Vrijdag 15/11/2019

Werken

Mag wie flexibel werkt soms ook onbereikbaar zijn?

Mailen en de hond uitlaten? Misschien toch niet zo productief. Beeld Fernando Leon

Maak binnen je bedrijf duidelijke afspraken over e-mails en telefoontjes na de uren, zegt minister van Werk Kris Peeters (CD&V). Hij heeft daarvoor een wetsontwerp klaar, maar daar is niet iedereen blij mee. ‘Die 9-tot-5-mentaliteit is stilaan rijp voor het museum.’

“Op het moment dat ik bij Colruyt de deur uitga, ben ik vrij.” Monique Vanwalleghem, IT-medewerkster bij Colruyt Group, vertelt het zonder schroom. “Zelfs als ik mijn laptop meeneem, kan ik thuis niet aan mijn e-mails. Daarvoor heb je een VPN-verbinding nodig, en die krijg je enkel in uitzonderlijke situaties. Ik kan tijdens het weekend dus geen e-mails lezen. En mijn baas ook niet. Dat geeft een heerlijke vrijheid.”

Colruyt is een van de weinige bedrijven in België waar de meeste personeelsleden na de uren totaal onbereikbaar mogen zijn. Grote baas Jef Colruyt baseert zich op het mantra van zijn vader Jo: in de mate waarin werknemers groeien, groeit ook een bedrijf. “Dat is een van de redenen waarom het personeelsverloop vrij laag is”, vertelt woordvoerster Hanne Poppe. “Als je ’s avonds de deur achter je dichttrekt, wordt er niets meer van je verwacht.”

Maar zoveel rust is niet iedereen gegund. Sinds de komst van de smartphone is de klassieke grens tussen werk en privé vervaagd. Via e-mail, Whats­app en chatsystemen dringt het werk onverbiddelijk door tot ons privéleven. “Als je erover nadenkt, is het gek hoe snel de technologie ons gedrag en onze normen heeft veranderd”, zegt Katleen Gabriels, moraalfilosoof aan de TU Eindhoven en auteur van Onlife (Lannoo).

Minister van Werk Kris Peeters (CD&V) lanceerde gisteren daarom een wetsvoorstel waarmee hij werkgevers en vakbonden verplicht om duidelijke afspraken te maken over e-mails of telefoontjes na het werk (DM 19/12). Met de ‘verplichting om te praten’ gaat Peeters minder ver dan Frankrijk, waar werknemers wettelijk het recht hebben om geen e-mails meer te beantwoorden als ze thuis zijn. Maar volgens Gabriëls is het is wel een stap vooruit.

“Het is een goede zaak dat het thema bespreekbaar wordt gemaakt”, zegt ze. “Ik ken werkvloeren waar mensen ’s avonds hun kinderen in bed stoppen en daarna weer volop beginnen mailen. Hun collega’s doen dat ook, want ze willen op een goed blaadje staan bij de baas. Zo kopiëren we elkaars gedrag.”

Het probleem is dat die stroom aan prikkels nooit stopt. “Terwijl een brein net rust en concentratie nodig heeft om optimaal te werken.”

Bron van irritatie

Organisatiepsycholoog Martin Euwema (KU Leuven) vindt het belangrijk dat er niet alleen regels worden vastgelegd op bedrijfsniveau, maar ook tussen collega’s. “We maken allerlei praktische afspraken op het werk. Over pauzes, bijvoorbeeld. Waarom dan ook niet over e-mails? Het voorkomt potentiële conflicten over afwijkende verwachtingen.”

Dat ondervindt Euwema zelf aan den lijve. “Ik mailde gisteren naar een collega met de vraag of we binnen een kwartiertje konden Skypen. Toen ik geen reactie kreeg, was dat een bron van irritatie”, zegt hij. “Persoonlijk werk ik ook graag ’s avonds. Dan stuur ik e-mails, zodat ik er vanaf ben. Maar ik verwacht niet dat mijn collega’s meteen antwoorden.”

Hoe meer flexibiliteit op de arbeidsmarkt, en hoe populairder thuiswerk, hoe groter ook de kans op conflicten. Daarom is een kader volgens de organisatiepsycholoog nodig. 

Vraag is: hoe ver kan je daarin gaan? Bij sommige Duitse bedrijven, zoals autobouwer BMW, kunnen werknemers na 18 uur niet eens meer mailen. Zo’n radicaal systeem sluit elke vorm van sociale druk uit.

Maar dat is niet altijd een optie. “Bij ons hebben de meeste mensen een internationale functie, waardoor ze in verschillende tijdzones communiceren”, zegt Tom Bervoets, aankoopmanager en vakbondsafgevaardigde bij Nokia Bell in Antwerpen. “Een strikt verbod zoals bij BMW is niet haalbaar als je geregeld belt met collega’s in de Verenigde Staten.”

Volgens Bervoets willen zijn collega’s een moment van recuperatie, maar ze willen zelf kunnen bepalen wanneer dat is. “Die flexibiliteit is belangrijk”, zegt hij.

Omwille van dezelfde reden kan het plan van Peeters op weinig steun rekenen in de bedrijfswereld. Managers willen hun eigen beleid uitstippelen, los van regels of beperkingen. “Dit is pure regelitis”, zegt Hans Maertens, gedelegeerd bestuurder bij Voka. “Bedrijven vanuit de overheid verplichten om afspraken te maken, gaat te ver.”

Frankrijk

Twee weken geleden lanceerden werkgevers en vakbonden in de SERV (het adviesorgaan van de Vlaamse sociale partners) zelf een actieplan voor werkbaar werk. “De afspraak is dat we het systeem in Frankrijk en andere landen gaan evalueren”, zegt Maertens. Met een sneer naar Peeters: “Werkbaar werk organiseer je niet met one shots en ad-hocmaatregelen, maar met een grondige aanpak.”

Wie ook kritisch is voor Peeters is Robby Vanuxem, managing director bij rekruteringsbedrijf Hays Belgium. “De minister streeft naar een ideale work-lifebalance door flexibel werk te promoten. Tegelijk wil hij die flexibiliteit beknotten met nieuwe regeltjes. Dat is niet alleen paradoxaal, maar ook puur conservatisme”, klinkt het fel.

Volgens de topman van Hays lijkt de minister te vergeten dat zijn generatie anders denkt over werk dan de generatie die nu de werkvloer betreedt. “Die 9-tot-5-mentaliteit is stilaan rijp voor het museum. Millennials verheffen flexibel werken tot een standaard. En ja, zij mailen wél graag na 18 uur. Ze moeten daar de tools voor krijgen.”

Die verklaring is weinig hoopgevend voor Sandra Vercammen, nationaal secretaris van de christelijke vakbond LBC-NVK. Volgens haar bestaat er op dit moment een grijze zone die vooral in het voordeel van de werkgever speelt. “De toegenomen bereikbaarheid zorgt de facto voor een ­uitbreiding van de arbeidstijd. Mensen kloppen gratis overuren die niet worden gecompenseerd”, zegt ze.

De vakbonden pleiten voor een radicaal ­systeem zoals in Frankrijk. “Het voorstel van Peeters is een eerste stap in de goede richting, maar het is niet voldoende”, verduidelijkt Vercammen. “Vanaf hoe laat moeten mensen niet meer bereikbaar zijn? En wat als projecten snel moeten worden afgewerkt? Daarover blijft hij vaag. Laat staan dat de werkgever een verbintenis moet aangaan.”

Dat werkgevers en werknemers ongeacht deze discussie volop bezig zijn met het thema, blijkt uit de cao die maandag werd ondertekend bij Belfius. In de cao staat dat de bank “het recht op deconnectie” van de werknemers erkent met het oog op “het evenwicht tussen werk en privé”. Werknemers hoeven er na de werkuren niet meer ingelogd te zijn op de digitale tools van het bedrijf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234