Zaterdag 19/10/2019

'Maak rijlessen verplicht'

Met moeilijkere examens, meer manoeuvres, een terugkomdag en een minimale oefenduur van 9 maanden wil Vlaams minister van Mobiliteit Ben Weyts (N-VA) 'de schande van de 400 verkeersdoden per jaar' aanpakken. 'Maar dat de vrije begeleiding blijft bestaan, krijg je in het buitenland niet uitgelegd', klinkt het uit de commissie die Weyts moest adviseren.

Het hervormingsplan voor de rijopleiding werd vorige week goedgekeurd tijdens de 'superministerraad' van de Vlaamse regering. Maar terwijl steeds meer Europese landen met succes evolueren naar een gecombineerd model van een professionele basisopleiding en een vervolgtraject onder begeleiding, blijft ons de vrije begeleiding, bijvoorbeeld met een ouder, bestaan.

Eerder deze week kloeg rijschoolfederatie Federdrive die situatie al aan. Ook Touring en VAB spraken over een van de slechtste opleidingen van Europa, zelfs na de hervormingen. Maar, zo verdedigt minister Weyts zich, uit een studie blijkt dat er geen verschil is tussen de gemiddelde slaagpercentages van wie leert rijden via vader of moeder en wie wel via de rijschool passeert. "Waarom de keuze afschaffen als er geen enkel wetenschappelijk argument voor is?"

Klopt niet, klinkt het bij Jeroen Smeesters, voorzitter van Federdrive. "Attitudes kun je gewoonweg niet testen tijdens een examen, enkel vaardigheden kun je meten." Professor verkeerskunde Tom Brijs (UHasselt) sluit zich daarbij aan. "Een examen is een momentopname. Verkeersveiligheid gaat ook om gedrag en attitudes die niet getest worden tijdens het examen."

In een interne discussienota voor het Vlaams Huis voor de Verkeersveiligheid, die De Morgen kon inkijken, erkent Weyts dat trouwens zelf ook: "Onze huidige rijopleiding en examinering beperkt zich tot de zogenoemde lagere-ordevaardigheden: voertuigbeheersing en eenvoudige verkeerssituaties. De drie grote killers in het verkeer - overdreven of onaangepaste snelheid, rijden onder invloed en het niet dragen van de veiligheidsgordel - hebben alles te maken met de hogere-ordevaardigheden: planning van de verkeersdeelname en normen en waarden van de bestuurder."

'Gemiste kans'

"Het grote probleem met de vrije begeleiding is dan ook niet zozeer dat leerlingen foute vaardigheden leren", zegt Smeesters nog, "maar wel foute attitudes. Kinderen zien hun ouders jarenlang overtredingen maken, en krijgen van diezelfde ouders ineens te horen dat die overtredingen niet mogen. Dat is geheel ongeloofwaardig. Een professionele instructeur kan jongeren veel beter wapenen en hen de juiste attitudes aanleren."

Smeesters spreekt van een gemiste kans. "We bengelen wat verkeersslachtoffers tussen de 18 en 24 jaar betreft op de voorlaatste plaats in Europa. Doe daar iets aan."

De rijscholen hebben, hoewel ze ook voor eigen rekening spreken, wel degelijk een punt, menen experts. Maandenlang besprak een werkgroep alle mogelijke voorstellen voor een hervorming van de rijopleiding. De aanwezigheidslijst oogt indrukwekkend: academici, het Belgisch Instituut voor de Verkeersveiligheid (BIVV), de Vlaamse Stichting Verkeerskunde (VSV), vertegenwoordigers van de rijschoolsector, de voortgezette opleidingen, maar ook middenveld- en jongerenorganisaties als KWB (Kristelijke Werknemersbeweging), de Gezinsbond en de Vlaamse Jeugdraad.

"We hebben een internationale vergelijking gemaakt van wat een moderne rijopleiding nu juist is", zegt Tom Brijs, verkeerskundige aan de UHasselt en deelnemer aan de werkgroep. "Er moest een kwaliteitssprong gemaakt worden waarbij je gefaseerd leert rijden. De opleiding voor de begeleider en de terugkomdag zijn op zich positief en passen in zo'n moderne rijopleiding, maar in het buitenland zie je toch systemen die een pak verder gaan. De internationale tendens is dat er eerst een verplichte basisopleiding moet zijn. Ons advies was dan ook om een minimaal aantal uren professionele rijles te verplichten. Deze hervorming mag daarom helemaal geen eindpunt zijn."

'Structureel fout'

"Je kunt niet blind blijven voor de statistieken: 378 doden per jaar in Vlaanderen, en dat aantal daalt niet, op enkele statistische schommelingen na", zegt ook Chris Vanhee, oprichter van rijvaardigheidscentrum Promove. "We kunnen ons niet blijven verschuilen achter de quick wins. We moeten beseffen dat er structureel iets fout zit."

Gidslanden voor een moderne rijopleiding zijn Nederland en Oostenrijk. In Nederland gaat elke bestuurder gemiddeld tussen de 30 en de 40 uur naar de rijschool. Jongeren kunnen er al vanaf 16,5 jaar rijlessen nemen en een examen afleggen vanaf 17 jaar. Tot hun 18de moeten ze dan onder strikte voorwaarden blijven rijden met een begeleider.

De Oostenrijkers voerden al begin jaren 2000 een uitgekiend systeem in, en konden meteen na de opstart een spectaculaire daling van het aantal jonge verkeersslachtoffers optekenen. Na een verplichte basisopleiding en een examen moeten jongeren er onder strenge voorwaarden verder oefenen met een begeleider en aan drie terugkomdagen met rijvaardigheidstesten en een psychologisch onderdeel deelnemen. De nieuwe opleiding leidde voor een gemiddelde daling van de ongevallencijfers met 28 procent in het eerste jaar na het behalen van het rijbewijs. Het aantal verkeersdoden tussen 17 en 25 daalde van 121 in 2003 naar 50 in 2011.

De rijopleiding hervormen is al tientallen jaren een oud zeer in België. Minister na minister beet er zijn tanden op stuk, en het argument dat keer op keer de bovenhand haalt, is de kostprijs. Ook nu zeggen verschillende bronnen dat het de politieke partijen zijn die niet willen weten van nog maar eens een nieuwe factuur voor gezinnen. In de commissie bestond er nochtans een brede consensus over het ideale scenario.

Meer zelfs, het laatste verslag van de expertencommissie, dat deze krant kon inkijken, vermeldt met zoveel woorden: "De werkgroep staat achter een professionele basisopleiding, maar begrijpt dat dit politiek moeilijk is vanwege de prijs. De werkgroep moet het best mogelijke voorstel bezorgen aan het kabinet. Het is aan de minister om een politieke afweging te maken en om uiteindelijk te beslissen."

Hoeveel verkeersslachtoffers vielen er in 2015 in uw gemeente? Ontdek alle cijfers op de interactieve kaarten op demorgen.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234