Donderdag 26/11/2020

Maatschappijkritiek en actualiteit als inspiratie

Van een schele schilder tot een afgehakte, in inkt gedoopte vinger bij een Iraaks stembiljet: de cartoons op het Internationaal Cartoonfestival Knokke-Heist komen er in alle maten en gewichten. Voor de vijftigste keer al speelt het evenement de nar aan het hof van Koning M'as-tu vu.

Een cartoonfestival in een gemeente die baadt in macht en luxe: het lijkt een knoert van een contradictie, een tang op het te vette varken. Toch houdt het Internationaal Cartoonfestival van Knokke-Heist al vijftig jaar stand. En dat is volgens de kersverse curator Christophe Floré minder verbazingwekkend dan je zou denken.

"Knokke is zelf een cartoon", zegt hij, wanneer we de grote festivaltent op het strand tegenover het Casino betreden. "De rijkdom, het hoge m'as-tu vu-gehalte: ze worden als vanzelfsprekend met Knokke geassocieerd. Ons festival is de nar aan het hof, maar wel een nar die steeds met open armen is ontvangen. Knokke kan goed met zichzelf lachen."

Ter ere van de vijftigste verjaardag mocht Geert Hoste grasduinen in vijftig jaar festivalgeschiedenis. Met zijn keuze uit liefst 6.300 internationale cartoons, vaak van amateurs, stelde hij de eerste expo van het festival samen: Lijnscherp. En lijnscherp zijn vooral de cartoons die op de Belgische politiek geïnspireerd zijn. "België is nog niet gesplitst", schrijft de cabaretier in een van zijn zeven 'inleidingen' op de tentoonstelling. "In een halve eeuw Cartoonfestival Knokke-Heist is dat het enige politieke onderwerp dat rechtop is blijven staan." In 1969 al maakt Pol De Valck een bedrieglijk eenvoudige cartoon over de tegenstelling tussen Walen en Vlamingen. Een Waalse automobilist laat een spoor van hanenpoten na, een Vlaamse een van leeuwenpoten. In '72 is er de cartoon met de Belgische landkaart met op de plek waar Brussel ligt, een grote knoop, in '83 die van de zandloper in de vorm van België waarbij het zand uit Vlaanderen wegvloeit naar Wallonië.

Rode draad

Het zijn sterke Belgische cartoons. De prestatie van "onze" cartoonisten is trouwens zowat de enige rode draad die in de drie tentoonstellingen van het festival te ontwaren valt. Telkens weer valt op wat voor stevige cartoontraditie we in dit land hebben opgebouwd. "Een land als België heeft een humoristische traditie nodig als overlevingsstrategie", zegt Floré. "Je kan maar beter lachen met je benarde situatie dan huilen: dat is onze mentaliteit."

Toeval is het dus niet dat de winnaar van de Press Cartoon Europe 2010, een van de drie grote prijzen die vandaag op het festival worden uitgereikt, naar een Belg gaat: Knack- en Trends-cartoonist Karl. Hij won met zijn secure en grafisch doorwrochte wit-zwart-cartoon van een gesluierde moslima versus Geert Wilders. De winnaar van de Press Cartoon Belgium kan veel minder overtuigen. Cécile Bertrands Tiger Woods-cartoon met spermatozoïden met kopjes als golfballetjes is nogal flauw. De cartoon is ook atypisch. De val van de Kerk en de opkomst van Bart De Wever: dat waren de twee grote thema's die de geesten van onze cartoonisten beroerden.

Niet alle cartoons spelen in op de actualiteit. Integendeel. Opvallend veel cartoonisten houden zich bewust buiten het maatschappelijk debat. Neem nu de winnaar van de internationale wedstrijd, waaraan meer dan 500 cartoonisten uit 76 landen deelnamen. Het werk van de laureaten vormt de derde expo op dit festival. De Luxemburger Pol Leurs won met een cartoon van een schele schilder die er niet in slaagt op de te schilderen deur te mikken en zo een "nieuwe" deur creëert in blauwe verf. Gedateerde slapstick. Was het een film geweest, het was er een van de dikke en de dunne.

Dan liever wat maatschappijkritiek, al kan ook die bijzonder verschillende vormen aannemen. Soms snijdt ze je de adem af, zoals de cartoon met de afgehakte, in inkt gedoopte vinger - Canary Pete's visie op de Iraakse parlementsverkiezingen - dan weer kiest ze de zachte weg. Zo vertedert de Amerikaanse Felipe Galindo met een cartoon van een ijsbeer die met zwarte verf pandaberen van zijn soortgenootjes maakt. Tegelijk heeft hij het over de gevolgen van de opwarming van de aarde. Slaan en zalven: ook onder cartoonisten is het een beproefde tactiek.

Voor wie niet genoeg heeft aan de meer dan driehonderd cartoons die het tentoonstellingspaviljoen biedt, is er ook nog de Cartoonroute met cartoons op panelen waar je je hoofd kan doorsteken. Het is een toeristische voetnoot bij een festival dat het moet hebben van het koren tussen het vele kaf. Van de pareltjes die ons in de krant, tussen alle ellende door, de verlossing van de lach schonken en nu het forum krijgen dat ze verdienen.

Cartoonfestival Knokke, nog tot en met 18 september 2011. Gratis. www.cartoonfestival.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234