Dinsdag 22/10/2019

Vluchtelingen

Luxecruise naar veiliger oorden

De Maço werd onderschept met 21 vluchtelingen aan boord. Beeld Nadia Shira Cohen/The New York Times

De beelden zijn bekend: tientallen vluchtelingen die op elkaar gepakt in een rubberbootje de Middellandse Zee willen oversteken. Steeds vaker echter maakt een klein deel van hen de overtocht met een zeilboot of jacht. En dat met de hulp van Oekraïense stuurlui.

Het was niet te vergelijken met de gammele vissersbootjes en de overladen schuiten waarmee duizenden migranten de levensgevaarlijke overtocht naar Italië maken. Het gezin van zes had ongeveer 85.500 euro betaald om van Afghanistan naar Turkije te reizen. Het laatste deel van hun traject was een zeiltocht van een week die 6.250 euro per persoon kostte. Een krap jacht van 15 meter, de Polina, bestuurd door drie Oekraïners, zette hen enigszins in stijl af op Sicilië.

Naar migrantennormen was dit zonder meer de luxeklasse.

Carlo Parini is hoofdinspecteur van de politieafdeling die zich bezighoudt met illegale immigratie in de zuidoostelijke Italiaanse stad Syracuse. Hij stootte in april op het gezin en vertelde hun verhaal. Het was niet de eerste keer dat hij zoiets had gezien.

Sinds het begin van het jaar registreerden de Siciliaanse autoriteiten 125 migranten die arriveerden met een jacht of een zeilboot, vaak bestuurd door Oekraïners. Het is een lucratieve en snel groeiende trend. “De organisatie is wellicht in handen van Turken, die professionele Oekraïense zeelui inzetten om de overtocht te maken”, zegt Francesco Paolo Giordano, hoofdaanklager in Syracuse, die het onderzoek leidt. “Maar het is nog te vroeg om dat met stelligheid te zeggen.”

In 2016 sloot de EU een overeenkomst met Ankara voor de opvang van vluchtelingen. Sindsdien is het aantal vluchtelingen en migranten die in gammele bootjes Griekenland proberen te bereiken, sterk gedaald. Maar het houdt ervaren Oekraïense schippers blijkbaar niet tegen om Afghanen, Irakezen, Syriërs en vluchtelingen met andere nationaliteiten naar Europa te smokkelen.

Vergeleken met de 181.000 vluchtelingen uit voornamelijk zwart Afrika die vorig jaar de oversteek van Libië en Egypte naar Sicilië waagden – van wie bijna elke week honderden het leven lieten – stelt dit elitegroepje qua aantal niets voor. Dat neemt niet weg dat de ‘luxueuze’ route van de Turkse kusten naar Zuid-Italië sterk in opmars is.

Parini zag het aantal jachten die betrokken zijn bij mensensmokkel de voorbije tien jaar gestaag groeien. “In november vorig jaar arresteerden we een Oekraïense schipper voor de tweede keer. Ik herkende hem”, zegt Parini. “Hij zei: ‘Ik ben hem niet, ik ben zijn broer.’ Kun je je voorstellen wat voor business dit aan het worden is als schippers er een routine van maken?”

Een van de eerste luxesmokkelschuiten die Parini zich herinnert, kwam in september 2010 aan. Het was een elegante zeilboot van Duitse makelij, 12 meter lang, die aanmeerde op een strand dicht bij Syracuse. De lading bestond uit Afghanen en drie Turkse stuurlui.

In 2015 arriveerden 111 migranten met een zeilboot aan de Siciliaanse kust, in 2016 710.

Trofeeën en medailles

Onderzoekers zijn erachter gekomen dat de smokkelaars hun boot meestal huren bij een Turkse chartermaatschappij en bij dageraad uitvaren vanuit de havens van Cesme of Izmir. De Oekraïense schippers van wie de smokkelaars afhankelijk zijn, staan bekend om hun bedrevenheid, maar zitten vaak in geldnood vanwege de situatie in hun thuisland, dat sinds 2014 in een oorlog met Rusland verwikkeld is.

Om de routinecontroles te ontwijken, bevaren de zeelui de zogenaamde ‘aansluitende zone’: het zeegebied dat grenst aan de territoriale wateren van een land. Ze hebben vaak meerdere nationale vlaggen aan boord, die ze hijsen afhankelijk van het land dat ze naderen. Meestal gaat het om een Turkse, Griekse en Amerikaanse vlag – veel boten zijn geregistreerd in Delaware, waar “twintig klikken en een kredietkaart volstaan om eender welke boot te registreren”, zegt Mario Carnazza, een lid van Parini’s team van kustwachten.

Carnazza toonde onlangs een stijlvol, beige jacht van 12 meter in een dok in Augusta, een grote Siciliaanse havenstad, waar veel migranten belanden die de Italiaanse autoriteiten en hulporganisaties hebben onderschept. Halverwege maart werd de boot 110 kilometer voor de Italiaanse kust aangetroffen met 21 vluchtelingen aan boord. Op de boot vond de politie ook medailles en trofeeën van Turkse zeilwedstrijden, naast Turkse vaarhandleidingen, -kaarten en tal van stickers waarmee de naam van de boot kon worden gewijzigd.

Op dit moment zijn de schippers de zwakke schakel in de ketting. Als ze worden gevat, worden ze aangeklaagd wegens medeplichtigheid aan illegale immigratie, een misdrijf waarop in Italië een gevangenisstraf van minstens vier jaar staat. Momenteel staan voor een rechtbank in Syracuse 21 schippers terecht. Veel van hen verdedigen zich door aan te voeren dat economische noodzaak hen dreef, of dat ze het deden omdat Turkse criminelen hun gezin hadden bedreigd.

Sommigen kunnen zo hun gevangenisstraf beperken tot een paar maanden, anderen komen vroeg vrij wegens goed gedrag. Het is een prijs die ze wellicht willen betalen gezien de extreem lucratieve business.

Het gevolg is dat Parini en zijn drie man sterke team stilaan worden overweldigd. In hun krappe kantoortje stapelen de dossiers zich pijlsnel op. Ze lezen als een recente geschiedenis van misdaad en wanhoop in het Middellandse Zeegebied.

Nepbrevet

Drie verdiepingen lager liep onlangs een rechtszaak af. De rechters volgden de openbaar aanklager, die aanvoerde dat twee Oekraïense ingenieurs een hoge functie bekleedden in een criminele organisatie, ook al ontkenden ze dat ze professionele schippers waren. “Ze kregen allebei vier jaar en zes maanden”, zegt Carnazza.

Marilena Barone, een plaatselijke advocate die in het voorbije anderhalf jaar de twee en vijf andere mannen verdedigde, zegt dat haar cliënten Oekraïne probeerden te ontvluchten. Nadat ze werk hadden gezocht in Turkije, werd hen geleerd met een zeilboot te varen en werden ze gedwongen de reis te maken”, zegt ze. “Gedurende het hele proces waren ze bijzonder alert en ernstig”, zegt ze. “Volgens hen is hun zeevaartbrevet nep, we gaan zeker in hoger beroep.”

In juli 2015 liep hun boot met 74 migranten aan boord, meestal uit Irak, vast op een zandbank bij Caponegro. Het was precies op die plek dat ook het Afghaanse gezin van zes strandde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234