Dinsdag 15/10/2019

Gevoelige mannen

Mag je als man je gevoelens tonen? Het blijft een heikele kwestie

Beeld Sven Franzen

Veel mannen zullen zondag een traantje wegpinken als ze hun vaderdagcadeau krijgen. Vaders – zo hebben we besloten – mogen best gevoelig zijn. Maar als er géén kinderen of huisdieren in de buurt zijn, dan zijn gevoelige mannen toch snel weer lulletjes rozenwater.

Vraagt de ene vrouw aan de andere: ‘Waarom is het toch zo moeilijk om een gevoelige, zorgzame man te vinden?’ Antwoord: ‘Omdat die mannen al een vriendje hebben.’

Voor u met een uitgestreken gezicht ‘Hahaha!’ roept en verveeld de pagina omslaat: de kwaliteit van de grap is bijkomstig. Maar het gendercliché dat erin opgeslagen ligt, is dat niet. Gevoelige mannen, aldus De Druivelaar en de vox populi, zijn mietjes. Sissy’s. Schuimpjes. Ze houden van rozenbottelthee, fluwelen hemden en The Pet Shop Boys. En ze schieten nog sneller vol dan Heidi het Alpenmeisje.

De maatschappelijke framing van de gevoelige man verklaart waarom veel van mijn seksegenoten nog liever een stekelvarken penetreren dan in het openbaar hun emoties te tonen. En waarom mannelijkheid tot nader order geassocieerd wordt met opgepompte spierballen, kennis van automechanica en een uitgesproken voorliefde voor grote tieten.

Nu en dan verschijnen er barstjes in de muur van mannelijke stoerdoenerij. Begin dit jaar liet Stephan Bouwman, presentator bij de Neder­landse versie van Qmusic, tijdens zijn programma rijkelijk zijn tranen vloeien. Dat hij zich klote voelde, zei hij zonder aanleiding en zonder harnas. En dat hij daar met niemand over kon praten omdat er – zeker bij mannen – nog altijd “een achterlijk taboe” rust op het uitstallen van negatieve gevoelens.

Vorige week was de Britse zanger James Blake de taboedoorbreker van dienst. Blake had net een pianoballad uitgebracht – ‘Don’t Miss It’: een precisiebombardement op uw hart – en de recensenten van muziekwebsite Pitchfork hadden de song
sad boy music genoemd. Via Twitter liet Blake weten het ‘sad boy’-label belachelijk te vinden omdat het mannen stigmatiseert die zich durven te uiten over wat ze voelen. “Vrouwen die over hun gevoelens praten, stellen we niet in vraag. Maar mannen die hun emotionele bekommernissen delen, reduceren we tot onnozele kasplantjes. En dat terwijl mannen veel vaker dan vrouwen depressief zijn en zelfmoord plegen.”

Beeld Sven Franzen

Jonas Winterland, inheems componist van muzikale fijngevoeligheid, herkent zich in het statement van Blake. “Mijn debuut­album had als titel Mensen zijn gemaakt van dun papier. Mijn manier om te zeggen dat we allemaal kwetsbaar zijn. Voor sommigen volstond alleen al die titel om mijn muziek te kwalificeren als ‘triestige­planten­muziek’. Want: Oei oei! Een man die zijn ziel blootlegt!

(lees verder onder de illustratie)

Beeld Sven Franzen

Verborgen verdriet

In een poging om te achterhalen hoe onze maatschappij gevoelige mannen behandelt, deed een student van Andrew Reiner, professor aan de Towson University in Baltimore, een paar jaar geleden een sociaal experiment.

In het eerste deel van het experiment liet hij in de universiteitsbiblio­theek een vrouw in tranen uitbarsten. In het tweede deel was het een man die een kleine waterval bij elkaar huilde. Het voorspelbare, maar niettemin verontrustende resultaat: de huilende vrouw werd onmiddellijk geholpen door toesnellende leden van de sisterhood, de huilende man werd gemeden als een ebola­patiënt in vergevorderde staat van leegbloeding.

Seksuoloog Wim Slabbinck ziet in de uitkomst van het Reiner-experiment het bewijs dat onze samenleving nog lang niet klaar is voor mannen die hun gevoelens tonen. “De maatschappelijke consensus is nog altijd dat echte mannen niet huilen. Jongens leren al heel vroeg dat ze hun tranen moeten bedwingen. Dat emoties voor softies zijn. Zo worden ze bijzonder bedreven in het negeren van hun gevoelens. In het wegtoveren van hun verdriet en kwetsbaarheid.

“Ook op latere leeftijd stimuleren mannen elkaar – bewust of onbewust – om hun emoties aan de kant te schuiven. Ik ken weinig mannen die aan de toog of op de werkvloer openlijk zullen treuren omdat de relatie met hun kind of partner niet goed zit.”

Het gevolg van die stelselmatige ontkenning van de mannelijke gevoelswereld: een emotionele constipatie waar helaas geen therapeutische laxeermiddelen voor bestaan. “In Vlaanderen plegen mannen drie keer zoveel zelfmoord als vrouwen”, zegt Wim Slabbinck. “Achter die zelfmoorden gaan vaak jarenlang opgekropte gevoelens en krampachtig verborgen gehouden depressies schuil. Ons achterhaalde beeld van mannelijkheid verhindert mannen om zichzelf te zijn. Tot ze er blijkbaar niet meer willen zijn.”

Kijk, een emojongen!

VRT-journalist Riadh Bahri weet waar Slabbinck het over heeft. Drie jaar geleden telefoneerde hij – vol van zelfhaat en op van verdriet – naar de zelfmoordlijn. “Ik had al maanden een depressie, maar vertikte het om daarvoor uit te komen. Als het echt niet meer ging, verstopte ik mezelf in het gehandicaptentoilet van de VRT en ging ik dáár een potje huilen. Ah ja, want huilende mannen zijn losers, nietwaar?

“Op mijn vijftiende is mijn jongste zus overleden aan de gevolgen van kanker. Toen we na haar overlijden van het ziekenhuis terug naar huis reden, begon ik in de auto te huilen. Mijn vader greep onmiddellijk in: ‘Niet wenen. Jongens doen dat niet.’ Om maar te zeggen: ik heb als kind nooit geleerd hoe ik over mijn emoties moet communiceren. Als ik dat wel had meegekregen, had ik drie jaar geleden nooit zo diep gezeten.”

Beeld Sven Franzen

Om een einde te maken aan zijn emotioneel analfabetisme koos Bahri voor de vlucht vooruit: hij gaf Phara de Aguirre de toestemming om over zijn depressieve zelf een Koppen-reportage te maken. Zelfs smartphone­filmpjes waarin te zien is hoe hij totaal ontredderd aan het huilen is, mochten getoond worden.

Dat leek verdacht veel op een masochistische smeekbede om door twitterend Vlaanderen voor aandachts­hoer versleten te worden, maar Twitter hield zich voor één keer in. “Ik heb in die periode vooral veel steunbetuigingen ontvangen. Maar nu en dan kunnen mensen het toch niet laten om smalend te doen over mijn verhaal. Toen bekend werd dat die Qmusic-dj huilend op de radio was geweest, zei iemand tegen me: ‘Ah, nog zo’n emojongen als jij'.”

Emojongen: het woord suggereert dat gevoelige mannen een slechts bij hoge uitzondering waar te nemen mannensoort zijn. Een maatschappelijke rariteit. En dat is ook precies hoe veel mensen erover denken, zegt Wim Slabbinck. “Dat we mannen die hun gevoelens uiten ‘gevoelige mannen’ noemen, bewijst dat we ze niet helemaal normaal vinden. Anders zouden we het wel gewoon over ‘mannen’ hebben. In die zin bekijken we gevoelige mannen precies zoals ambitieuze vrouwen: we vinden geen van beiden vanzelfsprekend en voorzien ze daarom van een preciserend adjectief.”

Nog minder vanzelfsprekend zijn mannen die bóvengemiddeld gevoelig zijn. Google ‘hoogsensitieve mensen’ en je krijgt – op een foto van Tom Helsen na – vrijwel uitsluitend afbeeldingen te zien van hooggevoelige vrouwen, niet zelden gefotografeerd in een meisjesachtige, in vaseline gedrenkte David Hamilton-setting. Het lijkt wel alsof vrouwelijke zintuigen meer aanleg hebben voor hooggevoeligheid dan mannelijke.

“Klopt niet”, zegt psychotherapeute Suzanne Keyaerts. “Er zijn evenveel hoogsensitieve mannen als hooggevoelige vrouwen. Alleen hebben mannen de neiging om hun hoogsensitiviteit voor de buitenwereld te verbergen. Hooggevoeligheid wordt, net als alle andere vormen van gevoeligheid, gezien als iets vrouwelijks, vandaar.”

Beeld Sven Franzen

Keyaerts is getrouwd met een hoogsensitieve man en heeft twee hooggevoelige zonen. Ze krijgt de vooroordelen die over mannelijke hoogsensitiviteit bestaan in vrijwel dagelijkse porties aan huis geleverd. “Tot het derde leerjaar worden hooggevoelige jongens meestal wel getolereerd: kleine jongens mogen nog wat zachter en liever zijn. Maar zodra ze in het vierde of vijfde leerjaar zitten, krijgen ze vaak te horen dat ze niet mannelijk genoeg zijn.

“Mijn jongste zoon voetbalt niet graag en gaat tijdens de speeltijd liever op een bankje zitten om wat te praten. Wel, dat is niet cool, niet stoer. Er wordt van hem verwacht dat hij sport, loopt en hevig is. Hoogsensitieve jongens worden op school vaak vernederd. Hun hooggevoeligheid wordt er op de speelplaats uit­gepest. Gevolg: ze kweken al op jonge leeftijd een pantser. Ze schermen zich af van een wereld die ze als gevaarlijk en agressief beschouwen.

“Ook mijn man heeft door de jaren heen een defensiemechanisme ontwikkeld om zijn hooggevoeligheid te verbergen. Wanneer hij op een feestje is en de mannen beginnen over technische aangelegenheden te praten, zal hij altijd heel fanatiek meedoen. Een beetje overdreven zelfs: ik zie dan dat hij absoluut wil bewijzen dat hij een echte man is. Maar in die bewijsdrang zie ik tegelijk ook zijn verdriet. Want hij is op zo’n moment niet zichzelf. Wat jammer is, want wie hem kent, weet dat hij een zalige gespreks­partner kan zijn.”

Dat laatste geldt voor meer mannen, zegt Wim Slabbinck. “Onttrek een man aan het beoordelende oog van de macho­maatschappij en je kunt er doorgaans heel gevoelige, diepgaande gesprekken mee voeren. Dat geeft aan dat het probleem minder bij de man dan bij de samen­leving ligt.

“Toch heb ik de indruk dat de mannelijkheidsmythe langzaam maar zeker aan het afbrokkelen is. Dat we ons stilaan aan het bevrijden zijn van die onzin als zouden mannen van Mars komen, en vrouwen van Venus. En maar goed ook. Als we erin slagen om onze kinderen anders te doen denken over mannelijkheid en vrouwelijkheid, vergroten we de toekomstmogelijkheden die ze voor zichzelf zullen zien.”

Ook de Frans-Marokkaanse schrijfster Leïla Slimani ziet in Humo tekenen van een viriele revolutie: “Steeds meer mannen hebben helemaal geen zin meer om dominante lomperiken te zijn. Dat is goed nieuws. Alles zal beter worden als mannen ook kwetsbaar mogen zijn. Zelfs seks. We gaan nog veel plezier beleven aan de gevoelige man.”

Zwijgende patsers

Blijft de vraag: hoe gevoelig mag de gevoelige man dan wel zijn? Mag hij tijdens de vrijdagfilm op VIJF mee onder het dekentje kruipen en zijn traanzakken leeg laten lopen? Of gaan dan alle psychopaten­alarmen tegelijk af?

Volgens Riadh Bahri zijn er grenzen aan de mannelijke gevoeligheid. “Veel mensen denken: ‘Gevoelige mannen, allemaal goed en wel, maar ze moeten niet overdrijven.’ Mannen die té emotioneel zijn, zullen toch vrij snel uit de kudde verstoten worden, vrees ik. Ik denk nu spontaan aan Damiano, de fitnessboy uit Blind getrouwd die met Wendy een koppel vormde. Damiano ging nogal op in zijn emoties: hij had de neiging om zijn relatie met Wendy voortdurend met haar te willen evalu­eren. Op den duur riepen zelfs mijn vriendinnen: ‘Wat is uw probleem, gast? Stopt met praten en poept haar gewoon.’” (lacht)

Beeld Sven Franzen

Beweren vrouwen wel dat ze een gevoelige man willen, maar kiezen ze als puntje bij het geërecteerde paaltje komt toch liever voor een alfa-exemplaar, Wim Slabbinck? “Onderzoek toont inderdaad aan dat mannen die niet te veel over hun gevoelens uitweiden door vrouwen aantrekkelijker bevonden worden dan openhartige mannen. Het ziet er dus naar uit dat vrouwen op het gebied van mannelijke gevoeligheid een dubbele moraal hanteren. Ze willen zogezegd een kwetsbare man die over zijn emoties kan praten, maar opteren in de praktijk toch vaak voor de ontoegankelijke, zwijgende patser. Wat uiteraard niet bevorderlijk is voor het mannelijke emancipatie­proces. Zolang mannen merken dat gevoeligheid in hun nadeel werkt, zullen ze de neiging hebben om alfa­toneel te spelen.”

De Nederlandse schrijver Ilja Leonard Pfeijffer wees er in deze krant ooit op dat de gevoelige man nog een bijkomend probleem heeft: hij mag niet om het even wélke emoties uiten. “Jaren geleden ging mijn toenmalige vriendin vreemd. Ze biechtte dat aan me op en ik reageerde precies zoals het hoort: teleurgesteld, verdrietig en boos. Maar later dacht ik over de situatie wat beter na. En kwam ik tot de vaststelling dat ik het eigenlijk niet zo erg vond dat mijn vriendin was vreemdgegaan. Dat ik eerlijker was geweest als ik haar had gevraagd of ze het leuk had gevonden. Ik vertelde haar dat en ze was helemaal in de war. Mijn gevoel stond niet in het handboek van toegelaten gevoelens en dus werd ik afgekeurd. Je moet als man dus wel je emoties uiten, maar je mag ze niet zelf kiezen.”

Wim Slabbinck ziet in het verhaal van Pfeijffer niet zozeer een veroordeling van emoties dan wel een cultureel bepaald verschil tussen mannen en vrouwen. “Meisjes leren nog altijd dat ze moeten behagen. Terwijl jongens vrijer, individualistischer opgevoed worden. Daardoor hebben mannen minder dan vrouwen het gevoel dat ze regels moeten volgen. En hebben ze er ook minder moeite mee om sociaal onwenselijke dingen te zeggen. Dat is natuurlijk prima, maar ik kan me inbeelden dat die mannelijke oprechtheid soms kwetsend is voor vrouwen”

Mannenconferentie

Vorige week verklaarde de Canadese psycholoog Jordan Peterson in deze krant dat mannen watjes aan het worden zijn en hun verloren gegane mannelijkheid moeten heroveren. Vandaag leest u een stuk waarin een Vlaamse seksuoloog verkondigt dat mannen alle kamers van hun hart moeten openzetten en een einde moeten maken aan hun emotionele onmondigheid.

Misschien moeten we maar eens een internationale mannenconferentie beleggen om voor eens en voor altijd uit te maken wat we nu met onze mannelijkheid gaan doen, zeg ik. Wim Slabbinck lacht en zegt: “Jordan Peterson en ik hebben ook iets gemeen: de overtuiging dat mannen het vandaag niet zo gemakkelijk hebben. Hoe je dat als man denkt te moeten oplossen – door opener en toegankelijker te worden of door je dominantie opnieuw op te eisen – hangt af van je wereldbeeld. Zelf geloof ik in de maakbaarheid van de mens. Ik vind dat we onszelf, wars van ons geslacht, moeten kunnen ontplooien tot wie we wíllen zijn. Maar als je gelooft dat er tussen mannen en vrouwen fundamentele biologische verschillen bestaan, zul je je beter voelen bij een traditioneler invulling van mannelijkheid.

Beeld Sven Franzen

“Hoe dan ook, we moeten ophouden met gevoelige mannen voor te stellen als onnozelaars. Het zijn geen lulletjes rozenwater die voortdurend met vochtige ogen rondlopen en op elk uur van de dag de nood voelen om hun hart te luchten. Het zijn gewoon mannen die beseffen dat een minimum aan emotionele eerlijkheid essentieel is om vrij en gelukkig door het leven te gaan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234