Zondag 16/05/2021

Makke sportbestuurders langs de zijlijn

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

De voetbalbond heeft haar maatschappelijke rol slecht begrepen, stelt filosoof Ignaas Devisch (Universiteit Gent en de Arteveldehogeschool). Hij is voorzitter van de Maakbare Mens vzw.

De voetbalactualiteit biedt weer interessante stof tot discussie. Twee recente feiten geven hiertoe aanleiding. Ten eerste overleed begin dit jaar een 16-jarige voetballer op tragische wijze na een hartstilstand. De Belgische voetbalbond, bij monde van de voorzitter, gaf gisteren aan om (ook in de toekomst) niet tussen te komen wanneer een voetballertje een hartaanval krijgt op het veld. Opmerkelijk. Ten tweede is er de recente heisa over de mogelijke boycot van het EK omdat het regime in Oekraïne niet meteen hoog scoort op de democratische ranglijst, getuige de arrestatie van en geweldplegingen op Joelia Timosjenko. Aan die boycot doet de voetbalbond alvast niet mee.

Hoewel heel divers van aard, hanteert de voetbalbond een gelijkaardige argumentatie: ze wijst haar verantwoordelijkheid af. In het eerste geval met een juridisch-technische motivatie - 'omdat het om een bestaande aandoening gaat, komt de verzekering van de voetbalbond niet tussen'; in het tweede geval met een klassieke dooddoener - 'voetbal is geen politiek, wij moeten ons er niet mee bemoeien'.

Strikt juridisch genomen kan men daar niets tegen inbrengen, maar het wringt en noopt minstens tot de volgende vraag: waarom neemt de voetbalbond een niet meer actieve maatschappelijke rol op in deze en andere kwesties? Al jaren roept ze de sporters zelf op tot verantwoordelijkheid, fair play en respect; wordt het dan niet tijd dat ze als sportbestuurders zelf hierin een voortrekkersrol spelen? Wat hebben ze te verliezen? Kortom, waarom is de voetbalbond er vaak als de kippen bij om haar verantwoordelijkheid vooral niet te ruim te interpreteren?

Om deze vragen wat meer te omkaderen wil ik een onderscheid maken tussen twee begrippen om daarmee hopelijk op te helderen hoe de bond minstens de keuze heeft tussen een smalle en een brede interpretatie van haar maatschappelijke rol: de begrippen 'aansprakelijkheid' en 'verantwoordelijkheid'. Aansprakelijkheid is vooral juridisch van belang, terwijl verantwoordelijkheid ook een ruimere maatschappelijke en ethische component met zich meedraagt.

Als we praten over aansprakelijkheid, dan gaat het om wat we zelf op (in-)directe wijze hebben veroorzaakt of waarvoor we als rechtspersoon zijn aangeduid. Ook in deze context speelt het begrip verantwoordelijkheid natuurlijk een rol, maar de concrete toetssteen hiervan is toch vaak aansprakelijkheid: een werkgever is verantwoordelijk voor het welzijn van de werknemers en aansprakelijk indien bijvoorbeeld blijkt dat ze onvoldoende maatregelen op dit of gene vlak heeft genomen - bijvoorbeeld veiligheid - om hierin te voorzien.

Behalve in deze juridische context heeft verantwoordelijkheid natuurlijk ook een veel bredere betekenis waarmee we allemaal vertrouwd zijn: iemand kan zich verantwoordelijk weten ook al is hij of zij niet aansprakelijk, zoals een minister van Justitie die ontslag neemt omdat een gevangene is ontsnapt, of een school die zich mee verantwoordelijk voelt voor de integratie van allochtonen en daardoor een multiculturele omgeving mee stimuleert, ook al zal deze school nooit persoonlijk aansprakelijk zijn voor het mislukken van die integratie.

Tijd zat
Het is zonneklaar dat vandaag de roep om een bredere invulling van verantwoordelijkheid luider klinkt dan een tijdje terug. Kijken we bijvoorbeeld naar een tweetal recente thema's die de publieke opinie danig bezig houden: de aantijgingen over seksuele intimidatie en de hoge bonussen van CEO's. Bij de analyse van de publieke debatten hierover kunnen we telkens nagaan hoe de inzet van de discussie dezelfde twee begrippen in stelling brengt, aansprakelijkheid versus verantwoordelijkheid. Een CEO kan met recht zeggen dat hij de bonussen ontvangt die het bedrijf hem toekent en dat hij daarmee geen enkele wet overtreedt, maar is het wel verantwoordelijk om in tijden van crisis zoveel geld te 'cashen' en tegelijk werknemers te ontslaan? En in het andere geval, bij de aantijgingen tegen Jos Ghysen: de voormalige BRT-top geeft te kennen dat er geen formele klachten zijn geweest en dat er dus niets aan de hand was. Ze zijn bijgevolg niet aansprakelijk gesteld, dat klopt, maar hadden ze niet de verdomde verantwoordelijkheid om ertegen in te gaan, dit alles indien er inderdaad wel degelijk feiten zijn gepleegd en indien ze er weet van hadden?

Welnu, waarom blijft de voetbalbond, tot nader order een zeer grote maatschappelijke organisatie met bijzonder veel (jonge) leden, krampachtig ertoe neigen zich te beperken tot aansprakelijkheid? Waarom speelt ze maatschappelijk gezien geen voortrekkersrol op een aantal terreinen? Daarmee gaat het er helemaal niet om dat in haar werking alles plots 'ethisch' moet zijn; wel dat ze minstens zich mee verantwoordelijk acht voor datgene wat er maatschappelijk fout loopt op haar terrein, ook voor de soms ethische en politieke dilemma's die daarmee gepaard gaan.

De tijdsgeest is er naar om het geweer van schouder te veranderen. En aangezien we komend EK toch niet meedoen, is er tijd zat om hier grondig werk van te maken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234