Zondag 23/02/2020

Magistrale nachtmerrie, verpakt in wiegeliedjes

Raadselachtig en prachtig. Zo klinkt de negende plaat van Radiohead. Daarop toont de Britse groep zich zowel van haar lieflijkste als haar somberste kant. Luister, huiver of stuiter tussen verdriet en angst om armageddon.

"You've really messed up everything", verzucht Thom Yorke op de nieuwe Radiohead. Ondanks de pastorale glans die uitgaat van heel wat songs, sluimert een groot onbehagen doorheen de muziek. Radiohead maakt zich zorgen over de verwoesting van het milieu, over liefde die verwelkt en over de achteloosheid waarmee we als kuddedieren alles zijn beloop laten. Of dat dénken we toch af te leiden uit de mysterieuze teksten van Yorke.

Ondanks alle ellende is A Moon Shaped Pool bovenal een overweldigend muzikaal werk, dat volgt op een ingenieuze internetcampagne die negen dagen geleden begon. Eerst liet Radiohead zichzelf verdwijnen op internet. Twee dagen na die Houdini-stunt op sociale media volgde de single 'Burn the Witch' en vrijdag kreeg je daar 'Daydreaming' bij, alwéér voorzien van een prachtige clip, die dit keer gedraaid werd door Paul Thomas Anderson. Die treurige maar bloedmooie single vormde de opmaat voor een al even treurige maar bloedmooie plaat, die sinds zondagavond uit is.

Verstilde schoonheid

Sinds 2011 bleef het stil rond Radiohead. Maar ook nu laat de Britse groep zich niet meteen van haar luidruchtigste kant zien. In 'Ful Stop' (sic) wordt het tempo en volume een zeldzame keer opgedreven, maar liever houdt Radiohead het op verstilde schoonheid. Zo is 'Daydreaming' een zwaarmoedig pianowalsje en ontsnappen in 'Burn The Witch' en het prachtige 'The Numbers' een vlucht strijkers, terwijl een spookachtig koor zijn opwachting maakt in 'Present Tense'.

In zijn lyrics draait Thom Yorke je graag een rad voor ogen, maar op A Moon Shaped Pool schijnt hij subtiele hints te geven. De gespecialiseerde pers was er vorig jaar als de kippen bij toen de zanger een eind aan zijn relatie maakte met Rachel Owen. Ze waren 23 jaar samen. Aan het eind van een magnifiek 'Daydreaming' hoor je de 47-jarige Yorke achterstevoren "half my life" herhalen. In het aan de fingerpicking folk van Tim Buckley refererende 'Desert Island Disk' zingt hij dan weer over "The wind rushing around my open heart, an open ravine." En in de ontstellend droevige serenade 'Glass Eyes' wijkt de zanger naar eigen zeggen af van de vertrouwde paden, om eindeloos te verdolen: "I don't know where it leads/I don't really care." Je stelt je er meteen de aasgieren en jakhalzen bij voor, loerend en likkebaardend.

Elders lijkt Yorke het lot van de wereld dan weer met lede ogen aan te zien: "Dreamers they never learn", verzucht hij somber. De wereld wordt ook nog "a frightening place" genoemd - "panic is coming on strong". Tegelijk betreurt hij: "We are helpless to resist" en "we are happy just to serve". Om kort te gaan: we zijn allemaal marionetten, stevenen af op een ravijn en slapen met onze ogen open. Nog altijd een lachebekje, die dekselse Thom. Maar wat wil Radiohead nu precies met deze plaat? Je zacht in slaap wiegen met de muziek, of je nachtmerries bezorgen met persoonlijke sores en wereldse ellende?

Beide, kennelijk. En de groep slaagt meesterlijk in dat opzet. Zelden klonk Radiohead zo lieflijk en elegant, maar houdt ze de stemming kommervol en bedrukt. Analoge elektronica geeft subtiel gestalte aan onrust, terwijl de neerslachtige stem van Yorke nog sneller dan anders ijskristallen vormt in de kamer. De orkestrale arrangementen van Johnny Greenwood lijken dan weer bedoeld om je de adem af te snoeren. In 'Tinker Tailor Soldier...' echoot de porseleinen falset van Yorke bijvoorbeeld op een hemelbed van strijkers, terwijl ruis op de achtergrond je ongemakkelijk maakt.

"When I see you messing me around, I don't want to know", jammert Yorke verder in 'Identikit', dat trouwens al enkele jaren meedraait in de liveset van de groep. Op plaat zouden we per definitie de ultieme versie moeten horen, maar toch lijkt het nummer eerder ter plekke geïmproviseerd. Philip Selway zet een zachte beat in, waarop de broertjes Greenwood wat aan hun snaren prullen, en Yorke zijn draai probeert te vinden aan de microfoon. Pas halfweg plant de song onverhoeds zijn klauwen in je vel. Grandioos in al zijn nonchalance.

Heil van recyclage

Op A Moon Shaped Pool blijft Radiohead nog steeds weg van conventionele popsongs, maar toch klinkt de plaat verrassend melodieus en toegankelijk. Wat mogelijk meespeelt, is dat een aantal liedjes al jaren in de kluizen liggen: een enkele song dateert zelfs uit de periode van The Bends, midden jaren 90. Songs als 'Identikit', 'Present Tense' en 'True Love Waits' zijn al jaren bekend voor de harde kern van de fanschare. 'The Numbers' kennen fans dan weer als het voormalige 'Silent Spring' en de afsluitende berceuse 'True Love Waits' ken je dankzij een live-versie op de EP I Might Be Wrong. Die laatste song wordt op A Moon Shaped Pool buitengewoon herwerkt: van een simpel, akoestisch kampvuurriedeltje tot een ijselijke pianosonate. Als Radiohead het heil van recyclage hiermee niet aantoont, weten we niet wat dat wél zou doen.

"Don't leave, don't leave", smeekt Yorke aan het eind van de rit. Komt dat even goed uit voor hem: met een betoverende plaat als deze, zal u dat inderdaad niet gauw van plan zijn.

Radiohead

A Moon Shaped Pool

Te downloaden op o.m. iTunes en Google Music en op www.amoonshapedpool.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234