Donderdag 20/06/2019

Luxueuze reis naar imaginaire gebieden

Umberto Eco duikt opnieuw de geschiedenis in en maakt een hallucinante verkenningstocht naar 'landen en plekken die aanleiding hebben gegeven tot verdichtsels, utopieën en hersenschimmen'.

estaat dat nog, een homo universalis, zo'n polyvalente intellectueel die zowel kaas heeft gegeten van wetenschap, geschiedenis, kunst als literatuur? Ja. Hij heeft de gezegende leeftijd van 82 jaar, is Italiaan en stapt sinds enige tijd zonder zijn karakteristieke baard door het leven. De Italiaanse semioticus Umberto Eco heeft altijd veel registers bespeeld. Wereldberoemd geworden met zijn roman De naam van de roos had Eco voordien al een hoge status in de academische wereld als semioticus en specialist van de populaire cultuur. Nu het met zijn romans niet meer zo'n vaart loopt, heeft Eco zich toegelegd op de categorie van het luxueuzere geschenkboek. Nadat hij zich onder meer verdiepte in de geschiedenis van de schoonheid en de lelijkheid (en daarmee hoge verkoopcijfers scoorde), komt hij nu met het alweer somptueus geïllustreerde Geschiedenis van imaginaire landen en plaatsen.

Eco gaat op verkenning naar "landen en plekken die aanleiding hebben gegeven tot verdichtsels, utopieën en hersenschimmen omdat veel mensen daadwerkelijk geloofden dat ze bestonden of ooit ergens hadden bestaan." En bovendien: "Of ze nu teruggaan op oeroude legendes van onbestemde origine of het resultaat zijn van moderne verzinsels: ze hebben allemaal geloofsstromingen veroorzaakt."

Het is een hallucinante reis die ons zowel naar het binnenste van onze planeet als naar de onderzijde van de platte Aarde brengt. In een vijftiental hoofdstukken belanden we onder meer in Zuidland, Utopia, Terra Australis, El Dorado, Ultima Thule of op de Salomonseilanden, het eiland van Sint-Brandaan en Luilekkerland. Of trekken we naar oorden die we kennen uit de Bijbel zoals het Aards Paradijs of het land van de koningin van Sheba. En er zijn ook plaatsen die tot op heden bestaan, zoals Glastonbury, de burcht Alamoet of Rennes-le-Château, én die tot mythologische proporties zijn uitgegroeid.

Imaginaire plekken uit de literatuur zoals Alices Wonderland, het huis van Madame Bovary of Joyce' Martella Tower laat Eco grotendeels buiten beschouwing, al neemt hij met zijn hoofdstuk over Homerus en de Zeven Wonderen zijn eigen standpunt niet zo nauw. Dat zou hem te ver leiden, zegt hij - of is dat stof voor een sequel? Toch lengt hij elk hoofdstuk aan met een uitbundige bloemlezing citaten uit de wereldliteratuur.

Eco formuleert voor zijn doen soms didactisch en stroef en wie zijn oeuvre kent, zal soms een kreet van herkenning slaken. Karrenvrachten fascinerende weetjes en feiten stort hij over ons uit, soms zonder al te veel duiding. Je merkt hoe dit voor hem haast parate kennis is.

Bijzonder goed op dreef komt hij wanneer hij het misbruik van allerlei heidense plekken door de nazi's in kaart brengt, die per se de wieg van het superieure Arische ras wilden lokaliseren. Eco verkneukelt zich ook wanneer hij samenzweerders, fantasten én potsenmakers kan opdissen. Die doken tenslotte ook in zijn eigen romans vaak op. Maar hij zet ze ook in hun hemd: Dan Brown krijgt ettelijke draaien om zijn oren, omdat hij zijn theorieën over de Heilige Graal uit De Da Vinci Code voor waargebeurd poogt te slijten.

Iconografisch is deze luxueuze encyclopedie alleszins een feest voor het oog, ook omdat veel moeite is gedaan om unieke en zelden getoonde prenten en kaarten op te delven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden