Maandag 25/01/2021

Maar is het ook kunst?

Vorige week stuurden de heren en dames van het Genootschap van Nederlandstalige Misdaadauteurs het heuglijke nieuws de wereld in dat onze eigen Bavo Dhooge met zijn boek SMAK de Schaduwprijs 2003 heeft gewonnen. De prijs bekroont het beste Nederlandstalige debuut in het misdaadgenre. Het feit dat er dit jaar niet minder dan veertien kandidaten waren, toont dat het initiatief allesbehalve overbodig is.

SMAK

Bavo Dhooge

Davidsfonds, 219 p., 17,50 euro

Bavo Dhooge (1973) debuteerde in 2002 als misdaadauteur met SMAK, maar was toen literair niet helemaal maagdelijk meer. Hij had immers een jaar vroeger een eerste roman gepubliceerd, Spaghetti. Volgens zijn biootje, waaruit ik dit allemaal overschrijf, hebben zijn verhalen in literaire tijdschriften als Sampel, Zulma en De Jonge Hond gestaan, is hij freelance schrijver en redacteur en werkte hij onder meer mee aan de boek- en plaatbesprekingen in Humo. Hij was een van de scenaristen van de TV 1-serie Sedes & Belli, waarop hij zich baseerde om in 2002 het boek Salieri uit te geven. Verder schreef hij nog een tennisroman, Schaduwspel, die vorig weekend boven de doopvont werd gehouden. (Voor dit op een in memoriam begint te lijken: Dhooge is wel degelijk springlevend.)

SMAK, dus. De titel is een woordspeling, want hij slaat zowel op het Gentse levenswerk van Jan Hoet, het Stedelijk Museum voor Actuele Kunst, als op de klappen die de held van het verhaal, privé-detective Patrick 'Pat' Somers, om de haverklap incasseert. Daarmee weet u eigenlijk het belangrijkste al: het verhaal speelt zich af in de Gentse kunstwereld, of wat daarvoor moet doorgaan, en wordt verteld door een Vlaamse private eye. Wie kunst zegt, zegt vervalsing, en zo komen we bij de plot, een behoorlijk ingewikkelde constructie met meer dan één dubbele bodem. Pat Somers, een vrijgezel van een jaar of dertig die zijn kantoor annex studio boven een restaurant aan de Gentse Korenlei heeft, krijgt een telefoontje van een hem onbekende mijnheer Staelens, een schatrijke textielbaron die in Sint-Martens-Latem een kast van een villa betrekt en zich in zijn vrije tijd met het galeriewezen bezighoudt. Staelens, naar Pat doorverwezen door diens jeugdvriend Mortier, een leraar aan de kunstacademie, heeft een probleem: zijn zoon is verdwenen. Intussen vallen de eerste doden, zodat we meteen weten dat zoon Staelens niet zomaar aan het spijbelen is. Pat begint aan een zwerftocht door Gent, ontmoet sexy vrouwen en veel geboefte, wordt regelmatig als boksbal gebruikt maar - eind goed, al goed - brengt de sinistere waarheid aan het licht. Dhooghe, een van de drijvende krachten achter het Genootschap van Vlaamse Misdaadauteurs (waarvan u eerstdaags op het adres www.misdaadauteurs.be de nog helemaal naar nieuw ruikende website kunt bekijken), weet wat hij wil: een spannend maar ook grappig boek schrijven, met vinnige dialogen, een slimme plot en een held die het allemaal met een korreltje zout neemt. Een Vlaamse privé-detective in een postmoderne variant op het genre dat Raymond Chandler groot heeft gemaakt. Gemakkelijk is anders. Het Nederlands leent zich slecht tot oneliners. Het valt niet mee om Vlaamse figuren op een geloofwaardige manier spitse gesprekjes te laten voeren, tenzij je voor het Algemeen Vlaams kiest dat je in televisiesoaps hoort, wat Dhooghe gelukkig niet doet.

Bovendien - een meer fundamenteel probleem - zijn private eyes niet meer helemaal van deze tijd (Pat geeft zelf graag toe dat hij een anachronisme is) en hebben ze nooit echt in het Vlaamse landschap gepast. Pat Somers, die in een net niet antieke Ford Taunus het zomerse Gent doorkruist, moet het allemaal op eigen houtje klaren, met zijn charme en lef als enige wapens om de waarheid te achterhalen. Die formule werkt alleen als je de juiste toon weet te vinden, het juiste evenwicht tussen suspense en ironie. Lukt dat in SMAK? Het had gekund, want Dhooge kan een verhaal vertellen, zet een sympathieke held op papier en houdt er een flink tempo op na. Het blijft evenwel de vraag of dat genoeg is. De plot van SMAK is nodeloos ingewikkeld en de personages krijgen geen of onwaarschijnlijke motivaties mee. De grappen gaan regelmatig de mist in en veel passages en dialogen komen onhandig over. Moet Pat echt altijd zijn mobieltje zijn 'praatpaal' noemen? Moet zowat iedereen die in dit verhaal opduikt, behalve de dames, 'boksershanden' hebben? Ben ik de enige die erover struikelt dat Pat een caddy op een golfterrein nonchalant bij wijze van fooi "een briefje van duizend" toestopt, in een boek dat zich volop in het tijdperk van de euro afspeelt? Heeft Dhooghes uitgever hem eigenlijk wel een redacteur gegeven? En heeft die het manuscript gelezen? De jury van de Schaduwprijs noemt SMAK "een hedendaagse, moderne, actuele variant op een van de absolute klassiekers uit het genre. Geschreven met vaart en humor, met de vereiste laconieke observaties en commentaren, in een stijl die niet zichzelf serieus neemt, maar wel het genre. Een echte private eye, knap gesitueerd in het Gent van vandaag. Innemend en toch hard." Wat kan een mens daaraan toevoegen? Dit misschien: Bavo Dhooghe heeft ongetwijfeld talent, schrijft overduidelijk met plezier maar moet zijn eigen stem nog vinden. Of misschien heeft hij dat al gedaan: in september verschijnt een tweede detective met Pat Somers in de hoofdrol. We zijn benieuwd.

Bart Holsters

Dhooge kan een verhaal vertellen en zet een sympathieke held op papier. Maar de plot is nodeloos ingewikkeld

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234