Zondag 25/09/2022

Luxemerk krijgt volks tintje

Porsche hoopt komend jaar samen te smelten met reus Volkswagen

Wolfgang Porsche schrijft familiegeschiedenis. Met zijn sportwagenbedrijf gaat hij binnenkort Volkswagen overnemen, dat in handen is van een andere tak van de machtige Duitse familie. 'Mijn grootvader zou dit graag hebben gezien, maar dat is niet de reden waarom we het doen', verklaart hij in een zeldzaam interview in de hoofdzetel van Porsche.

Door Mark Landler

Stuttgart l Het lijkt een bizarre combinatie: de Kever, een blijvend symbool van de mobiliteit van de massa's, zij aan zij met de 911 Turbo, de ultieme totem van de geprivilegieerde plastisch chirurgen van Beverly Hills, van de Russische oligarchen en van iedereen die kickt op snelheid en 90.000 euro kan ophoesten.

Wolfgang Porsche maakt zich nog altijd druk als hij terugdenkt aan het 75ste verjaardagsfeest van Ferdinand Porsche, zijn grootvader en de patriarch van de familie. Wolfgang was toen zeven en hij was niet uitgenodigd. Het werd een groots feest ter ere van de man die de voorloper van de Volkswagen Kever had ontworpen en de basis had gelegd voor een van de machtigste industriële imperiums van Duitsland. Voor Wolfgang zou het de kans geweest zijn om een geliefd maar vaak afwezig man nog eens te zien. Vier maanden na het feest, in januari 1951, overleed Ferdinand.

Bijna zes decennia later schrijft Wolfgang zelf de familiegeschiedenis. Hij staat op het punt om Volkswagen te laten samensmelten met Porsche, de elitaire sportautobouwer die opgericht is door zijn grootvader en die zijn vader, Ferry Porsche, later heeft uitgebouwd.

De overname van VW door Porsche, die is begonnen met de aankoop van 20 procent van de aandelen in 2005 en volgend jaar wellicht zal uitmonden in een meerderheidsparticipatie, heeft de Duitse pers tot allerlei soorten beeldspraak verleid: een strijd van David tegen Goliath, een stoutmoedig machtsspel, een botsing tussen massa en klasse. Maar in wezen is de cirkel daarmee alleen maar rond voor een van de grootste automobieldynastieën van Europa.

"We zijn maar een kleine autobouwer uit Stuttgart en nu zullen we een van de grootste autobedrijven van de hele wereld worden", zegt Wolfgang Porsche. Het is een hartelijke man van 64 met een zachte stem. Als voorzitter van de raad van bestuur van Porsche is hij meteen ook de huidige topman van de Duits-Oostenrijkse familie.

Hij neemt een onderneming over die goed 100 miljard euro waard is. Daarmee is VW veertien keer zo groot als Porsche. Maar hij wil niet gezegd hebben dat er ook sentimentele redenen meespelen in de overname. "Mijn vader en mijn grootvader zouden het graag hebben gezien, maar dat is niet meer dan een aangenaam neveneffect."

Porsche, zo zei hij, moest Volkswagen in de armen sluiten om te vermijden dat anderen ermee gingen lopen. De twee autoconstructeurs ontwikkelen nu al samen SUV's en hybride motoren. Porsche is ook van plan om het koetswerk van de Panamera, de langverwachte vierdeurssedan die in 2009 op de markt moet komen, te laten maken in een assemblagefabriek van Volkswagen.

De overname, het geesteskind van algemeen directeur Wendelin Wiedeking, moet dat partnerschap bezegelen. Porsche is naar eigen zeggen ook privé-investeerders te vlug af geweest die in 2005 als gieren boven Volkswagen cirkelden. Wendelin Wiedeking, openhartig, eigenzinnig en strijdlustig, is het gezicht van Porsche. Maar achter de schermen houdt Wolfgang Porsche de touwtjes in handen.

Wolfgang Porsche is een beschaafd jager en schilder met een economiediploma. Hij heeft ervaring opgedaan bij Daimler-Benz, waar hij van 1976 tot 1981 werkte als controleur. Wolfgang is de jongste van vier zonen. Hij stond altijd in de schaduw van zijn oudste broer Ferdinand Alexander, die de 911 heeft ontworpen. Maar nu Ferdinand met zijn gezondheid sukkelt, is Wolfgang de spreekbuis geworden van een familie met een persoonlijk fortuin van liefst 14 miljard euro. "Ze zijn een dreamteam", zegt autoanalist Ferdinand Dudenhöffer van het Center for Automotive Research in Gelsenkirchen. "Wiedeking is de baas, en Wolfgang is de patroon."

Ondanks de familiegeschiedenis en het geld was het geen makkelijke beslissing om zich in te kopen in Volkswagen, zegt Porsche. "Toen Wiedeking met het idee op de proppen kwam, was mijn eerste gedachte: nu maken we het toch wel wat te bont. Volkswagen is een reusachtige onderneming." Na het verkoopspraatje op een bijeenkomst in het Oostenrijkse Salzburg gingen vijf vooraanstaande leden van de familie bij mekaar zitten. "Toen we de cijfers bekeken, werd het logisch."

Twee jaar en 5,5 miljard euro aan aandelen later bezit Porsche 31 percent van de Volkswagenaandelen. Bovendien heeft de onderneming voor een paar miljoen aan aandelenopties verzameld, waarmee ze hoofdaandeelhouder kan worden. Porsche zegt niet onder druk te staan om die 51 percent te halen, maar Wiedeking laat weinig twijfel bestaan over de uiteindelijke afloop.

De familie heeft Wiedeking, nu 55, het grootste loonpakket uit de Duitse geschiedenis geschonken voor zijn werk. Dit jaar alleen al zou hij 60 tot 70 miljoen euro hebben verdiend. Die Amerikaans klinkende cijfers hebben tot heel wat protest geleid en ook de conservatieve bondskanselier Angela Merkel liet zich niet onbetuigd. Maar Wolfgang Porsche zei dat Wiedeking elke cent meer dan waard was.

Zoals in zoveel andere rijke families loopt het ook in de familie Porsche niet altijd gesmeerd. Als er enorme sommen geld mee gemoeid zijn, zijn de bittere vetes, de interne rivaliteit en de politieke intriges immers nooit veraf. De investering in Volkswagen heeft die spanningen nog opgedreven. Bovendien is een vooraanstaand lid van de familie, Ferdinand K. Piëch, al sinds 1993 aan Volkswagen verbonden en is hij nog altijd toezichthoudend voorzitter van de raad van bestuur.

Piëch, een andere kleinzoon van Ferdinand Porsche, is een neef van Wolfgang. Zijn moeder, Louise, was de zus van Ferry. Ze was getrouwd met Anton Piëch, een Weense advocaat en zakenpartner van Ferdinand Porsche. De familie Piëch is de tweede tak van de Porschedynastie.

Piëch was van 1993 tot 2002 algemeen directeur van Volkswagen. Daar heeft hij orde op zaken gesteld. Hij blies het kwaliteitsimago van de groep nieuw leven in, hij turnde Audi om tot een concurrent voor Mercedes en BMW en hij liet de Verenigde Staten kennismaken met de New Beetle.

Zijn beslissing om de proletarische roots - Volkswagen was immers 'de auto van het volk' - vaarwel te zeggen, gaf aanleiding tot meer controverse. Hij sloot deals waarmee hij exclusieve merken zoals Lamborghini en Bentley overnam. Hij ontwierp een elegante sedan, de Phaeton, om ook Volkswagen op de luxemarkt te kunnen positioneren.

Piëch (70) is een geniaal ingenieur. Misschien is hij wel de succesvolste erfgenaam van Ferdinand Porsche. Maar mensen die hem kennen, noemen hem terughoudend en kregelig. En hij heeft lang overhoop gelegen met andere familieleden.

Nu lijkt het erop dat Porsche een deel van Piëchs nalatenschap zal ontmantelen. Een teer punt is de Phaeton die verlieslatend is en in de VS niet meer wordt verdeeld. Wolfgang Porsche wil zijn neef niet rechtstreeks onder vuur nemen, maar hij zegt wel dat dergelijke prestigeprojecten onder de loep zullen worden genomen. "Piëch heeft veel mooie dingen gemaakt bij Volkswagen, maar of we die in de toekomst allemaal nodig hebben, is een andere vraag. Volkswagen kampt met veel verlieslatende projecten."

Volkswagen heeft zware problemen in de VS. De groep zag er alle winst wegsmelten die Piëch er als algemeen directeur had geboekt. Het marktaandeel van Volkswagen bedraagt er nog amper 2 procent. De analisten noemen de auto's te duur geprijsd en ze zouden voor de doorsnee-Amerikaan ook over te veel snufjes beschikken.

Maar de spanning laat zich ook buiten de familie voelen. Wendelin Wiedeking spreekt vrijuit over de veranderingen die hij bij Volkswagen wil doorvoeren. Voortaan, zo haalt hij uit naar de Phaeton, moet elk nieuw model winst maken. Hij wil met Volkswagen het Japanse Toyota naar de kroon steken en zo de grootste autoconstructeur ter wereld worden. Daarmee kan hij niet verder af staan van Piëchs aristocratische visie.

Piëch kreeg ook af te rekenen met een omkoopschandaal bij Volkswagen dat plaatsvond toen hij aan het hoofd van de onderneming stond. Het bedrijf schonk de belangrijkste werknemersafgevaardigde geld en extralegale voordelen om zich van zijn steun te verzekeren. De Duitse openbare aanklagers onderzoeken nu of Piëch op de hoogte was van die regeling, maar dat ontkennen zowel Piëch en het bedrijf als de vroegere collega's.

Piëch is een strijdvaardige ondernemer. Vorig jaar liet hij zijn opvolger als topman van Volkswagen ontslaan nadat hij het vertrouwen in de man had verloren. De nieuwe topman, Martin Winterkorn, is een beschermeling van Piëch en deelt zijn passies. Maar de analisten zeggen dat ze niet zeker wisten of hij Wiedeking, die zich gesteund weet door Wolfgang Porsche, de wind uit de zeilen zou kunnen nemen. "Op dit moment lijken Porsche en Wiedeking de bovenhand te halen, want ze hebben de steun van het grootste deel van de familie", zegt autoanalist Dudenhöffer.

Wendelin Wiedeking ontleent zijn macht aan zijn indrukwekkend cv. Hij is intussen vijftien jaar algemeen directeur van Porsche, en in die tijd heeft hij Porsche niet alleen van het bankroet gered, maar het ook de grootste winstmarges van de hele auto-industrie laten boeken.

In 1992 viel Porsche ten prooi aan de recessie en de verkoop zakte tot een historisch dieptepunt. In een Porsche rondrijden was ineens buitenissig geworden. De kosten liepen uit de hand, de familie lag onderling overhoop, het was een komen en gaan van toplui en Porsche dreigde zijn onafhankelijkheid te verliezen. "We stonden op de rand van de afgrond", zegt Porsche. Hij zocht steun bij zijn familie om een jong productiehoofd naar voren te schuiven. Die man was Wendelin Wiedeking.

De nieuwe baas nam Japanse managers, vooral van Toyota, in de arm om de arbeiders van Porsche efficiënt te leren werken. Op verzoek van een Japanse bezoeker nam Wiedeking een zaag, waarmee hij rekken met onderdelen doormidden begon te zagen. Dat moest illustreren dat hij flink wou snoeien in de voorraden en de kosten.

De schoktherapie deed haar werk. In 1995 was Porsche weer uit de rode cijfers. Bovendien wou de onderneming haar blazoen oppoetsen met een succesvol instapmodel, de Boxster, en met een nieuwe versie van het vlaggenschip, de 911. In 2002 waagde het bedrijf zich met de Cayenne, een SUV, aan de grootste gok uit zijn geschiedenis. Vandaag is de Cayenne na de 911 het best verkopende model van Porsche. Je ziet hem rijden van in Shanghai tot in Sint-Petersburg. Daarmee is Porsche meteen ook minder afhankelijk van de VS.

En als de verkoop van SUV's aan rijke Russen of Chinezen niet volstaat, maakt Porsche ook flink wat winst dankzij zijn investering in Volkswagen. Vorige maand werd bekendgemaakt dat de winst voor belastingen voor het aanslagjaar 2006-2007 gestegen is tot 5,85 miljard euro. Het jaar voordien klokte de onderneming af op 2,11 miljard euro. Het leeuwendeel van die omzet, liefst 3,5 miljard, heeft Porsche te danken aan zijn aandeel in Volkswagen.

De aandelen van Volkswagen zijn dit jaar bijna in waarde verdubbeld, omdat het merk het uitstekend doet. Dat heeft Porsche een enorme winst opgeleverd. De analisten grappen wel eens dat Wiedeking wordt betaald als de beheerder van een succesvol hedgefonds, waar Porsche tegenwoordig veel van weg heeft.

Als je de miezerige hoofdzetel van Porsche bezoekt, zou je niet meteen denken dat de kassa hier oorverdovend rinkelt. "Ze zweren bij een sobere, haast calvinistische aanpak", zegt autoanalist Garel Rhys van het Center for Automotive Research van de Cardiff University in Wales. "Ze pronken niet met hun rijkdom. Dit is een familie die de vreselijke tijden voor de Tweede Wereldoorlog in Europa nog zelf heeft meegemaakt."

Ook de werknemers van Volkswagen (en Porsche) vrezen dat ze zullen moeten inleveren als het nieuwe koepelbedrijf er komt. "De mensen zijn bang om de macht en de invloed die ze ooit hadden te verliezen", zegt Porsche. "Als Porsche de rechten van de werknemers van Volkswagen wou inperken, zou het meteen de hoofdzetel uit Duitsland hebben weggehaald, en dat heeft de familie ook even overwogen. Maar ik wil geen olie op het vuur gieten."

De vrees van de werknemers van Volkswagen is begrijpelijk. Hun toekomst hangt af van de kunst van Porsche om een groot bedrijf te leiden. Wolfgang Porsche zegt dat hij er alle vertrouwen in heeft dat Volkswagen zal opbloeien onder Porsche. Maar hij voegt er meteen een waarschuwing aan toe. "Als we mekaar niet vertrouwen, voorzie ik problemen." En hij heeft sterretjes in de ogen als hij eraan toevoegt: "Je familie kies je niet zelf, maar je onderneming kun je wel zelf kiezen."

© The New York Times

Wolfgang Porsche:

Toen directeur Wiedeking met het fusie-idee op de proppen kwam, dacht ik: nu maken we het toch wel wat te bont

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234