Vrijdag 29/05/2020

'Mad Men' aan de Reyerslaan

'Elke jonge vrouw op de vroegere BRT werd met ongewenste seksuele intimiteiten geconfronteerd', stelt voormalig BRT-coryfee Paula Semer (87). De mannen die er vrouwen bepotelden, waren bijna allemaal getrouwd en misbruikten hun macht, zegt Kris Smet, een ander VRT-monument. Of hoe Mad Men in het echt aan de Reyerslaan volgens hen soms allesbehalve grappig was.

Een baan, het echte leven kan beginnen, denkt nieuwkomer Peggy in de eerste aflevering van Mad Men, een tv-reeks over een stel reclamemakers in de jaren zestig. Wat precies van haar verwacht wordt, vraagt ze aan haar ervaren collega Joan. Die glimlacht wat cynisch en monstert het meisje van kop tot teen.

"Ze zullen doen alsof ze een secretaresse willen, maar meestal willen ze iets tussen een moeder en een dienster. En de rest van de tijd, wel...", kijkt ze veelbetekenend naar Peggy. "Ga naar huis, neem een papieren zak, snijd er twee kijkgaten uit, trek het over je hoofd, kleed je uit en bekijk jezelf in de spiegel. En probeer dan te evalueren waar je echte kwaliteiten en je minpunten zitten."

Secretaresses die openlijk in de kont mochten worden geknepen, in Mad Men is het normaal. Een seksistische mentaliteit op de werkvloer heerste volgens Paula Semer (87) ook in de beginjaren bij de BRT. Semer was in de jaren vijftig en zestig de leading lady van de openbare omroep, maar binnenskamers ging het er niet altijd vrouwvriendelijk aan toe.

Seksuele intimidatie en ongewenste intimiteiten, "het kwam voor en het kwam vaak voor", zei Semer gisterenochtend aan Radio1. Ze noemde geen namen maar stelde dat seksueel grensoverschrijdend gedrag tegenover jonge vrouwen in haar tijd "normaal" werd gevonden. "Als je ging klagen, kreeg je te horen dat je niet verplicht was om te komen werken. Dat je evengoed mocht thuisblijven. Die hypocrisie van die achtbare huisvaders, daar walgde ik van", voegt Semer er nu aan toe.

"Het klopt dat een tik op de billen en andere dingen erbij hoorden", beaamt Kris Smet (70) , een ander VRT-monument. Een en ander ging soms hand in hand met drankmisbruik. "Op de BRT werd vroeger ook veel alcohol geconsumeerd." Smet maakte begin deze week bekend dat ze als jonge vrouw vaak tegen haar zin door mannen werd bepoteld, ook in het 'Huis van Vertrouwen'.

"Toen ik begon, was de BRT één groot mannenbastion. De hele hiërarchie bestond uit alleen maar mannen", verduidelijkt Smet. "Begon je over die ongewenste intimiteiten te klagen, dan trokken ze allemaal aan hetzelfde zeel. 'Zwijg erover, het is toch normaal dat mannen eens aan je kont zitten', kreeg je dan te horen. Je werd weggezet als een preutse trut als je dat aanklaagde.

"Van sommige mannen was algemeen geweten dat je voor hen moest opletten. Je werd er ook voor gewaarschuwd als je in hun bureau werd geroepen. Dan kreeg je het advies dat je op je hoede moest zijn of van je af moest bijten. Ik heb intussen ook al reacties van mannelijke ex-collega's gekregen die beaamden dat iedereen dat wist. Toen werd er vooral lacherig over gedaan.

"Ik denk dat vooral jonge vrouwen lastig werden gevallen. Bij mij is het gestopt toen ik getrouwd was." Zelf heeft ze er destijds zelden met andere vrouwen over gesproken. "Ik heb altijd zelf meteen gereageerd. En dan stopte het ook wel, behalve één keer." Hoewel ze het vernederend en onprettig vond, heeft ze zich evenwel nooit een slachtoffer gevoeld. "Ik vond het vooral sukkels. Het waren bijna allemaal getrouwde mannen in hiërarchische posities die hun macht misbruikten."

Ook Paula Semer zweeg over de gebeurtenissen. "Je kon niet anders. Er ontstond anders zo'n stemmingmakerij rond je en je werd tegengewerkt in je baan als je toch je mond opendeed." Semer leerde naar eigen zeggen wel haar mannetje te staan. "Mannen zijn erg bang voor verbaal geweld. Ik was dus heel assertief tot ik producer werd en daardoor zelf wat macht kreeg."

Kat bij de melk

Historica Leen Van Molle, gespecialiseerd in de opkomst van het feminisme (KU Leuven), wijst op de maatschappelijke context van toen. "Nu is iedereen het gewend dat mannen en vrouwen permanent samen vertoeven: in het onderwijs, op het werk, in de vrije tijd. Maar dat is lang niet zo geweest. In de jaren zestig en zeventig zijn de gedragspatronen tussen de twee genders erg veranderd.

"Die grensverschuivingen maken het niet aanvaardbaar, maar wel aannemelijk dat ongewenste seksuele intimiteiten in de jaren zestig en zeventig piekten. Na decennialange segregatie ontstonden er werkplaatsen waar vrouwen en mannen zich voortdurend mengden."

Volgens Van Molle leek het voor sommige mannen misschien alsof "de kat bij de melk werd gezet". "Dat is hoegenaamd geen excuus voor misbruik, maar het vergde wel een nieuwe manier van samenleven. Op die stilaan gemengdere arbeidsmarkt bleven mannen wel de machthebbers en vrouwen de ondergeschikten. Waar macht is, loert machtsmisbruik om de hoek."

Naast de vervrouwelijking van de arbeidsmarkt versterkte ook de positie van de vrouw in het huwelijk. Van Molle: "In diezelfde periode had je de seksuele emancipatie en de ontdekking van de pil. De omgang tussen mannen en vrouwen werd vrijer. Vrouwen voelden zich bevrijd, verschenen in minirok. Jonge vrouwen in pensionaten waren beter beschermd en gehuwde vrouwen bleven tot in de jaren vijftig thuis. Zodra ze uit dat keurslijf konden breken, voelden veel vrouwen zich bevrijd, maar riskeerden ze in andere situaties gevaar te lopen. Voor bepaalde mannen leken ze grijpbaar en vrouwen wisten soms niet hoe om te gaan met zulke situaties."

"Dat is geen vergoelijking, maar het moet voor bepaalde mannen wel verwarrend geweest zijn", zegt Van Molle. "Het vergde een aanpassing van beide kanten. Het Koninklijk Besluit ter bescherming van werknemers tegen ongewenst seksueel gedrag op het werk dateert nog maar uit 1992."

Niet alle BRT-figuren ervaarden de tijd van toen als vrouwonvriendelijk. "Ik had nooit te klagen, waarmee ik niet voor andere collega's spreek", reageert radiocoryfee Lutgart Simoens (83). "Vooral mannen hadden het toen voor het zeggen en het klopt wel dat ze wat losser waren als ze hadden gedronken op feestjes. Maar zo zijn ze gewoon. En ja, dan werd er wel eens op de poep van de vrouwen geklopt, maar dat was geen probleem. Dat kon ik wel plaatsen. En wij waren al mondig, hoor."

Voormalig administrateur-generaal Cas Goossens vindt "Paula Semer wel geloofwaardig", maar laat wat ze zegt "voor haar rekening".

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234