Vrijdag 22/11/2019

Mama in de ratrace

Een rapport lezen tijdens het koken. E-mails checken op de kinderboerderij. Piekeren over je targets tijdens het verhaaltje voor het slapengaan. Fulltime werkende moeders wringen zich in duizend bochten om carrière en gezin te combineren. Drie jongeren vertellen welk effect al die drukte op hen had.

Opgelet, fulltime werkende moeders. Door uw afwezigheid lopen uw kinderen het risico om dik, hyperactief of agressief te worden. Volgens een Brits onderzoek, dat 1.263 huishoudens volgde, heeft uw verwaarloosde kroost 20 procent minder kans op een diploma. Hoe vroeger u uw kind naar de crèche stuurde, hoe zwakker de schoolresultaten.

Proficiat, fulltime werkende moeders. Terwijl uw baby op de crèche sociale vaardigheden en extra woordenschat opdoet, wordt u door uw uitdagende job een leukere en minder bemoeizuchtige mama. U bent een rolmodel voor uw kinderen, zeker voor uw dochters. En dankzij uw inkomen biedt u hen extra mogelijkheden en zekerheid.

Fulltime werkende moeders stonden de afgelopen week in het middelpunt van de belangstelling, na de open brief van radiopresentatrice en moeder Sofie Verschueren. Ze verwoordde de gevoelens van honderdduizenden vrouwen, die zich dagelijks in duizend bochten wringen om gezin en carrière te combineren. Hollend van vergadering naar crèche, goochelend met smartphone en papfles.

Maar niemand stelde de vraag of die ratrace wel gunstig is voor de kinderen. Hebben de 'ploetermoeders', zoals ze in parttimeparadijs Nederland meewarig genoemd worden, voldoende tijd voor hun kleintjes? Of leiden die drukke carrièremoeders tot angstige en eenzame 'werkwezen'?

Op basis van het wetenschappelijke onderzoek kan het antwoord alle kanten uit. Uit het ene onderzoek blijkt dat kinderen van fulltime werkende moeders gemiddeld meer concentratie- en gedragsproblemen vertonen, uit het andere dat ze minder risico lopen op depressies of angststoornissen. In de ene ontwikkelingstest scoren sleutelkinderen slechter dan hun bemoederde leeftijdgenoten, in de andere blijken ze juist ambitieuzer en gedisciplineerder.

"Het is zo'n complex thema, waarin zoveel factoren een rol spelen, dat het niet verbazingwekkend is dat de onderzoeken elkaar tegenspreken", zegt Jan Derksen, hoogleraar psychologie in België en Nederland. "Het is heel moeilijk om hier in algemene termen over te spreken."

Maar als we de complexiteit toch samenvatten (voor al die moeders met weinig tijd), dan luidt de conclusie: het is perfect mogelijk om fulltime te werken én een goede moeder te zijn, maar dan moeten wel een aantal randvoorwaarden zijn vervuld. Derksen: "Fulltime werken is oké, maar er moeten wat extra's voor in de plaats komen."

Om hun kinderen niet tekort te doen, moeten fulltime werkende moeders - of beter: ouders - voor goede opvang zorgen, voor flexibiliteit in geval van ziekte, en voor qualitytime op vrije momenten. Maar vooral moeten ze hun voltijdse baan uitoefenen omwille van het plezier en de voldoening. Maar daarover later meer.

Eerst een paar cijfers, als opsteker voor carrièrevrouwen: uit Nederlands onderzoek blijkt dat moeders, hoewel ze de afgelopen dertig jaar meer zijn gaan werken, méér tijd besteden aan hun kinderen dan vroeger. In 1980 gemiddeld 9,1 uur per week, in 2005 gemiddeld 13,9 uur. Werkende moeders bezuinigen dus eerder op tijd voor zichzelf dan op die voor hun kinderen.

Zo hoort het ook, vindt Derksen. "Als je fulltime werkt, dan moet je in je vrije tijd op je kinderen gefocust zijn, en niet op jezelf. Ouders moeten investeren in kwalitatieve tijd." Dat betekent echt bij elkaar zijn en met elkaar praten, en niet tussendoor je e-mails checken of een verslag doornemen. "Een kind voelt dat, zelfs op jonge leeftijd: is mijn ouder echt geïnteresseerd in mij?"

Derksen vindt dat sommige ouders te narcistisch zijn. "Ze werken fulltime, maar willen 's avonds ook nog sporten en klussen in huis, waardoor de tijd met het kind onder druk komt te staan. Sommige ouders lijken het kind aan zichzelf toe te voegen, in plaats van er voor het kind te zijn. Daar kunnen kinderen een onzekere identiteit van krijgen."

Kinderopvang

Minstens even belangrijk voor een geslaagde combi van carrière en kroost is natuurlijk goede kinderopvang. Grootouders hebben de voorkeur, maar zijn tegenwoordig vaak zelf nog aan het werk. Slechts 17 procent van de Vlaamse kinderen kan nog bij een opa of oma terecht, in vergelijking met 56 procent begin jaren negentig.

Een onthaalmoeder of crèche dan, al bestaat er discussie over of je een jong baby'tje daar 40 uur per week kunt achterlaten. Uit Amerikaans onderzoek, dat kinderen vijftien jaar lang volgde, bleek dat de kinderen die meer dan 30 uur in een crèche hadden doorgebracht, meer concentratiestoornissen en gedragsproblemen vertoonden. Maar in Zweden, waar de kwaliteit van de kinderopvang heel hoog is, vond men bij een zelfde onderzoek helemaal geen negatief effect.

"Dat toont hoe belangrijk de kwaliteit van de kinderopvang is voor de ontwikkeling van een kind", zegt de Nederlandse psychologe Marianne Riksen-Walraven. "Het maakt het ook moeilijk om te zeggen hoeveel uur een kind in een crèche kan verblijven."

In Nederland is de kwaliteit van de kinderopvang al jaren tanende, waardoor Riksen-Walraven nogal sceptisch is over fulltime werkende ouderparen. Driekwart van de vrouwen in Nederland werkt dan ook deeltijds. Maar ook in Vlaanderen, waar 57 procent van de werkende vrouwen een voltijdse baan heeft, is de kwaliteit van de kinderopvang niet onbesproken. Vooral het opleidingsniveau van de begeleiders is ondermaats.

"In veel landen heb je een bachelordiploma nodig om met jonge kinderen te mogen werken", zegt Jan Peeters, directeur van VBJK, een opvoedkundig onderzoekscentrum. "Maar bij ons heb je geen enkele opleiding nodig. Naar schatting 60 procent van de begeleiders heeft een opleiding die iets te maken heeft met kinderopvang, 40 procent helemaal niet. Dat maakt de kwaliteit van de opvang heel wisselend.

"Ik zou ouders de raad geven om verschillende kinderdagverblijven te bezoeken, en naar hun gevoel te luisteren. Daar moet je geen psychologie of pedagogie voor gestudeerd hebben. Als ze kindjes lang laten wenen, of als ze meteen over geld beginnen, dan weet je hoe laat het is. Er is niets mis met moeders en vaders die voltijds werken, maar de opvang moet van goede kwaliteit zijn."

Qualitytime en kwalitatieve opvang, dat valt te organiseren. Maar een derde, minstens even belangrijke factor, is niet te forceren: als moeders fulltime werken, dan moeten ze dat met plezier doen, en zonder schuldgevoel.

Als een moeder voldoening uit haar werk haalt, heeft dat vaak een positief effect op kinderen. Vooral voor dochters kan ze dan een rolmodel zijn. Maar als ze zich tegen haar zin door een voltijdse werkweek worstelt, om financiële redenen of door een onbuigzame werkgever, kunnen haar schuldgevoelens een negatieve impact hebben op het gezin. Helaas is fulltime werken voor veel vrouwen geen vrijwillige keuze.

Dan toch maar een deeltijdse baan, om alle risico's te voorkomen? Nou nee, want een ambitieuze carrièremoeder die door omstandigheden deeltijds moet werken, is evenmin ideaal. "Een kind voelt het als zijn moeder liever met iets anders bezig is, en dat is slecht voor zijn eigenwaarde", zegt Hans Van Crombrugge, pedagoog aan het Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen. "De vraag is dus niet of deeltijds of voltijds het beste is, de vraag is wat de moeder zelf wil."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234