Zondag 31/05/2020

Man zijn kan uw gezondheid schaden

Het verschil in levensverwachting tussen man en vrouw bedraagt in Vlaanderen zes jaar. Zelfmoorden, depressies, verkeersongevallen en aandoeningen van hart- en bloedvaten treffen opvallend meer mannen dan vrouwen en verklaren deels de steeds breder wordende kloof. In de toekomst wordt het verschil in levensverwachting tussen de beide seksen enkel groter. Volgens professor Bo Coolsaet wordt het hoog tijd dat de man zich voldoende bewust wordt van zijn biologische kwetsbaarheid.

Van 1 tot 3 maart vindt in Londen het Men's Health Congres plaats. Bedoeling van het symposium is een antwoord te krijgen op de vraag 'Hoe komt het dat man zijn een ernstige bedreiging betekent voor de gezondheid?'. Van 9 tot 13 februari vond in Genève het tweede wereldcongres The Ageing Male plaats, georganiseerd door The International Society for the Study of the Ageing Male (Issam). Ook daar stonden de problemen van de ouder wordende man centraal.

"Over de hele wereld beginnen wetenschappers zich te interesseren voor het thema", zegt uroloog-androloog professor dr. Bo Coolsaet, die op het congres in Genève de slottoespraak gaf. "Spijtig genoeg hebben de media en de politici het probleem nog niet op de agenda geplaatst. Onlangs heb ik een brief gestuurd naar Vlaams minister van Gelijkekansenbeleid Mieke Vogels (Agalev), waarin ik aandacht vroeg voor het probleem en pleitte voor de oprichting van een onderzoeksgroep. De minister liet weten de problemen van de ouder wordende man niet als een prioriteit te beschouwen."

Nochtans kan er moeilijk naast de cijfers gekeken worden. In 1960 stond de wereld in rep en roer bij de geboorte van de 3 miljardste wereldburger. Vandaag zijn we met 6 miljard en extrapolaties wijzen uit dat we in 2025 met 7,82 miljard, in 2050 zelfs met 8,91 miljard zullen zijn. Tegelijkertijd is er wereldwijd een spectaculaire daling van het aantal kinderen. In 1950 bestond nog 34,3 procent van de wereldbevolking uit kinderen. In 2050 zal dat nog 19,7 procent zijn. Het gemiddelde aantal kinderen per vrouw daalde tussen 1965 en 1995 van 4,9 tot 2,7. De verstoorde verhoudingen zullen vooral de westerse wereld treffen. In de zeer ontwikkelde landen blijft het bevolkingsaantal nagenoeg stabiel, zodat de veroudering van de bevolking extra opvalt.

"Binnen de groeiende groep bejaarden zal vooral het aandeel vrouwen sterk toenemen", zegt Coolsaet. "Wetenschappers spreken van 'androtropia'. Waarom vrouwen gemiddeld langer leven dan mannen, is nog steeds geen uitgemaakte zaak. We weten evenmin of er een genetische verklaring is. Bovendien bedroeg het verschil in levensverwachting in 1920 amper één jaar. De kloof lijkt dus steeds groter te worden."

Een deel van de verklaring ligt in het feit dat mannen veel meer risico lopen om te sterven aan bepaalde aandoeningen of in bepaalde situaties. "Een man heeft bijna dubbel zoveel kans om te sterven aan hartaandoeningen", zegt Coolsaet. "Ze overlijden 2,7 keer zo vaak in het verkeer en worden drie keer zo vaak slachtoffer van geweld. Mannen plegen zes keer zo vaak zelfmoord als vrouwen. Als we naar de voorspellingen van de dodelijkste aandoeningen of situaties voor het jaar 2020 kijken, constateren we dat de typisch mannelijke aandoeningen verder uitgroeien tot de belangrijkste doodsoorzaken. Aandoeningen van hart- en bloedvaten zullen op de eerste plaats staan in de topvijf van de belangrijkste doodsoorzaken, gevolgd door depressies, die ook al zes keer vaker bij mannen voorkomen. Daarna komen verkeersongevallen, aandoeningen van de hersenbloedvaten en longen."

Ook het typisch mannelijke machogedrag speelt een rol. Mannen raadplegen veel minder vaak een arts en worden bovendien niet even ernstig onderzocht. "Als arts komt het er op aan extra aandacht te hebben wanneer er mannen over de vloer komen. Mannen zijn communicatief zwakker en komen slechts via omwegen tot de essentie. Ze geven wel signalen dat er iets misloopt, maar het is aan de arts om daar op in te pikken. Veel mannen die bij mij op consultatie komen, vertellen eerst dat ze moeilijk plassen of 's nachts dikwijls uit hun bed moeten om naar het toilet te gaan. Het risico om dan de consultatie af te sluiten is reëel. Wanneer de communicatie toch voortgezet wordt, komt uiteindelijk de aap uit de mouw en blijkt dat het niet zozeer om problemen met het plassen dan wel om erectieproblemen gaat."

Volgens de androloog-uroloog is er, zeker in de eerstelijnsgezondheidszorg, een dringende nood aan meer luisterbereidheid. De aandacht voor het thema zou in de medische opleiding en via bijscholingen aan bod moeten komen. Daarnaast is er echter ook een dringende nood aan meer wetenschappelijk onderzoek. "Bij vrouwen zijn de verouderingsverschijnselen veel uitgebreider onderzocht dan bij mannen. Bij de man is er ook geen menopauze en verloopt de veroudering veel geleidelijker. In feite begint de veroudering al op 25 jaar. We zien een daling van het aantal hersencellen en een tanende productie van zaadcellen. Vanaf 40 jaar, bij de ene man al iets sneller dan bij de andere, daalt de concentratie actieve testosteron. Tegelijkertijd loopt ook de concentratie androgeen die geproduceerd worden door de bijnier, het zogenaamde DHEA, sterk terug."

De hormonale wijzigingen zijn lang niet zo drastisch als bij de vrouw, maar de consequenties liegen er niet om. "Er treedt sneller osteoporose op", zegt Bo Coolsaet. "Tegelijkertijd daalt de spiermassa, wat in combinatie met osteoporose nadelig is voor de stabiliteit. Veel ingrijpender is de wijziging in de vetverdeling. Er komt een opstapeling van vetweefsel ter hoogte van de buik. Het buikje speelt op zijn beurt een belangrijke rol in aandoeningen van hart- en bloedvaten. De link met een gedaalde libido en tanende seksuele prestaties is minder uitgesproken. Mannen ervaren deze dalende testosteronconcentratie aan den lijve. Het buikje, maar ook erectieproblemen, een dalende spermaproductie, lusteloosheid en een verstoorde geheugenfunctie zijn de eerste tekenen."

Dat ook ouder wordende mannen, net zoals vrouwen, baat kunnen hebben bij een hormonale therapie, ligt voor de hand. Ook onder invloed van seksuele activiteit, sport en hersenactiviteit blijft de concentratie testosteron merkelijk hoger. De vroegtijdige pensionering zorgt daar voor problemen. Veel mannen worden plots een stuk minder actief. Bovendien hebben ze nooit zo nauw met hun partner samen geleefd wat soms voor wrijvingen zorgt. Mannen worden dus plots geconfronteerd met een wereld waarvoor ze niet klaar zijn.

Een deel van de oplossing kan er in bestaan de pensionering geleidelijk in te voeren zodat mensen zich langzaam kunnen aanpassen. Vandaag zijn we druk bezig het leven te verlengen, maar we moeten ons de vraag durven te stellen naar de zin daarvan als die extra jaren geen kwaliteit meer te bieden hebben. Het gaat er nu om te zoeken hoe we de kwaliteit van de bestaande jaren kunnen verzekeren."

Een volledige analyse van het probleem is noodzakelijk, maar volgens Coolsaet kunnen er ook op korte termijn maatregelen genomen worden. "We moeten mannen bewust maken van hun biologische kwetsbaarheid. Daarbij is een rol weggelegd voor de media. Fysieke en psychische activiteit moet worden aangemoedigd en ook aan de voeding kan veel gedaan worden. Minder vetten en meer vezels eten heeft een heilzame werking op de prostaat en de zogenaamde antioxidantia voorkomen kanker en gaan vaatafwijkingen tegen. Hopelijk komt er dan nog een grootschalig onderzoek dat ons op lagere termijn toelaat ook andere sociale maatregelen uit te werken om het gevaar voor de man te keren."

Het typische machogedrag zorgt ervoor dat mannen minder gemakkelijk naar een arts stappen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234