Zondag 25/07/2021

Maak kennis met Kiki, de 'gepeste gorilla' van de zoo van Antwerpen

null Beeld BELGA
Beeld BELGA

Sinds deze week huist een nieuwe laaglandgorilla in de zoo van Antwerpen. Haar naam is Kiki en ze komt uit Duitsland. Opmerkelijke detail: Kiki werd in haar vorige zoo weggepest door de andere gorilla's. Of hoe mens en dier dan toch niet zo verschillend zijn.

Het zit Kiki niet mee. Als sinds haar kleuterjaren is de laaglandgorilla op de sukkel: het vrouwtje kampt met een slechte gezondheid en heeft last van epilepsie. In de Duitse zoo van Heidelberg groeide ze op in een woelige groep, die het niet altijd goed met haar voor had. "Telkens er gegeten werd, kwam ze pas als laatste aan de beurt", vertelt Ilse Segers, woordvoerster van de Antwerpse dierentuin. "Soms kreeg ze zelfs geen eten. Met het gevolg dat ze nu een lichtgewicht is. Ze weegt maar 40 kilo, terwijl dat minstens 53 zou moeten zijn."

Omdat Kiki stilaan te gestresseerd raakte, besliste de zoo van Heidelberg een nieuwe thuis voor het vrouwtje te zoeken. Het werd de zoo van Antwerpen. "We hebben een jonge, stabiele gorillagroep", zegt Segers. "Hopelijk kunnen wij haar een warm nest bieden."

Dat apen op mensen lijken, is niets nieuws. Dat apen elkaar - net zoals mensen - weleens durven pesten, is heel wat minder bekend. Ook wolven en leeuwen treiteren elkaar al een keer. "Pestgedrag komt wijdverspreid in de natuur voor", zegt Sarah Mutsaers, dierkundig ingenieur en co-auteur van het boek Pestkop-Apenkop. "We zien het bij apen, maar evengoed bij roofdieren. Zo pesten bepaalde vogels jagende roofvogels om ze af te leiden van hun jongen. Het pestgedrag is een leerproces. Ook bij apen wordt het gebruikt om de normen, waarden en de regels van de groep te installeren."

Kortom: door anderen te pesten, wordt duidelijk gemaakt wat de grenzen zijn, hoe hiërarchie werkt en wat wel of niet mag. "Pestgedrag is een menselijke term", zegt Robby Van der Velden, bioloog van de Olmense zoo. "Maar het gaat inderdaad om de natuurlijke dominantie. Wie onderaan de hiërarchie staat, zal weinig aan zijn trekken komen qua voeding of seksuele partners. In het wild is die hiërarchie nodig, anders zouden ze niet overleven. Het is en blijft de survival of the fittest: de sterkste genen moeten overleven."

Schoolklas
Chimpansees of bavianen zullen elkaar niet uitschelden voor apenkop of idioot. Dat is puur menselijk pestgedrag. Toch zijn er ook gelijkenissen tussen mensen en apen in de manier waarop ze elkaar pesten. "Je kan pestsituaties bij apen vergelijken met die in een schoolklas", zegt Mutsaers. "Ze duwen elkaar, pakken eten af, doen elkaar schrikken, spugen of proberen de ander te imponeren. Zowel bij mensen als bij apen zal het impact hebben."

En die impact heeft gorilla Kiki aan den lijve mogen ondervinden. Doordat ze keer op keer moest vechten voor een plaatsje in de groep, geraakte ze te gestresseerd. "Dieren die in gevangenschap leven, kunnen niet zomaar vertrekken als ze onderaan de hiërarchie terechtkomen", weet Melissa Nollet, de vaste dierenarts van dierenpark Bellewaerde. "Daardoor kunnen ze herhaaldelijk aangevallen worden. Als dat gebeurt, moet er door de verzorgers ingegrepen worden. Wij geven onze apen bijvoorbeeld op verschillende plekken eten. Zo voorkomen we dat bepaalde individuen de toegang tot het eten ontzeggen aan anderen."

Ook in Heidelberg werd, redelijk drastisch, ingegrepen: Kiki moest vertrekken. "In een natuurlijke gorillagroep zal pestgedrag zelden escaleren", zegt Mutsaers. "Apen zijn over het algemeen gebaat bij een stabiele situatie. Ze zullen daar dan ook hun best voor doen. Dieren die het hoogst in rang staan, zullen op tijd de normen en waarden aangeven aan de rest. Vaak lossen zij problemen in de groep zelf op."

Lees het volledige artikel in de weekendkrant van De Morgen, ook digitaal beschikbaar. Abonnees lezen hun krant gratis digitaal.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234