeds lustig aan het zwemmen, terwijl Sluizer opnieuw de oceaan heeft overgestoken. "De dood van River Phoenix toen de opnamen voor Dark Blood bijna voltooid waren, was een stevige klap," legt hij uit. "Ik was al jaren met die film bezig en moest even op adem komen. Dat deed ik liever hier dan in Amerika, werken doe ik ginds graag, maar wonen niet. Sindsdien heb ik een aantal films in opdracht gemaakt, de impuls moest van buitenuit komen. Zo was het ook bij The Commissioner. Nu groeit opnieuw de behoefte om nog één keer een eigen project te voltooien. Dat zal misschien niet mijn zwanezang zijn, maar als ik die film geslaagd kan noemen, heb ik wel de indruk dat ik mijn gedichtje gemaakt heb. Ik zal altijd blijven filmen, maar dan gewoon omdat ik het leuk vind, als beroep. Het is niet meer de obsessie die het vroeger geweest is."

Heeft Sluizer ook ergens spijt van? "Ik weiger dat woord te kennen," is zijn antwoord, "ook al zal ik niet alles goed gedaan hebben. Ik durf al mijn films in mijn graf met me mee te nemen en schaam me over geen enkele. Sommige zijn natuurlijk beter dan andere, ik vind het alleen jammer dat de kritiek soms zo alle verhoudingen uit het oog kan verliezen. Spoorloos werd ooit omschreven als beter dan het beste van Hitchcock. Van mij mogen ze dat schrijven, maar helemaal terecht is het misschien toch niet. Evenmin als de afbraak die de remake The Vanishing te verduren kreeg, want toen vond iedereen natuurlijk het origineel beter. En toen ik Twice a Woman maakte, naar Harry Mulisch' roman Twee vrouwen, was het boek natuurlijk weer beter" (lacht).

TITEL: The Commissioner. REGIE: George Sluizer. SCENARIO: Christina Kallas en George Sluizer naar de gelijknamige roman van Stanley Johnson. FOTOGRAFIE: Bruno De Keyzer. MUZIEK: Loek Dikker. PRODUKTIE: Christina Kallas, Luciano Goor. VERTOLKING: John Hurt, Rosana Pastor, Arin Mueller-Stahl, Alice Krige e.a. Duitsland-België-Engeland, 1998, kleur, 108'. Gedistribueerd door CNC.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234