Zondag 27/11/2022

AchtergrondRusland

‘Machtsstrijd in de geheime diensten en in de grote bedrijven’: waarom Russische toplui uit ramen blijven vallen

President Vladimir Poetin ontving enkele jaren geleden Lukoil-topman Ravil Maganov in het Kremlin. Beeld AFP
President Vladimir Poetin ontving enkele jaren geleden Lukoil-topman Ravil Maganov in het Kremlin.Beeld AFP

Een topman van Lukoil is overleden na een val uit het raam, maar hij is lang niet de eerste gasmagnaat die dit jaar sterft. Ook heeft de Russische geheime dienst FSB en zijn voorgangers een lange traditie van defenestraties. ‘Er is een machtsstrijd bezig in de geheime diensten en in de grote bedrijven.’

Bruno Struys

Ravil Maganov, voorzitter van de raad van bestuur van Lukoil, is uit het raam gevallen van het ziekenhuis in Moskou, waar hij verbleef wegens hartproblemen. Telegramkanaal Baza, dat nauw aanleunt bij de Russische politie, speculeert dat hij naar zijn sigaretten greep en het evenwicht verloor. Op de rand van het raam zou een sigarettenpakje zijn gevonden. Roken is dodelijk, spotten Twitter-pundits.

Ook officiële Russische persbureaus zeggen dat Maganov uit het raam is gevallen. Er circuleert een foto van een lijkzak aan een ziekenhuisgevel in renovatie. Daar zouden bijgevolg ook geen veiligheidscamera’s zijn. Opvallend, Lukoil zelf zegt in een statement dat Maganov is overleden na ernstige ziekte.

Westerse media leggen meteen de link met de kritiek die de raad van bestuur van Lukoil eerder uitte op de Russische oorlog in Oekraïne. Al op 3 maart, geen twee weken na de start van de oorlog, vroeg het oliebedrijf om het gewapende conflict zo snel mogelijk te stoppen.

Volgens VUB-professor Herman Matthijs, gespecialiseerd in geheime diensten, is er weinig twijfel: “Ze hebben hem het hoekje om geholpen, maar laten het op een ongeluk lijken”.

Dat betekent niet per se dat Maganov om het leven is gebracht om politieke redenen. De Amerikaanse zakenman Bill Browder, de man achter de Magnitsky Act, die sancties tegen Russen mogelijk maakt, acht het waarschijnlijker dat het over geld gaat. “Er is een machtsstrijd bezig in de geheime diensten en in de grote bedrijven”, zegt Matthijs.

Maganov is al de achtste bedrijfsleider die dit jaar in verdachte omstandigheden overlijdt. In mei is een voormalige Lukoil-topman dood teruggevonden in het huis van een sjamaan, waar hij volgens de berichten te rade ging met een kater.

Het zijn stuk voor stuk oligarchen uit de energiesector die de afgelopen maanden het leven lieten. Ze stonden niet bekend om publiekelijke kritiek op Poetin. Geen van hen viel uit het raam zoals Maganov, maar het is verre van uitzonderlijk.

Russische bedrijfsleiders die eerder dit jaar overleden

Leonid Sjoelman (60): manager bij Gazprom Invest. Overleden op 30 januari, beschouwd als zelfmoord.

Aleksandr Tjoeljakov (61): manager bij Gazprom. Teruggevonden op 25 februari, opgehangen.

Mikhail Watford (66): olie- en gasmagnaat van Oekraïense origine. Op 28 februari opgeknoopt aangetroffen in Surrey, Engeland.

Vasili Melnikov (43): mede-eigenaar van oliebedrijf Neftechimic Prekarpatja. Op 24 maart bericht een Russische krant dat Melnikov, zijn vrouw en twee zonen zouden doodgestoken zijn in hun luxeflat.

Vladislav Avajev (51): miljonair en voormalig vicevoorzitter van Gazprombank. Op 18 april samen met vrouw en dochter doodgeschoten teruggevonden in appartement in Moskou.

Sergej Protosenja (55): voormalig vicevoorzitter van gasbedrijf Novatek. Op 19 april dood teruggevonden met vrouw en dochter in hun Spaanse villa.

Alexander Subbotin (43): Lukoil-topman. Overleden na bezoek aan sjamaan begin mei.

FSB-traditie

Tijdens de eerste coronagolf in 2020 vielen drie artsen uit het raam. Twee jaar eerder opende het Belgische federale parket een onderzoek naar het overlijden van Bruno Charles De Cooman. De topmanager bij het Russische staalbedrijf NLMK was in Moskou neergestort vanop de negende verdieping van zijn flat aan het Rode Plein.

“Een Belgische wetsdokter ging ter plaatse om enkele vreemde zaken uit de autopsie te verklaren en die vragen zijn beantwoord”, zegt het federale parket nu. “Het is geklasseerd als een ongeluk, want er zijn geen elementen die wijzen op het gebruik van geweld.”

Zijn familie in ons land blijft ervan overtuigd dat hij om het leven is gebracht. Zijn zus had nog contact met hem vlak voor zijn dood. “Hij kreeg die middag een telefoontje dat hij dringend naar zijn appartement moest komen”, zegt Hélène De Cooman. “Het blijkt onmogelijk om te weten te komen wie hem toen gebeld heeft.”

Datzelfde jaar, in 2018, viel ook de 32-jarige journalist Maxim Borodin uit een raam in Jekaterinenburg. Hij had bericht over de activiteiten van de huurlingen van de Wagner-groep in Syrië. Hij is een van de vele journalisten die uit een raam viel.

“Het is al bijna honderd jaar de geliefkoosde strategie van de geheime dienst om zich van tegenstanders te ontdoen”, zegt Kenneth Lasoen (UAntwerpen), expert in de geschiedenis van inlichtingendiensten.

Al in 1925 overleed revolutionair en schrijver Boris Savinkov door uit het raam van de gevangenis te vallen. Een ongeluk, volgens de geheime dienst, maar onder meer schrijver Solzjenitsyn sprak van moord.

“Niemand gelooft nog dat het ongelukken zijn, maar ondertussen geef je een duidelijk signaal af”, zegt Lasoen. “Je toont dat niemand veilig is, ook zo’n oligarch niet. Ethische overwegingen komen er niet bij aan te pas, want het belang van de organisatie, of van het land, primeert.”

De dodelijke strijd onder toplui kan overkomen alsof het rommelt in de entourage van president Vladimir Poetin, maar dat is niet zo zeker. “Poetin bewijst hiermee wat hij zich kan permitteren”, zegt Matthijs.

Wie vragen heeft over zelfdoding kan anoniem terecht bij de Zelfmoordlijn via het gratis nummer 1813 of op www.zelfmoord1813.be.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234