Zaterdag 23/01/2021

Maggies rapport: niet zo mega

Het merk 'Maggie' is zo populair dat haar staatssecretariaat vergeten lijkt. Toch is haar balans geen heiligverklaring waard.

Vlaanderens populairste politicus heeft een ongenaakbare status. Zelfs haar Franstalige meerderen in de regering, premier Elio Di Rupo (PS) en vicepremier Didier Reynders (MR), offreerden haar de vorige dagen boeketten. Oppositieleden of medestanders, niemand durft haar verdiensten nog in twijfel te trekken. De PS geeft haar 7 op 10, N-VA durft niet lager quoteren dan 5,5. "We zijn het niet meer gewoon haar beleid kritisch te benaderen", geeft een expert toe. "Ik moet mezelf even in een andere modus zetten. Mag ik u later terugbellen?" Hij was lang niet de enige die zichzelf moest resetten.

De omslag naar 'onaantastbare persoonlijkheid' voltrok zich definitief bij de West-Vlaamse loodgieter Navid Sharifi. Dagenlang hield De Block haar mond. Toen de kritiek aanzwol en haar dreigde te overspoelen, liet ze gericht lekken dat de Afghaan in een bloedvete verwikkeld was. Van lieve jongen werd Sharifi in de perceptie een ordinaire crimineel. De Block won nogmaals het pleit, de crisis was bezworen. Zo menselijk ze overkomt in interviews, zo afstandelijk is ze tegenover asielzoekers. Haar emoties zitten een hard oordeel nooit in de weg.

De Open Vld'ster communiceert altijd schijnbaar feitelijk. Schijnbaar, want ze geeft enkel de cijfers die in haar kraam passen. De negatieve resultaten filtert ze zorgvuldig uit haar verklaringen. Een tweede ambtstermijn op hetzelfde staatssecretariaat ziet de Merchtemse huisarts niet zitten, een ministerspost als Volksgezondheid en/of Sociale Zaken naar verluidt wel. Rechtvaardigt haar rapport die verhoopte promotie?

Asiel: ontegensprekelijk positieve cijfers

Daling aantal opvangplaatsen

De Block erfde bij haar aantreden in januari 2011 een departement dat in een permanente staat van chaos verkeerde. Honderden asielzoekers verbleven op hotel, Fedasil moest dagelijks mensen op straat zetten. Tussen april 2009 en januari 2012 werden 12.350 asielzoekers doorverwezen naar de OCMW's. Eén jaar na haar aantreden kreeg ze de puinhoop opgekuist. Waren er midden 2012 nog 24.500 plaatsen nodig voor de opvang, dan zijn dat er nu nog een kleine 20.000.

Een combinatie van factoren verklaart die afbouw. Vlak voor en na een collectieve regularisatie, waarbij illegalen toch papieren krijgen, stijgen de asielaanvragen steevast. Daarna gaan ze automatisch naar beneden. "België is nu veel minder in trek op de migratiemarkt", zegt Bob Pleysier, voormalig directeur van het Klein Kasteeltje. De Block trad aan toen de daling al was ingezet, na de collectieve regularisatie van 2009. Minder aanvragen betekent ook minder nood aan opvangplaatsen.

Terwijl de opvangcrisis jarenlang extra miljoenen naar zich toe zoog, kon De Block 175 miljoen euro teruggeven aan Di Rupo. Wie zich afvraagt waarom haar vijf coalitiepartners haar zelden bekampten, heeft daar een eerste verklaring.

Maar ook de collectieve regularisatie an sich verschafte haar politieke sereniteit. CdH en PS, traditioneel veel linkser dan de Vlaamse partijen, lieten haar gerust. Wat ze wel op haar conto kan schrijven, is dat de administraties hechter samenwerken. "Ze zet mensen samen rond de tafel", zegt Anne Dussart van Caritas International. "Ze gaat de zaken nooit uit de weg."

Het aantal opvangplaatsen daalt ook door een handigheidje in de statistieken. Afgewezen asielzoekers verblijven tegenwoordig niet meer in de opvangcentra, zij verhuizen naar de zogenaamde terugkeerplaatsen.

Een tweede nieuwigheid is dat asielzoekers vanaf hun tweede asielaanvraag geen opvang meer krijgen. Talloze mensen zonder papieren belanden daardoor wel in een semilegale schemerzone. "Wij vrezen", zegt een verantwoordelijke van een opvangcentrum, "dat die mensen binnenkort massaal een beroep zullen doen op de sociale diensten."

Daling aantal aanvragen

In 2011 dienden 25.479 mensen een asielaanvraag in, in 2013 waren dat er 10.000 minder. De nasleep van de collectieve regularisatie verklaart niet volledig die opmerkelijke dip. De Block trok naar Kameroen, Kosovo, Albanië, Servië, Congo en Guinée om de mensen er af te raden hun geluk in België te beproeven. Ze klauterde zelfs op het podium van een popfestival om jongeren diets te maken dat Eldorado niet in België ligt.

Zelf linkt De Block de verminderde aanvragen graag aan de stijging van de aantal mensen die vrijwillig terugkeren. Maakten in 2010 een kleine 3.000 mensen vrijwillig rechtsomkeert, dan zijn dat er in 2013 4.600. De staatssecretaris pakt ook graag uit met de terugkeerplaatsen voor uitgeprocedeerden. Wat ze niet vermeldt, is dat meer dan 80 procent van de afgewezen asielzoekers daar nooit opdaagden of er na enkele dagen verdwenen.

"Het terugkeercentrum in Holsbeek, dat ze met veel poeha aankondigde", zegt Francken, "is een even grote flop. Van de honderden gezinnen die ernaartoe moeten, keren er maar enkelen echt terug naar hun land. Haar terugkeerbeleid is nog altijd veel te miniem. De bussen naar de Balkan zijn een succes, dat valt niet te ontkennen, maar die heeft ze te danken aan haar voorganger Melchior Wathelet (cdH)."

Bij De Block werd ook de lijst met veilige landen van kracht, waar diezelfde Wathelet al op broedde. Asielzoekers uit de Balkanlanden en India krijgen binnen de vijftien dagen te horen of ze in aanmerking komen voor asiel of niet. De effecten liegen er niet om: de aanvragen uit ex-Joegoslavië en omstreken slinken maand na maand. De karige beroepsprocedure voor asielzoekers uit deze 'veilige landen' leverde de staatssecretaris een vernietiging op van het Grondwettelijk Hof, maar zij is er zeker van dat ze die zal kunnen herstellen.

Kortere asielprocedures

Honderdtwintig extra ambtenaren op het CGVS (Commissariaat-Generaal voor Vluchtelingen en Staatlozen) maken dat ook de reguliere asielprocedures veel sneller afgehandeld raken. "Eind dit jaar zal het CGVS wellicht voor het eerst in zijn geschiedenis geen achterstand meer hebben", zegt Dirk Van den Bulck, directeur-generaal van het Commissariaat-Generaal. De budgetten voor al die bijkomende mankracht had trouwens Wathelet al vrijgemaakt. "Hier teert ze echt op zijn verdiensten", zegt Francken.

Gevolg is dat een procedure geen jaar, maar drie maanden duurt, wat ook mee verklaart waarom er steeds meer lege bedden staan in de opvangcentra (zie daling opvangplaatsen). "Een kortere procedure mag echter niet ten koste gaan van de kwaliteit", zegt Els Keytsman van Vluchtelingenwerk Vlaanderen. "Een beter management mag de menselijkheid niet kapotmaken."

Belgie liep recentelijk nog een veroordeling op van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens omwille een tekortschietende asielprocedure. "Het gebeurt dat het CGVS een asielzoeker afwijst omdat ze niet geloven dat iemand nog werkelijk in een bepaalde regio in Afghanistan woont", vult Keytsman nog aan. "De Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ) stuurt die persoon dan kort erna wel terug naar de regio waar hij volgens het CGVS al jaren niet meer woont. Pure Kafka."

De aanvragen mogen dan dalen, meer mensen krijgen wel een erkenning als vluchteling. Vorig jaar ontving 29,4 procent van de asielzoekers effectief bescherming, een jaar eerder waren dat er nog 7 procent minder. In bijna de helft van de gevallen ging het om Syriërs of Afghanen. "De asielprocedure wordt dus meer gebruikt", vat Van den Bulck samen, "door de mensen voor wie ze werkelijk bedoeld is."

Migratie: blinde vlekken

Medische regularisatie: één dode

Midden 2012 wees een evaluatie uit dat bijna de helft van de mensen, die een regularisatie aanvroeg om medische redenen, daar eigenlijk geen recht op had. De Block besliste daarom de criteria voor medische regularisatie veel strenger te maken. Tot grote woede van de ngo's.

"Er is een volledige fixatie op het misbruik", zegt Keytsman. Een attest zonder stempel is al genoeg om een dossier te klasseren. Onrechtstreeks viel er zelfs al een dode. Eén Kosovaar overleed in december aan een hartinfarct, nadat de DVZ hem had afgewezen. De Block heeft de familie van het slachtoffer intussen wel een schadevergoeding uitbetaald.

"Ik weet dat ik in herhaling val", zegt Francken, "maar ook die strengere medische filter zat er onder impuls van N-VA al veel langer aan te komen. De Block heeft de wetgeving mee, ze voert die enkel uit."

Strengere huwelijksmigratie:

Onder De Block werd de strijd tegen de schijnhuwelijken en 'valse' samenlevingscontracten opgevoerd. Vooral de 'schijnsamenwoonsten' bleken een groeiend probleem. Probeerden in 2011 nog maar 1.123 vreemdelingen via een samenlevingscontract aan papieren te raken, dan waren dat er één jaar later al 5.227. Trouwlustigen met slechte bedoelingen zullen ook niet meer kunnen hoppen van gemeente naar gemeente. Krijgt een ambtenaar argwaan als iemand zijn trouw- of samenwoonplannen komt melden, dan kan hij dat opnemen in het bevolkingsregister. Deze striktere regels vormen een pendant van de collectieve regularisatie uit 2009, maar dat valt tussen de plooien.

Hervestiging: schuchtere aanzet

De liberale staatssecretaris heeft de intentie de komende zes jaar 1.300 vluchtelingen te 'hervestigen'. Het gaat om mensen die in vluchtelingenkampen door een strenge selectie van de VN raakten en rechtstreeks naar hier worden gevlogen. Dit jaar komen er al 100, onder wie 75 Syriërs. Twee jaar krijgen zij ondersteuning, daarna moeten ze het op hun eentje zien te rooien. De ngo's juichen deze 'resettlement' toe, al mag het altijd meer zijn.

Economische migratie en Europees beleid: niets gehoord, niets gezien

Het is vreemd voor een staatssecretaris van Asiel en Migratie, maar over Europese toppen rept De Block met geen woord. Hoe asiel en migratie zich tot elkaar verhouden, hoe België broodnodige arbeidsmigranten kan en zal moeten aantrekken, daar doet ze niet aan. De staatssecretaris reikte nog maar vier 'blue cards' uit, de Belgische variant van de Amerikaanse 'green cards', bedoeld om hoogopgeleide arbeidsmigranten naar te halen. "Haar horizon reikt tot Groot-Merchtem", besluit een expert. "Het binnenland heeft ze prima op orde. Nu Lampedusa nog. En een langetermijnvisie."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234