Dinsdag 15/06/2021

Lust te Laken

0Evrard Raskin schrijft leesbare en kritische biografie. 'Prinses Lilian. De vrouw die Leopold III ten val bracht'

Walter Pauli

De recente geschiedenis van het Belgische koningshuis is een van de treffendste illustraties dat de inzichten van de oude Freud nog zo gek niet zijn. Zou het niet kunnen dat Boudewijn zijn koningschap juist zo ascetisch, priesterlijk en hooggestemd invulde omdat de kroon onder zijn vader passie en drift uitstraalde? Boudewijn koos voor de religiositeit van Fabiola, Leopold viel voor de seksualiteit van Lilian.

In België is het streven naar allerlei politieke en sociale 'evenwichten' geëvolueerd naar een maatschappelijke attitude. Als dit Belgische model ooit op springen stond, dan wel in de jaren onmiddellijk na de oorlog, toen politieke spanningen en passies hoog oplaaiden, een periode waarin oververhitte rijkswachters in Grâce-Berleur vier betogers afknalden en KP-voorman Julien Lahaut neergekogeld werd en zo André Cools voorafging. Die tijd staat bekend als de Koningskwestie. Aanleiding - niet zozeer de oorzaak - was de verhouding van Leopold III met Lilian Mary Baels, de latere prinses van Réthy.

Eén vrouw dus die het land deed barsten en de troon aan het wankelen bracht, maar uiteindelijk alleen haar echtgenoot uitrangeerde. Dat de onverstandige, makkelijk beïnvloedbare en autoritaire Leopold troonsafstand moest doen, was ongetwijfeld een zegen voor het land. Dat is meteen ook het politieke belang van Lilian Baels.

Evrard Raskin heeft Lilians leven in beeld gebracht in een kritische en leesbare biografie waaraan de prinses zelf iedere medewerking weigerde. Raskin, een ex-VU-parlementslid en rechter in ruste, maakte als historicus naam met een gewaardeerde biografie van Gerard Romsée. Romsée, de almachtige secretaris-generaal van Binnenlandse Zaken tijdens de Tweede Wereldoorlog en daarom een van de meest spraakmakende figuren van de Nieuwe Orde, was nadien wat aan de aandacht van de historici ontsnapt. Die leemte dichtte Raskin met vlijt en toewijding.

Ook Lilian Baels had zich buiten de schijnwerpers van het historisch onderzoek kunnen houden. Het minste wat je Raskin moet meegeven, is dat hij haar uit de coulissen haalt. Aan de algemene context van de Koningsstrijd kon hij sinds de publicatie van de monumentale studie van Velaers en Van Goethem weinig toevoegen, het portret dat hij van Lilian borstelt, bevat nog voldoende coloriet om te boeien, te amuseren én te leren.

Want wie door de smeuïge anekdotiek heen kan kijken, leest in het relaas van Lilian vooral een treffende illustratie van de zwakte van de monarchie. Lilian Baels - en dus niet Liliane, op zijn Frans - was de dochter van Hendrik Baels, een Oostends reder. Vader Baels was de ambitieuze zoon van een visboer die het uiteindelijk tot gouverneur van West-Vlaanderen schopte. Als Lilian van haar vader iets meekreeg, dan wel het niets ontziende streven om zo hoog mogelijk op de maatschappelijke ladder te raken.

Die zinderende ambitie koppelde Lilian aan een losgeslagen libido. Haar latere partner, Leopold III, was uit hetzelfde hout gesneden. Dat is geen opmerking van een gefrustreerde anti-royalist. De geschriften van Leopolds eigen intimi en vertrouwelingen zijn over dit nochtans kiese onderwerp expliciet en unisono. Graaf Capelle, Leopolds privé-secretaris, omschrijft zijn koning als een "zwakkeling, vooral op seksueel gebied", die daardoor verzeild raakte in "diverse liefdesavonturen".

Hendrik De Man, de socialistische partijvoorzitter en vriend van Leopold, schrijft het volgende: "Hij (Leopold, nvdr) sprak met mij (...) over aspecten van de vrouwelijke schoonheid, over 'in Parijs de bloemetjes buitenzetten'. En dat in termen die me deden veronderstellen dat hij erg in beslag werd genomen door problemen van seksuele aard, wat mij in de gegeven omstandigheden (Leopold was weduwnaar, nvdr) erg normaal leek." De Man vatte samen: Leopold had "een uitgesproken seksualiteit".

In Lilian (° 1916) vond hij een gewillige partner. Toen ze in de jaren dertig de vijftien jaar oudere Leopold leerde kennen toen die te gast was bij haar vader, de gouverneur van West-Vlaanderen, was Lilian amper een bakvis. Een paar jaar later - ze had er toen in Wenen al een relatie op zitten met een Hongaarse edelman, om een of andere erfrechtregelgeving ging het huwelijk niet door - werd ze Leopolds gepassioneerde minnares. Volgens Raskin vooral met het doel "de eerste vrouw van het land te worden" - koningin, of op zijn minst eraan gelijkgesteld.

Wat vandaag vaak over het hoofd gezien wordt als er over de Koningskwestie gesproken wordt, is het feit dat Lilian amper 25 was toen ze Leopold in 1941 leerde kennen. Een jong ding dus, in de fleur van haar leven, zonder veel levenswijsheid en met een man die ook niet bepaald bekendstond om zijn menselijke kwaliteiten en doordachte inzicht. Wie wil weten hoezeer Leopold van haar weg was, moet maar eens kijken naar de foto die afgedrukt staat in het huldeboek over Boudewijn dat Lannoo onlangs uitgaf. En zo begon het drama dat tot de Koningskwestie zou leiden.

De Koningskwestie zelf ontsnapt natuurlijk aan de figuur van Lilian. Daarin primeerden de politieke en sociaal-economische tegenstellingen. Maar veel tegenstellingen culmineerden toch in haar persoon. De socialisten, afkerig van de Nieuwe Orde-attitude van Leopold, hadden in Lilian een favoriete schietschijf gevonden. Terwijl het land in de jaren veertig moeizaam rechtkrabbelde, wierpen Leopold en Lilian zich vol ijver op een eindeloze reeks mondaine uitstappen. Le Peuple kon schimpen op "de blote borsten van Liliane" - haar decolleté mocht er inderdaad zijn, Belgische arbeiders waren gechoqueerd door foto's van Lilian, die in 1948 in de Villa d'Este champagne drinkt uit een reusachtige kampioenenbeker, of van Leopold en Lilian in een Parijse nachtclub in 1949. Dit stel was niet de 'koning en koningin' van het volk, hoe graag het dat ook zou wezen.

Het zijn maar enkele (maar niet onbelangrijke) elementen uit Raskins leesbare relaas. Tot droefenis van de auteur is hij niet veel verder kunnen gaan, onder meer omdat een aantal archieven voor hem gesloten bleef. Het aartsbisdom weigerde de archieven te openen over het uitvoerig bediscussieerde kerkelijke huwelijk, want wilde geen polemiek met het paleis. Dat bevreemdt.

Toen Vincent Dujardin, een brave historicus van de Université Catholique de Louvain, onlangs zijn boek Gaston Eyskens tussen koning en regent schreef, kreeg hij van datzelfde aartsbisdom wél toegang tot de 'Archieven van de kardinaal-primaat van België Mgr. Van Roey', ook tot minstens twee mappen die de interesse weggedragen zouden hebben van Evrard Raskin: Dossier Correspondentie koninklijke familie en Dossier Koningskwestie.

Het blijft raden waarom de entourage van Danneels een historicus als Raskin de toegang weigert. Speelde Raskins verleden als VU-politicus tegen hem? Of heeft de Mechelse archivaris weet van bepaalde explosieve passages die hij liever laat rusten? Dat hoeft niet zo te zijn, maar correcte beeldvorming en het vermijden van mythes zijn vooral gediend met openheid en tegensprekelijk onderzoek. Vijftig jaar na de feiten mag dat wel, zonder veel risico's op schending van de privacy.

Evrard Raskin. Prinses Lilian. De vrouw die Leopold III ten val bracht, Houtekiet, Antwerpen, 304 p., 890 frank.

(Foto Koninklijk Paleis, uit: 'Boudewijn, een koning en zijn tijd', Lannoo)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234