Dinsdag 11/08/2020

Geen blad voor mond

Mag het een béétje scherper?

Beeld RV

Wie kan zich het laatste pittige debat op de Vlaamse televisie nog herinneren? De laatste jaren hebben knetterende debatprogramma's plaats moeten ruimen voor gezellige talkshows. Waarom wordt er hier niet echt gediscussieerd op tv? En is het ooit anders geweest?

Gisteravond werd de allerlaatste aflevering van Reyers laat uitgezonden, maar de kans dat u daarbij getuige was van een scherp, ouderwets debat, is klein. Het laatavondprogramma was van bij het begin meer een gezellige talkshow dan een spitant debatprogramma. Lieven Van Gils en Kathleen Cools staken bij hun gasten het vuur niet aan de lont: knetterende discussies zijn nooit het handelsmerk geweest van televisiemakers in ons land. Enkel in het VRT-programma De zevende dag lijkt er enige ruimte te zijn voor debatten tussen praatgasten. Al lijkt ook daar de idee te heersen dat genodigden in de eerste plaats 'te gast' zijn.

Er zijn natuurlijk uitzonderingen die de regel bevestigen, maar die zijn eerder sporadisch. Morgen beter, de voorloper van Reyers laat die gepresenteerd werd door Kathleen Cools (Reyers laat ) en Tim Pauwels (De zevende dag), is een van die uitzonderingen. "En Polspoel en Desmet, op VTM, dat had ook wel een zekere vinnigheid", vindt Knack-journalist Joël De Ceulaer. Maar echt historische debatten op de Vlaamse televisie kan hij zich niet herinneren. "Het is er vandaag misschien niet goed mee gesteld, maar een echte debatcultuur hebben we hier in Vlaanderen nooit gehad."

Beeld RV

Eerst discussie, dan een pint

Waarom wordt er hier zo weinig gedebatteerd? "Het politieke debatprogramma hoort niet thuis op een commerciële zender", luidde de verklaring toen VTM in 2006 Polspoel & Desmet afvoerde. "Ik begreep dat toen niet goed", vertelt Polspoel vandaag. "Er waren eerder nog 'grote plannen' met het format. Maar het lange debat wordt in Vlaanderen stiefmoederlijk behandeld."

Het is een van de meest gehoorde argumenten: de Vlaming houdt niet van het debat. "Wij ervaren een debat al snel als een ruzie", zegt Greet Nagels, die meewerkte aan De kruitfabriek, Terzake, Morgen beter en Phara. "In Nederland is dat helemaal anders: daar is men niet bang van een stevige discussie."

Peter Vandermeersch, de Vlaamse hoofdredacteur van de Nederlandse krant NRC Handelsblad, sluit zich daar bij aan. Vorig jaar ging hij in De wereld draait door het debat aan met presentator Matthijs van Nieuwkerk: die ergerde zich aan de negatieve recensie van het toneelstuk Anne (over Anne Frank) op de NRC-voorpagina. "Het was zo scherp dat mijn Vlaamse vrienden vroegen of we nog aan dezelfde tafel konden zitten. Dat Matthijs en ik achteraf een pint gingen drinken, verbaasde hen", herinnert Vandermeersch zich.

Het typeert onze noorderburen. "In Nederland bloeit de debatcultuur als nooit tevoren, zowel op tv, radio als in de kranten. In televisieprogramma's als De wereld draait door, Pauw, Jinek en Buitenhof wordt er veel aandacht besteed aan diepgaande, hevige discussies. Je hebt hier elke avond drie debatprogramma's op tv."

Maar hier in Vlaanderen zetten zenders liever in op makkelijker verteerbare formats. Polspoel: "Moet alles dan 'gezellig' en 'aangenaam' zijn? Dan zit je dicht tegen populisme, vind ik." Terwijl iedereen het over eens lijkt dat een debatprogramma straffe televisie kan opleveren, al is het niet eenvoudig om te maken. Nagels: "Als je niet oppast, wordt een debat al snel een dovemansgesprek. Bovendien hebben veel politici zo'n uitgebreide mediatraining ondergaan, dat het debat ook daardoor zijn charme verliest."

Wat ons meteen bij het laatste probleem brengt: de vijver van interessante sprekers is te klein. Gasten als Etienne Vermeersch en Rik Torfs draven te pas en te onpas op, maar nieuwe, interessante stemmen met een uitgesproken mening lijken moeilijk te vinden. Dat ligt niet alleen aan een klein aanbod, maar ook aan beperkte tijd en middelen. "De wereld draait door heeft een redactie van veertig tot vijftig man", legt Vandermeersch uit. "Daarmee kun je actief op zoek gaan naar nieuwe spraakmakers, en die uitgebreid testen in je programma. Morgen beter deed dat vroeger ook, maar veel programma's draaien op een te kleine redactie."

Beeld RV

Platgetreden paden

De redactie van Polspoel & Desmet bestond uit vier man. "Iedereen haalt altijd voorbeelden uit Nederland en Engeland aan, maar kijk eens hoeveel namen er op de aftiteling van die programma's staan: die mankracht hebben wij niet." Maar het probleem schuilt ook in gemakzucht, vindt Polspoel. "We moeten van de platgetreden paden durven af te wijken. Dirk De Wachter is heus niet de enige psychiater in Vlaanderen."

Joël De Ceulaer deelt die mening. "Het probleem ligt niet bij een gebrek aan tijd en geld. Dat heb je niet nodig om nieuwe, jonge stemmen te vinden. Denk maar aan filosoof Maarten Boudry: die heeft over veel onderwerpen een scherpe, doorwrochte mening. En dat is maar één voorbeeld."

Beeld RV

Woordenwisselingen

Is er dan helemaal geen toekomst voor het televisiedebat in Vlaanderen? Er is wel degelijk een publiek voor, vindt Polspoel. "Een polemische cultuur is iets dat moet groeien. Als het op de opiniepagina's van De Morgen en De Standaard kan, waarom dan niet op televisie?"

De Ceulaer: "Mensen zien een heftig twistgesprek hier misschien niet graag, maar dat weet je niet zeker als je het niet probeert. Het is niet zo verschrikkelijk moeilijk om zo'n programma te brengen, maar iemand moet gewoon het lef hebben." Hij haalt het voorbeeld van Hardtalk op BBC World aan. "Blijven doorvragen, vanuit een oprechte inhoudelijke interesse. Dat zien we bij ons nooit." Zelfs niet op De zevende dag, vindt De Ceulaer. "Als we dat al een debatprogramma noemen, illustreert het enkel onze armoede."

Voorlopig blijft het wachten tot harde woordenwisselingen hun weg naar het Vlaamse scherm vinden. Intussen moet de liefhebber van vinnige debatten zich zoet houden met voetbalprogramma Extra Time: daar schieten Filip Joos en Peter Vandenbempt verbaal immers wél geregeld met scherp.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234