Woensdag 23/10/2019

Madame Bovary (1856) — Gustave Flaubert

Madame Bovary dreef haar geestelijke vader, Flaubert, bijna de gevangenis in. Zo immoreel vond de Franse regering de roman over de burgervrouw Emma Bovary toen die verscheen in 1856. Niet alleen pleegde de protagoniste van Flaubert overspel, het boek bevatte ook een hoop venijnige steekjes onder water naar de nieuwe bourgeoisie. Om zijn kritiek op de middenklasse te verdoezelen, probeerde de auteur zijn verhaal eerst te situeren in het Vlaanderen van de 19de eeuw. Uiteindelijk koos hij toch voor zijn thuisstreek Normandië, met alle gevolgen van dien.

Goede vriendin

Vrouwelijke lezers schreven vaak naar Flaubert. Ze waren gefascineerd door zijn heldin. "Ik herken haar, ik hou van haar en beschouw haar als een goede vriendin." "Dit verhaal kan niet verzonnen zijn, het moet echt zijn, net als deze vrouw." Want hoe had Flaubert anders deze figuur kunnen scheppen? Hij, een man, die alles leek te begrijpen van het vrouwenhart. De schrijver antwoordde zijn fans steeds hetzelfde: "Madame Bovary, c'est moi."

Flaubert vertelde daarmee niet de hele waarheid. Bovary's verhaal lijkt immers verdacht veel op twee lokale drama's die zich afspeelden in de streek van de au-teur. De eerste werd veroorzaakt door Delphine Delamare, de vrouw van een plaatselijke arts. Ze stierf in 1848 en het kleine dorpje Ry sprak er schande van omdat ze zichzelf van het leven zou hebben beroofd.

Net als Bovary had Delamare een saai huwelijk en net als bij Flauberts heldin waren overspel en een dure smaak haar manier om aan de sleur te ontsnappen. Toch was de vrouw niet gezegend met de frêle trekken van de elegante Emma. Ze was plomp en bleek, maar straalde toch seks uit door haar zachte stem, glijdende wandeltred en transparante ogen die geregeld van kleur leken te veranderen.

In het dorp waar men haar ooit uitspuugde wordt Delamare vandaag op een voetstuk geplaatst. De winkeliersvereniging legde samen om een borstbeeld op haar grafsteen te plaatsen. 'Madame Bovary', staat in de buste gebeiteld.

Daarnaast inspireerde Flaubert zich op de exuberante uitgaven van Louise Pradier, die haar echtgenoot net niet naar de ondergang winkelde. De mooie Louise trouwde jong met de succesvolle beeldhouwer James Pradier, die met gemak haar vader kon zijn. De jonge vrouw smeet met geld en organiseerde dure feestjes. Uiteindelijk zette de oude beeldhouwer haar aan de deur, omdat hij genoeg kreeg van haar wispelturige gedrag en braspartijen. Louise werd een emotioneel wrak en wekte zo de interesse van Flaubert. Hij werd een van haar minnaars. "Ze is een heel orkest aan vrouwelijke emoties", schreef hij verrukt aan een vriend. Later leende hij details uit haar nooit gepubliceerde autobiografie om Emma Bovary vorm te geven.

Totaal kapot

Ten slotte zorgde nog een derde vrouw ervoor dat Flaubert de wanhoop van zijn personage zo levensecht kon beschrijven: Caroline Flaubert, zijn jonge zusje en speelkameraad, was de minder duidelijke inspiratiebron voor Emma Bovary. De fragiele, gevoelige vrouw huwde een burgerman en stierf in het kraambed.

Flaubert was kapot van haar overlijden. Hij liet haar dodenmasker omvormen tot een marmeren sculptuur dat hij in zijn werkkamer zette. Zo keek Caroli-ne tijdens het schrijven over zijn schouder mee. Haar frêle aard en de wanhoop die haar dood teweegbracht waren zo nooit veraf. Wanneer Madame Bovary in een emotioneel dal zit, krijgt de lezer even een inkijk in de donkerste momenten uit Flauberts eigen leven.

Madame Bovary, c'est moi was dus niet helemaal gelogen.

---

IDENTIKIT

Emma Bovary

gebaseerd op Louise Pradier en Delphine Delamare

Leeftijd

De lezer leert Emma kennen wanneer ze dertien jaar oud is. Het boek beschrijft haar leven vanaf dan tot haar dood.

Uiterlijke kenmerken

Een fijn, klein vrouwtje met donkere haren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234