Maandag 16/05/2022

Bizarre wetenschap

Maak kennis met de Zuid-Koreaanse 'kloonfabriek' waar ze je huisdier klonen

Twee gekloonde puppy's in een kennel van Sooam Biotech in Seoul. Beeld Io Cooman
Twee gekloonde puppy's in een kennel van Sooam Biotech in Seoul.Beeld Io Cooman

Wetenschapper Woo Suk Hwang geeft de honden van de rijken een tweede leven door ze te klonen. Kostprijs: 100.000 dollar. Wij namen een kijkje in zijn 'kloonfabriek' in Seoel en gingen langs bij het baasje van een gekloonde teckel in Londen.

DENNIS RIJNVIS

"Oude Winnie kan niet zo ver meer lopen", zegt Rebecca Smith. Haar 14 jaar oude teckel ligt uit te hijgen op een wandelpad, de snuit plat op de grond. Smith draagt de hond uiteindelijk het laatste stukje naar haar huis in de Londense wijk Battersea. "Dat doe ik graag, nu ze bejaard is", vertelt ze, terwijl ze over een licht vlekje op de bek van het dier wrijft. "Deze hond heeft mij in mijn jeugd door een heel moeilijke periode gesleept. Daar ben ik haar nog steeds dankbaar voor."

Smith had zich voorgenomen nooit meer een andere hond te nemen, zelfs niet als Winnie zou sterven. "Ik dacht dat geen enkele hond haar kon vervangen." Toch loopt er nog een teckel voor haar uit: kleiner, jonger en duidelijk fitter. Op de snuit van het dier zit een wit vlekje, net als bij Winnie.

Het jonge dier snelt het terras van een nabijgelegen café op. "Mini Winnie, hier komen!", roept Rebecca. Ze rent achter het dier aan en trekt haar uiteindelijk onder een tafel vandaan, met de andere teckel nog op haar arm. Enkele cafébezoekers kijken geamuseerd toe. "Gelukkig vroeg niemand of de honden moeder en pup zijn", zegt Smith even later. "Ik heb niet altijd zin om het hele verhaal te vertellen over de geboorte van Mini Winnie, mensen geloven het vaak niet."

De twee teckels zijn geen moeder en dochter. Hun verwantschap gaat volgens Smith veel verder: ze delen al hun genen. Mini Winnie werd in 2014 verwekt uit een stukje huid van Winnie, de oudere teckel. Dat gebeurde bij het Zuid-Koreaanse Sooam Biotech, het enige laboratorium ter wereld waar hondenbezitters een genetisch identieke plaatsvervanger van hun hond kunnen bestellen.

In de kliniek in Seoel: 'Sommige klanten vragen ons om hun klonen alvast te laten wennen aan het dragen van kleding.' Beeld Io Cooman
In de kliniek in Seoel: 'Sommige klanten vragen ons om hun klonen alvast te laten wennen aan het dragen van kleding.'Beeld Io Cooman

Bewaren in de frigo

De website van het lab leest als een sciencefictionboek. Hondenbezitters worden geadviseerd het DNA van hun overleden hond op de juiste manier veilig te stellen, zodat het bedrijf het dier een tweede leven kan geven. "Plaats het kadaver absoluut niet in de vriezer, maar omwikkel het lichaam met natte handdoeken en bewaar het in de koelkast."

Sinds de oprichting in 2009 kloonde Sooam Biotech ruim driehonderd viervoeters voor de rijken der aarde (en ook enkele honderden speurhonden voor politiediensten en douanes).

De onderneming is de commerciële nageboorte van een lange reeks wetenschappelijke experimenten. Het schaap Dolly was in 1996 de eerste kloon die ter wereld werd gebracht. Sindsdien zijn er genetische kopieën gemaakt van honden, katten, paarden, schapen, geiten, wolven, kamelen, stieren, koeien, ezels, fruitvliegjes en varkens.

Toch hebben de gekloonde honden van Sooam Biotech iets schimmigs. De prijzen voor de dieren zijn hoog - 100.000 dollar per stuk - en het meesterbrein achter het bedrijf is niet bepaald van onbesproken gedrag. De Zuid-Koreaans topwetenschapper Woo Suk Hwang was begin 2005 nog een nationale held, omdat hij er als eerste in was geslaagd menselijke stamcellen te produceren; een veelbelovende techniek voor de behandeling van allerlei ouderdomsziektes. Maar later dat jaar gaf hij toe gegevens in het onderzoek te hebben vervalst en nam hij gedwongen ontslag aan de Universiteit van Seoul. Het roept nogal wat vragen op over de koning van het honden klonen: hoe betrouwbaar is zijn bedrijf? En in hoeverre zijn de klonen het vele geld dat Hwang vraagt waard?

Een draagteef in een van de kraaknette, betegelde hokken van de kliniek. Beeld Io Cooman
Een draagteef in een van de kraaknette, betegelde hokken van de kliniek.Beeld Io Cooman

Prijsvraag

Cateraar Rebecca Smith (31) betaalde geen cent voor haar gekloonde teckel. Ze won in 2013 een prijsvraag van Sooam Biotech, dat met de stunt een nieuwe markt wilde aanboren in Engeland. "Je moest een filmpje insturen waarin je uitlegde hoe belangrijk je hond voor je was", vertelt ze. "Er waren meer dan honderd inzendingen, maar uiteindelijk won ik en kreeg ik een gekloonde versie van Winnie."

Haar verhaal over de teckel is een tranentrekker. Smith leed in haar tienerjaren aan anorexia en belandde met ernstig ondergewicht in het ziekenhuis. Toen ze Winnie kreeg, knapte ze op. "Ze lag elke dag naast me op bed en kroop tegen me aan. Het hielp me om de ziekte te overwinnen."

Zittend op de bank in haar appartement wrijft ze over de kop van Mini Winnie, die op haar schoot is gekropen. "Ze voelt niet als een vervanger van Winnie. In feite ís ze Winnie, ze werd immers geboren uit een stukje huid uit Winnies buik." Smith zag zelf hoe dat werd weggenomen. "Ik mocht mee naar Zuid-Korea voor het kloonproces, dat hoorde bij de prijs."

Rebecca Smith met Winnie en Mini Winnie in Londen. Beeld Io Cooman
Rebecca Smith met Winnie en Mini Winnie in Londen.Beeld Io Cooman

Achter getinte ramen

De kloonfabriek van Hwang gaat schuil achter donker getinte ramen van een vijf verdiepingen tellend gebouw in een buitenwijk van Seoul. Een vrouw in een steriel blauw uniform rent op een grasveld voor het kantoor tussen drie labradorpuppies door en gooit een tennisbal in de lucht. Alle gekloonde honden verblijven na hun geboorte enige tijd bij Sooam. Pas na drie maanden mogen ze door de douane. "In die tijd moeten we ze goed verzorgen en fit houden."

Binnen zit in een ongemeubileerde kamer een medewerkster op haar hurken voor een reiskooi. Om haar heen dartelen gekloonde cockerspaniëlpuppies, die ze om beurten speels in de kooi duwt. "Straks moeten ze daar 15 uur in zitten tijdens de vlucht naar hun baasje in de VS", zegt Sooam-woordvoerder Kim. "Zo worden ze al wat vertrouwd gemaakt met die omgeving."

Kim haalt een piepende walkietalkie tevoorschijn. Na een kort gesprek in het Koreaans kijkt hij op. "Dokter Hwang heet u welkom." Zal de oprichter van de kliniek zijn gezicht nog laten zien? "Misschien", zegt Kim. "Hij heeft het erg druk." Te specifieke vragen mogen we volgens Kim sowieso niet stellen. "Hij houdt niet van dat soort interviews." Heeft Hwang dan misschien toch iets te verbergen?

Rebecca Smith twijfelt geen moment aan de echtheid van haar kloon. In haar Londense appartement pakt ze de snuit van Mini Winnie beet en wijst op een witte vlek. "Precies op dezelfde plek als bij Winnie, dat kan geen toeval zijn." Ook in het gedrag van de dieren ziet ze overeenkomsten. "Ze bedelen op dezelfde manier om voedsel, begroeten me hetzelfde als ik thuiskom." Maar de meest 'bizarre' gelijkenis ziet Smith als de honden in aanraking komen met wasgoed. "Als ze hopen kleding of handdoeken zien, graven ze zich allebei precies op dezelfde manier in. Ze maken er een soort nesten in. Nooit eerder heb ik een teckel dat zien doen."

Smith heeft er geen probleem mee om wat DNA van de honden af te staan voor een onafhankelijke test in een laboratorium. Voorzichtig houdt ze de bek van de dieren één voor één open, zodat met een wattenstaafje wat wangslijm verzameld kan worden. "Ik geloof niet dat ik voor de gek ben gehouden."

In Seoel opent David Kim een deur. Daarachter lopen elf honden ongedurig rond in wit betegelde hokken met glazen wanden. "Dit is het verblijf van de klonen." Aan soorten geen gebrek in de blinkend schone kennel: er zijn labradors, herdershonden, grote donkerharige Tibetaanse mastiffs... Maar het meeste lawaai maken twee dwergkezen. De ene hond heeft een groen truitje aan, de ander een gele. "Som-mige klanten vragen ons om hun klonen alvast te laten wennen aan het dragen van kleding", zegt Kim.

Draagmoeder van een ander ras met gekloonde puppy's. De moeder heeft geen enkele van haar genen overgedragen op de kleintjes. Beeld © IO COOMAN
Draagmoeder van een ander ras met gekloonde puppy's. De moeder heeft geen enkele van haar genen overgedragen op de kleintjes.Beeld © IO COOMAN

Japan en Europa

Gefortuneerde Amerikanen zijn de belangrijkste particuliere klanten van Sooam. Maar steeds meer viervoeters worden besteld vanuit Japan. Ook in Europa liggen kansen voor het bedrijf, weet Kim. Het Europees Parlement stemde begin september in met een wet tegen de invoer van gekloonde dieren. Maar honden bleven buiten schot in het verbod, dat nog moet worden goedgekeurd door de Europese Raad. Hondenbezitters uit Italië, Tsjechië en Duitsland hebben al geïnformeerd naar een kloon.

Het aan de lopende band klonen van dieren werd lang voor onmogelijk gehouden. De kans dat het geknutsel met cellen misgaat, is normaal gesproken levensgroot, legt hoogleraar celbiologie Christine Mummery van het Leids Universitair Medisch Centrum uit. "De eerste stap is dat je een volwassen huidcel neemt, in dit geval van de donorhond die je kloont." Uit die cel wordt de kern met DNA van het dier 'opgezogen' en geïnjecteerd in een lege eicel van een draagmoeder. "Die eicel is gestript van al het erfelijk materiaal en krijgt dus een nieuwe kern met alleen DNA van de originele hond", zegt Mummery. De omgebouwde cel kan zich dan gaan vermenigvuldigen tot een klompje cellen, het begin van een embryo. "Na injectie in de baarmoeder van een draagmoeder kan het embryo uitgroeien tot een foetus, met alleen genen van de donorhond."

Maar de groei van een gekloond embryo loopt vaak spaak. De celkern uit de huidcel van de donor moet zich namelijk eerst aanpassen aan zijn nieuwe omgeving in de eicel. "Dit celmateriaal moet als het ware verjongen - teruggaan in de tijd - en weer een embryonale stamcel worden die tot alle weefseltypes kan uitgroeien", zegt Mummery. "Dat gaat weliswaar vanzelf onder invloed van stoffen uit de eicel, maar het duurt wel even."

En dat is nu net het probleem: de verjonging neemt vaak te veel tijd in beslag. Het gekloonde embryo begint dan al te groeien terwijl het materiaal uit de celkern van de donorhond zich nog te veel als huidcel gedraagt. "Een miskraam is dan onvermijdelijk."

In de operatiekamer van Sooam Biotech wordt een bed met daarop een verdoofde herdershond naar binnen gereden. Dokter Hwang komt binnen. Getooid in blauwe operatiejas, handschoenen en mondkapje, buigt hij zich over haar buik om vlak onder de baarmoeder een incisie te maken.

De herder zal als draagmoeder fungeren van een nieuwe kloon.

Tussen duim en wijsvinger trekt dokter Hwang een rozig buisvormig orgaantje uit de buik van de hond op de operatietafel. "Dat is de eileider", zegt Kim in gebrekkig Engels. Een assistent reikt hem een langwerpige spuit aan en even later injecteert hij elf gekloonde embryo's in het roze orgaan. David Kim voorziet de handeling van commentaar. "Ongeveer 10 tot 20 procent van de embryo's die we injecteren, groeit nu uit tot een succesvolle kloon. Dat is een heel hoog percentage in vergelijking met andere laboratoria. Hoe we dat doen? Bedrijfsgeheim."

Dat Hwang ondanks zijn troebele verleden een getalenteerde wetenschapper is, blijkt ook uit de uitslag van de DNA-test van het speeksel van Winnie en Mini Winnie. Verrassend, zegt onderzoeker Maarten de Groot van het Wageningse Dr. Van Haeringen Laboratorium, dat op ons verzoek de test uitvoerde. "De DNA-patronen van de honden komen volledig overeen, alsof het een identieke tweeling betreft."

Woo Suk Hwang tijdens de geboorte van gekloonde hondjes Beeld Io Cooman
Woo Suk Hwang tijdens de geboorte van gekloonde hondjesBeeld Io Cooman

Keizersnede

Hwang maakt in de operatiekamer in Seoul weer een incisie, maar nu in de buik van een andere herdershond. Het is voor een keizersnede. Zijn handen verdwijnen in de baarmoeder en even later houdt hij een zwarte puppy omhoog, een gekloonde springerspaniël waar het slijm nog van afdruipt. Een vrouwelijke medewerker pakt het dier aan. Het dier heeft nog niet naar adem gehapt, of Kim is weg. Hij moet op reis naar China, om meer gekloonde honden te verkopen. Ondanks het verkoopsucces van Sooam Biotech zetten genetische experts vraagtekens bij de kloonfabriek. De Britse bioloog Ian Wilmut die in 1996 het schaap ter wereld bracht, gelooft niet dat het karakter van een hond kan worden gekopieerd. "Een gekloond dier kan een totaal eigen karakter krijgen, dat heb ik bij Dolly gezien", laat hij per telefoon weten. Horden cameramensen uit de hele wereld bezochten eind de jaren negentig zijn gekloonde schaap. Wilmut lokte het dier steeds met voedsel naar de camera's. En dat had grote invloed op haar persoonlijkheid. "Na een tijdje was Dolly over haar angst voor mensen heen. Ze liep uit zichzelf op bezoekers af. Dat deed haar moeder niet, dat doet geen enkel schaap." Het bewijst volgens Wilmut dat de omgeving van een kloon minstens zo belangrijk is als de genen. "Een gekloonde hond is een nieuw individu, geen reïncarnatie van een overleden dier."

Christine Mummery betwijfelt zelfs of het klanten van Sooam Biotech zou opvallen als ze in plaats van een kloon een heel andere, maar goed gelijkende hond van hetzelfde ras zouden krijgen geleverd. "Ik denk dat ze in dat geval niets zouden merken, zeker niet als de hond ongeveer even groot is."

'Winnie heeft mij in mijn jeugd door een heel moeilijke periode gesleept. Ik dacht dat geen enkele hond haar kon vervangen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234