Zondag 23/01/2022

Lut Celie (l) en Annemie Struyf: 'Zonder de chemie van onze vriendschap was dit niet gelukt.'

De zondagavonden zullen niet meer hetzelfde zijn nu de reeks over het therapeutisch centrum De Bleekweide op antenne gaat. Jongeren die worstelen met ongevraagde veranderingen in hun leven, het houdt iedereen een spiegel voor. De herkenbaarheid beroert. 'Dat is ook de bedoeling', zeggen psychotherapeute Lut Celie (54) en journaliste Annemie Struyf (51). Cathérine Ongenae

Er is iets aan de hand met onze kinderen", zegt Lut Celie. Te midden van het interview springt de psychotherapeute op. Haar hele lichaam is verontwaardigd, het onderstreept wat haar hese stem zegt. "Collectief onbewust staan de kinderen op in hun nesten. Ze revolteren. Ze geven signalen. Ze ontploffen, krassen in hun armen, hebben aandachtsstoornissen. En wat doen de volwassenen? Die stellen diagnoses. Ze medicaliseren en stigmatiseren. Ze stoppen de kinderen in vakjes. Schrijven pillen voor. Bouwen muren rond hen. Proberen hen te sparen. Maar wat met de visie van het kind? Mag het kind dan niet uitleggen hoe het zich voelt? Dat is, in de kern, de visie van De Bleekweide."

We zitten in haar kantoor in De Bleekweide, in een vorig leven het convent van het Groot Begijnhof in Sint-Amandsberg. Tegen de muur staat een oude zwart-witfoto. Dezelfde weide als die voor de deur van het centrum. Nu staan er koeien te grazen. In zwart-wit bleken de begijnen hun linnen. Tussen de foto en de reportagereeks liggen decennia en tijdgewrichten, maar in wezen komt wat men hier doet op hetzelfde neer. Ook in De Bleekweide nemen ferme vrouwen de tijd om te zuiveren.

Het verhaal van De Bleekweide is een verhaal met veel facetten. Het gaat over kinderen en hun problemen. Over vechten voor je zaak. Over trouw blijven aan jezelf. Over vrouwelijke begeestering, de feminiene denkwijze. Over de intense vriendschap tussen een psychotherapeute en een journaliste. Over boosheid en het feit dat er geen pasklare antwoorden bestaan voor gevoelens.

Lut Celie: "Wat als een jongere zegt dat de woede tot in zijn keel zit? Een oplossingsgerichte omgeving zal misschien, met de beste bedoelingen, beslissen om voor hem een boksbal te kopen. Maar daarmee handel je in almacht. In de Bleekweide proberen wij kinderen en jongeren eerder draagkrachtig te maken door hen zelf creatief te leren zijn en na te denken over hoe ze hun problemen en zorgen kunnen aanpakken. Jongeren hebben geen boodschap aan onze antwoorden. Ze willen vooral beluisterd worden."

Annemie Struyf: "Dat luisteren, dáár gaat het over. Het is een van de redenen waarom we de therapieruimtes hebben opengesteld. Dat dit niet evident is, beseffen we. Er zullen vast mensen klaarstaan met een oordeel, want 'zoiets doe je toch niet'. Maar we hebben er lang over nagedacht, het grondig besproken met iedereen. Geen enkele jongere of therapeut heeft meegedaan omdat ze per se op televisie willen komen. Ze hebben dit gedaan omdat ze een missie hebben. Thibault, wiens zus suïcide pleegde omdat ze werd gepest via Facebook, wil bijvoorbeeld het pesten uit de wereld helpen. Lise, die misbruikt is, wil haar omgeving en de wereld vertellen wat een impact dat op haar leven heeft. Dat erover zwijgen om elkaar te sparen het alleen maar moeilijker maakt. Ze hebben allen een zuivere en goede reden om de camera binnen te laten. Dan kun je alleen nog met het allerhoogste respect naar binnen stappen, kijken en weer buiten gaan."

In hoeverre speelde jullie vriendschap een rol tijdens het draaien van De Bleekweide, dat op Eén te zien zal zijn?

Lut: "Zonder de chemie van onze vriendschap hadden we dit niet kunnen maken. Daar begin ik met niemand anders aan, dat weet ik zeker.

"Maar het was méér dan dat. De televisieploeg was vaak aanwezig, altijd op een gemoedelijke manier. Ook als er niet werd gefilmd, was die gezellige dynamiek er. De kinderen klampten hen aan, meer dan eens vond je een van hen in geanimeerd gesprek met iemand van de ploeg."

Annemie: "Dat maakt het project zo sterk. Ik zou het ook niet gedurfd hebben om dat in een andere context dan deze te doen. Onze lange geschiedenis samen maakte dat we elkaar niet hoefden af te tasten; dat blinde vertrouwen was er al."

In de eerste aflevering zien we Julie die sinds de scheiding van haar ouders worstelt met woedeaanvallen. Toch kan ze maar moeilijk uiten wat haar zo kwaad maakt.

Lut: "Waar het om gaat, is dat we dat gevoel erkennen. Kinderen hebben een plek nodig waar ze boos mogen en kunnen zijn. Iedereen heeft dat nodig. Maar kinderen hebben ook nood aan een taal om dat gevoel te uiten.

"Mijn zoon, bijvoorbeeld, is een temperamentvol en gevoelig kind. Toen hij zes jaar was, hadden we hier in het Begijnhof onze 'bozenboom'. Samen met hem gingen we 'bozenstokjes' zoeken in het bos. Ze stonden in onze voortuin. Als hij boos werd en er viel met hem niet meer te praten, stuurden we hem met een bozenstokje naar de boom. En dan ging hij. Met een kwaad gezicht trok hij door de weide. Maar nog voor hij halfweg was, liep hij al te slalommen en te spelen met zijn stokje, en tegen dat hij die boom had bereikt, was het over en konden we praten. Taal geven aan de binnenwereld van kinderen, dat is de essentie van wat hier gebeurt."

Annemie: "Daarvan getuige mogen zijn, is een groot voorrecht en een cadeau. Ik hou me als reporter dan ook zo stil mogelijk, ik laat gebeuren wat gebeurt. We hebben de kinderen ook thuis gefilmd. We wilden laten zien dat er nog een leven is naast de therapie, een gewoon gezinsleven."

Lut: "Het toont ook hoe krachtig kinderen zijn. Dit zijn geen uitzonderingen. Dit is een verhaal van iedereen."

De Bleekweide is aangrijpende televisie. Geldt dat

beklijvende gevoel ook voor de makers?

Annemie: "O ja. Elke keer dat ik hier wegreed na een opname was ik stil van wat ik had gezien in de therapieruimte. Een jaar lang kreeg ik een bad van therapie. Terwijl ik de verhalen van die kinderen registreerde, voelde ik de invloed ervan door mijn eigen leven stromen. Ik kreeg een spiegel voor, waarin ik mezelf herkende, of verhalen van vrienden. Dat kan ook niet anders. Hoeveel kinderen hebben gescheiden ouders? Of moeten iemand missen?

"Ik ben ook op een andere manier naar mijn eigen kinderen beginnen te kijken. Om je een voorbeeld te geven: Hope, mijn jongste dochter, had een paar weken geleden buikpijn voor we naar school vertrokken. De eerste keer pepte ik haar op, wreef ik over haar buik en vertrokken we. Maar het hield aan. Na een paar dagen neem ik de tijd. Ik babbel wat met haar. En plots komt het eruit. Bleek dat ze op school werd opgewachtdoor een jongen die haar elke dag zei: 'Jij, jij hebt niet eens een échte mama!'. Toen dacht ik ook: shit, Annemie! Dat je dat nu niet eerder hebt gezien. Hoe vaak stuurt een kind geen signalen die je als ouder niet ziet omdat er geen tijd is? Terwijl het niet moeilijk is om even alles stil te leggen en te polsen. Meestal komt het probleem snel naar boven. Dan kun je daarmee omgaan. Die buikpijn van Hope was over toen we erover hadden gepraat.Want het gaf mij de kans om naar haar school te gaan en de kwestie samen met haar juf aan te pakken."

De therapie verloopt traag, soms zitten er meerdere weken tussen de sessies. Dit is trage televisie waar je

kinderen letterlijk ziet opgroeien.

Lut: "Je kúnt niet anders dan traag gaan. We werken op het ritme van het kind. Ze doen hun verhaal pas op de dag dat ze hun verhaal kúnnen doen. Niemand kan hen daartoe dwingen. Ze moeten er zelf klaar voor zijn."

Annemie: "Dat staat natuurlijk haaks op onze snelle maatschappij. We worden voortdurend overspoeld door prikkels, we zijn het gewoon geworden om meteen te handelen als zich iets voordoet. We leven in een rush. Alles moet altijd maar vooruit gaan. Toen wij kind waren, was alles eenvoudiger en trager. Ik wil niet vervallen in 'vroeger was het beter', maar het is vandaag wel anders, met alle gevolgen van dien."

Lut: "Kinderen reageren tegen die snelle maatschappij. Wat ze nodig hebben is tijd. Om te voelen, om verbinding te maken met hun ouders. Om te praten, dol te doen, te wenen. Om te leren omgaan met wat moeilijk is in het leven. Moesten we in onze gezinnen meer tijd maken om dat nestgevoel te creëren en kinderen te laten bekomen van de drukte, dan zouden er misschien minder problemen zijn.

"Ik geloof heel erg in de maakbaarheid van kinderen. Wij kunnen hun problemen niet oplossen. Er bestaat geen remedie tegen het verliezen van een van je ouders, of tegen een echtscheiding. Maar we kunnen hen wel leren om ermee om te gaan. Daar hoef je geen therapeut voor te zijn. Ook begeleiders en ouders moeten met die binnenwereld van een kind leren omgaan in plaats van het dicht te metselen."

Die wereld wordt wel door ons gecreëerd. Moeten de

volwassenen ook niet in therapie?

Lut: "De vraag is inderdaad of het de kinderen zijn die ziek zijn en niet hun omgeving. Ook de omgeving heeft dingen te leren. Dit is geen oordeel, ik wil niemand een schuldgevoel geven. Maar iedereen neemt systemen mee uit zijn eigen jeugd.

"Ik ben er zelf een voorbeeld van. Ik heb als oudste van zes kinderen niet leren omgaan met gevoelens. Mijn vader overleed toen ik 21 was. Op gevoelsniveau is dat al heel wat. Ik heb dat verdriet lang onderdrukt, want ik stapte in de zorgrol. Ik heb die rol achter me gelaten, maar wie daar in blijft zitten kan zo over zijn grenzen gaan dat hij niet meer functioneert en de ene burn-out of depressie na de andere krijgt.

"Ik zeg wel eens dat het mooiste cadeau dat je je kinderen kunt geven, inzicht verwerven is. Inzicht in jezelf, in je reacties, in wat je triggert kan je zoveel rijker maken als mens. Ik ben in elk geval erg blij dat ik tijdens mijn leven af en toe mocht stilstaan om achterom te kijken en te beslissen wat ik niet meenam uit mijn jeugd en wat wel."

Annemie: "Toch is het niet onze bedoeling om iedereen naar de therapeut te sturen. Integendeel. Het zou goed zijn als mensen zichzelf normaliseren in plaats van te focussen op problemen. Ik heb ondervonden dat je alleen al door te kijken naar de therapieën veel kunt oppikken dat je buiten een therapeutische context kunt toepassen."

Over opvoeding hebben veel mensen een uitgesproken mening. In Luts boek staat het voorbeeld van de jonge ouders die in het kinderdagverblijf naast de begeleiders staan met een handboek en bepalen wanneer hun kind iets moet kunnen. Bestaat er een handleiding?

Lut: "Nee, die bestaat er niet. Laten we toch eens wat meer vanuit onze buik opvoeden."

Annemie: "Er wordt heel normerend omgegaan met de opvoeding van kinderen, dat klopt. Het past in dat fenomeen van het grote gelijk. Dat dogmatisch denken, ik ben dat zo beu. Vooral in de media zie je dat, dat opbod aan opinies. Iedereen heeft er een, en hoe scherper en cynischer, hoe liever. Hoe kun je daar nog mee omgaan? Je kunt toch niet aan alles beantwoorden? Zwart en wit bestaan niet, het leven zit vol nuances, en iedereen moet daar zijn weg in zien te vinden."

Lut: "Het grote gelijk halen, dat is toch een oude vorm van communiceren?"

Annemie: "(verheft haar stem) Oud? Jij noemt dat oud? We zitten er elke dag middenin! Dat oordelen en veroordelen altijd maar, dat cynisme, die mokerslagen. Dat maakt mij bezorgd over dit project, want dat is wars van alle cynisme. Ik hou mijn hart vast, want voor de cynici is het zo gemakkelijk om dit af te breken. Alles van waarde is weerloos, zei Lucebert. En dat gaat zeker op voor De Bleekweide."

Annemie, dit project ligt je na aan het hart. Je gaf er zelfs je job bij VIER voor op.

Annemie: "Zonder enige rancune, en zonder eender welke partij verwijten te willen maken, denk ik dat niemand heeft gezien hoe hard dit verhaal aan mijn lijf is gaan kleven. Ik heb in dit project op het punt gestaan om werkelijk álles te laten staan. Dit gaat voor mij veel verder dan het professionele engagement.

"Wat gebeurd is, heeft te maken met mijn vriendschapsrelatie met Lut, maar ook met de manier waarop ik in de wereld wil staan, met de vraag waar ik naartoe wil en wat ik nog de moeite vind om me voor in te zetten. Dit project is niet vrijblijvend. Dit is waar wij voor staan, elk op onze manier. Lut in De Bleekweide, ik in de media. Ik weet dat dit een krasse uitspraak is, maar ik zal in de toekomst alleen nog projecten doen waar ik mij totaal aan verbind. Anders is het de moeite niet."

De therapie heeft haar werk gedaan: je bent nog trouwer aan jezelf geworden.

Annemie: (lacht) "Ik méén het. Ik sluit geen compromissen meer. Er is iets veranderd in mij. Ik kies vanaf nu alleen nog voor fundamentele verhalen. Net zoals ik altijd voor mijn kinderen zal gaan, ga ik vanaf nu alleen nog voor wat écht al die moeite waard is. Sinds ik dat heb beslist, heb ik al tegen een pak vragen en voorstellen nee gezegd.

"Wat de financiële gevolgen betreft, ben ik ervan overtuigd dat ik met veel minder kan rondkomen als het nodig mocht zijn. Als student lukte me dat immers ook. Nu is dat nog niet nodig, en ja, ik heb ook een iPhone. Maar ik weet dat ik heel veel kan afgeven. Het wordt allemaal minder belangrijk, en ik vind het geweldig. De angst laten vallen dat er iets verschrikkelijks zou gebeuren als ik ontslag nam, dat voelde als een bevrijding."

De therapeutenin De Bleekweide zijn allemaal vrouwen. Toeval?

Lut: "Soms vraag ik me af of in het Begijnhof niet iets hangt dat wij niet kunnen bevatten. De geest van de begijnen, of zo? (lacht) We zijn hier met elf krachtige vrouwen die allemaal hard aan zichzelf hebben gewerkt. Dat is opmerkelijk, ja. We hebben wel mannelijke therapeuten gehad, maar die hebben stuk voor stuk afgehaakt. De een omdat hij het te heftig vond. De ander omdat de emoties voor hem te dichtbij kwamen."

Annemie: "De Bleekweide heeft inderdaad iets erg vrouwelijks. Volgens mij komt dat doordat de opleidingen psychologie en pedagogische wetenschappen meer bevolkt worden door meisjes dan door jongens. Ook het onderwijs is enorm vervrouwelijkt. Dat is toch geen toeval."

Mannen en emoties, zijn we dat eeuwenoude verhaal van onvermogen niet een beetje voorbij?

Lut: "Als er iets schokkends gebeurt met een kind, zie ik toch telkens opnieuw een patroon. De moeder wil communiceren, emotionele zorg geven. Mannen reageren mentaler, meer oplossingsgericht. Wat ik zie bij mannen, is dat zij niet geleerd hebben hoe ze moeten omgaan met gevoel. Een van de papa's legt dat in het programma ook heel precies uit. Hij is opgevoed om hard te zijn en om zijn emoties niet te tonen."

Annemie: "Hier komen wel veel mannen in therapie. Fantastisch vind ik dat. Ze doen het toch maar, want dit is een wereld die hen vreemd is."

Lut: "Ik sta ook versteld van de mannen die hier komen, los van hun gezin. Die komen uitzoeken wie ze zijn, hoe ze in elkaar zitten. De verhalen liggen op hun tong. Mannen stellen zich, zeker in de therapieruimtes, meer en meer open om die gevoelswereld te ontwarren. Ze kunnen ook niet anders. Ze staan er vaker alleen voor met de kinderen. En bovendien lijden ook mannen emotionele pijn. Maar hun reactie is constructief. Ze willen erg graag leren hoe ze moeten omgaan met gevoelens. Op dat vlak is er een duidelijke verschuiving van patronen aan de gang, en dat is goed."

De Bleekweide, vanaf zondag 10 februari op Eén, 21u40.

De Bleekweide. Anders kijken en luisteren naar kinderen en jongeren van Lut Celie, uitgeverij Van Halewyck, 238 p., 19,95 euro

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234