Zondag 20/06/2021

Maarten Rabaey trekt lessen uit het verloop van de recente, turbulente Europese betogingen

Bij de dood van een dagbladverkoper

Maarten Rabaey is buitenlandredacteur van deze krant.

De voorbije week vonden internationale topontmoetingen plaats in Londen, Straatsburg en Praag. Naast de staats- en regeringsleiders op de G20, de NAVO of de EU-VS-top lieten ook vele tienduizenden betogers hun mening horen. Kleine groepjes gingen daarbij over tot hevig geweld. In de chaos bezweek in Londen één man. Daar hebben zowel organisatoren van de betogingen, politiediensten en politici schuld aan, schrijft buitenlandredacteur Maarten Rabaey.

Bobby's zijn in de Britse hoofdstad Londen een toeristische attractie. Ze staan symbool voor de vriendelijke oom agent die altijd klaarstaat voor het publiek. Daar slagen ze ook in tijdens betogingen. Zonder een krimp te geven begeleidden ze, vanop afstand, enkele dagen voor de G20-top een dertigduizendtal betogers door het stadscentrum. Ondanks de enorme maatschappelijke woede bij de Britse bevolking over de hoge bonussen van bankiers en de torenhoge werkloosheid kwam het tot geen enkel opstootje. Dat was ook mee te danken aan de organisatoren van de betoging, die vooraf duidelijke afspraken maakten met de overheid en eigen stewards hadden.

Vorige week woensdag lieten de bobby's plots een ander gezicht zien. Nog voor een aangekondigde betoging in de City van start ging werden alle aanwezige manifestanten, toevallige voorbijgangers en journalisten door rijen agenten ingesloten in wat ze een 'bubble' noemden. Niémand mocht nog door. Journalisten die hun perskaart toonden kregen een nors 'this means nothing here' te horen. De manifestatie mocht starten maar werd strikt begeleid naar het eindpunt: de Bank of England. Een vijfduizendtal mensen mocht daar demonstreren, hetzij opnieuw ingesloten door de bobby's als sardienen in een blik. Toen op het einde van een zijstraat enkele amokmakers plots de ramen van een filiaal van de RBS-bank aan diggelen sloegen, rukten oproeragenten op. Er begon een urenlange belegering van de buurt.

Net zoals vele andere toevallige voorbijgangers, sommige met kinderen, kwam ook krantenverkoper Ian Tomlinson (47) op weg van werk naar huis in deze chaos terecht. Hij zakte in elkaar en stierf. De Britse Independent Police Complaints Commission (IPCC) maakte gisteren bekend dat Tomlinson bezweek aan een hartaanval.

Er lopen nu twee onderzoeken. Eén richt zich tot betogers die de toegesnelde hulpdiensten bekogelden met projectielen, een ander naar de politie die Tomlinson volgens verschillende getuigen tot twee keer toe terugduwde toen hij zijn weg wou verderzetten - wat kan bijgedragen hebben tot de opwinding die zijn hartaanval veroorzaakte.

Een simpel credo: 'maskers af'

Zowel de Londense politie als de organisatoren van de betoging zouden nu de moed moeten hebben om toe te geven dat ze Tomlinsons dood misschien hadden kunnen voorkomen. De Metropolitan Police zou zijn 'bubbletechniek' opnieuw moeten heroverwegen. Het is absurd dat voorbijgangers en vreedzame betogers onder dezelfde stolp worden gestopt als kleine groepjes amokmakers. Kinderen en bejaarde mensen kwamen zo vast te zitten in afgesloten publieke ruimtes zonder toegang tot water, voedsel of sanitair, terwijl honderd meter verder charges te paard werden uitgevoerd. De organisatoren van deze betoging gaan evenmin vrijuit. Dat zij vooraf weigerden samen te zitten met de politiediensten is een blunder. Een anti-autoritaire houding aannemen is hun goed recht maar geen excuus om een massa-evenement met duizenden burgers niet in goede banen te willen leiden. Door geen eigen stewards in te zetten, toonden ze een gebrek aan verantwoordelijkheidszin.

Net zoals in Straatsburg twee dagen later waren ook in Londen de geruchten niet van de lucht dat zich onder de gemaskerde amokmakers 'agents provocateurs' bevonden die het geweld in de hand werkten om de andersglobalisten te criminaliseren.

Dat is makkelijker gezegd dan bewezen, maar valt evenmin uit te sluiten. Deze omstreden politietechniek is zo oud als de straat. In Frankrijk werd ze al toegepast in het Ancien régime en na de Franse Revolutie door de gevreesde politiechef Joseph Fouché. Agents provocateurs werden al ontmaskerd tijdens een betoging tegen regeringsleiders in het Canadese Montebello, in augustus 2007. Ze waren gemaskerd, hadden stenen in de hand, maar vielen door de mand omdat ze dezelfde politieschoenen als de oproeragenten droegen.

Rechtenprofessor Jacqueline E. Ross (University of Illinois, College of Law) schreef vorig jaar nog in de Annual Review of Law and Social Science dat "in de academische literatuur recentere voorbeelden terug te vinden zijn van binnenlandse politieke spionage, bijvoorbeeld door de Compagnies Républicaines de Securité (CRS) die burgeragenten gebruikten om te infiltreren in politieke demonstraties en ze daarna radicaliseerde en discrediteerde door winkels te plunderen en wagens in brand te steken."

En ja, dezelfde tot de tanden bewapende CRS blokkeerde tijdens de NAVO-top in Straatsburg alle straten zodat zelfs de eigen bewoners soms niet bij hun bakker raakten. En ja, dezelfde CRS was massaal aanwezig in de buurt van het Ibishotel toen dat door gemaskerde amokmakers in brand werd gestoken. Maar nee, bewijzen dat de daders uit politierangen komen zijn er niet.

Het enige bekende feit is dat de gemaskerde daders uit de eigen rangen van de betogers losbraken. Net zoals in Londen dragen de organisatoren dus zelf mee de verantwoordelijkheid voor de anarchie. Zij hadden dit kunnen voorkomen door een simpel credo: maskers af, en wie dat weigert stapt met ons niet mee op.

Het geweld leidt hopelijk ook tot 'lessons learned' voor de betrokken politici. In Londen leidde het beletten van vrije doorgang tot een dode. In Straatsburg leidde het tijdelijke opheffen van de Schengenzone (vrij verkeer van personen) door de Franse en Duitse politie tot een tijdelijke politiestaat en zware rellen, en in Praag... Wel, in Praag was er tijdens het bezoek van Obama en de EU-leiders alleen maar politie aanwezig op de achtergrond. De betogers tegen het raketschild deinden rustig mee tussen de golf toeristen op de Karelsbrug boven de Moldau.

Het is absurd dat voorbijgangers en vreedzame betogers onder dezelfde stolp worden gestopt als kleine groepjes amokmakers

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234