Dinsdag 26/05/2020

Lula, een onverzettelijk rovershol

De gemeenteraadsverkiezingen van 26 mei in Italië hebben Lula, een bergstadje op Sardinië, opnieuw verscheurd. Ondergedompeld in anarchie gedijt het rovershol het best. 'Iedereen is gewapend, niemand heeft een rijbewijs.' Een bericht van Willem Beusekamp.

De weg naar Lula, een stadje in de oostelijke bergen van het Italiaanse eiland Sardinië, wordt gemarkeerd door met kogels doorzeefde verkeersborden. Op enkele wegwijzers is een pistool getekend. Het politiebureau, schuin tegenover de Via Ho Chi Minh, draagt eveneens de sporen van het opvliegende karakter van de achttienhonderd inwoners. Het bureau ligt er gehavend bij nadat onbekenden eind vorige maand 's nachts een staaf dynamiet tegen de pui hadden gelegd. De aanslag is het voorlopige hoogtepunt in de aanloop naar zondag 26 mei, als in Italië in vele duizenden steden een nieuw stadsbestuur wordt gekozen, de eerste test voor premier-zakenman Silvio Berlusconi en zijn rechtse Romeinse regeringscoalitie.

Voor Lula is het meer dan een test. De laatste burgemeester en gemeenteraad werden veertien jaar geleden gekozen. Het college werd niet veel later met bommen verjaagd. Het was begin jaren negentig en op Sardinië heerste de noodtoestand. Het eiland, in oppervlakte iets groter dan de helft van België, werd bezet door speciale legereenheden die een einde moesten maken aan de dubieuze reputatie van de Sardijnen. Voor kidnapping, smokkel en het opzettelijk afbranden van bossen moest men op Sardinië zijn. Bovendien dreigde er burgeroorlog over een door Rome gelaste herindeling van grond. Een gecompliceerde affaire, die er kort gezegd op neerkwam dat de door schaapherders in beslag genomen heuvels weer in handen zouden komen van de overheid ter bestrijding van speculatie.

Juist Lula, bleek in die jaren, was een paese del malessere, vrij vertaald: een rovershol. Talrijke en internationaal geruchtmakende ontvoeringen waren georganiseerd door Lulesi. In Lula bleven ontvoerde Italiaanse industriëlen lange tijd onvindbaar, in Lula werd een jaar lang het zoontje van een rijke Arabische familie verborgen, in Lula bevond zich in de jaren tachtig een wapenarsenaal van de Rode Brigades, in Lula was zelfs een priester betrokken bij lucratieve misdaad.

In augustus 1992, iedereen weet het nog precies, kwam Lula tijdens een volksfeest in opstand tegen het leger. De eerste burger kreeg een staaf dynamiet door de brievenbus. Sindsdien, uniek in Europa, heerst de anarchie. Het ministerie van Binnenlandse Zaken in Rome benoemde een regeringscommissaris. Deze commissario prefettizio, mevrouw Agostina Sanna Flamini, houdt de opstandelingen nog steeds in de gaten, op veilige afstand vanuit de provinciehoofdstad Nuoro. Vijftien pogingen heeft zij ondernomen Lula op democratische wijze in het gareel te krijgen. Tevergeefs. Elke verkiezing strandde in een golf van geweld en intimidatie. Flamini: "Ik dacht ze nu eindelijk samen te krijgen, uit hun loopgraven. Maar ik vrees dat de oude onwrikbare posities weer zijn ingenomen."

Een van de onruststokers, extern dit keer, is Silvio Berlusconi. Tuk op electoraal stuntwerk, heeft hij zich voorgenomen het probleem van Lula op te lossen. Hij werd attent gemaakt op een ambitieuze juriste, geboren in Lula, die namens zijn beweging Forza Italia bereid is zich te kandideren. Er is één lijst, van keuze is geen sprake. Zijn vertrouwelijke briefwisseling met de kandidate wordt in Lula onder de toonbank verhandeld. Tanden knarsen zodra de correspondentie ter sprake komt. Nooit, nog nooit is Lula door vreemden overheerst. En dan dit. Inmenging in binnenlandse aangelegenheden, interventie vanaf het continent. Het bevalt allerminst. Al erkent iedereen dat een stadsbestuur eindelijk het slepende conflict van landeigendom kan oplossen en de subsidiestroom uit Brussel op gang kan brengen.

Tot nu toe zijn er slechts een paar projecten door de Europese Unie gefinancierd: drie pensions-bij-de-boer, een viertalig toeristenfoldertje, een bescheiden telefooncentrale en de restauratie, hoog in de bergen, van een aan de Madonna del Miracolo gewijd kerkje. Voor de rest is Lula een kale en stoffige boel. De twee stadspleinen, Piazza Rosa Luxemburg en Piazzale Loreto (vernoemd naar het Milanese plein waar Mussolini in 1945 werd opgehangen), zijn dringend aan een opknapbeurt toe. Hetzelfde geldt voor de belangrijkste straten, vernoemd naar Che Guevara, Marx, Engels, Lenin, Lumumba, Gramsci en Ho Chi Minh. Het mag duidelijk zijn uit welke hoek de wind waait in Lula.

De huizen, veelal clandestien gebouwd, ogen verzorgd. Hier, zo vat een uit Sicilië afkomstige passant samen, is het "veel erger dan bij ons". Iedereen, vertelt hij op straat, is gewapend en niemand heeft een rijbewijs. Juist op dat moment verschijnen in de Via Carlo Marx twee ruiters, die hun ongezadelde paarden in galop over het asfalt jagen als voor de zoveelste keer de carabinieri voorbijkomt.

De kandidaat-burgemeester die het avontuur aandurft, is de 43-jarige Maddalena Calia. Zij is van het type dat de boodschap van Berlusconi heeft begrepen. Ideologische ballast overboord, trots op het Italiaanse improvisatietalent, niet zeuren maar aanpakken. Wie de premier-zakenman annex minister van Buitenlandse Zaken volgt, wordt vanzelf rijk. In een tot campagnecentrale omgebouwde opslagplaats voor wijn en overige agroproducten vertelt Calia dat Berlusconi haar heeft toegezegd in Lula te zullen investeren, desnoods uit eigen zak. Calia, voor Sardinië kortstondig want niet al te diplomatiek staatssecretaris van Financiën, maakt er geen geheim van dat de premier zich persoonlijk met Lula heeft belast. Dat hij veel vastgoed op het eiland bezit, schijnt een ondergeschikt motief te zijn.

Tegelijkertijd, en nu wordt het lastig, erkent Calia dat haar geboortedorp "voor meer dan 70 procent heel links is". Anders gezegd: indien er een tweede kandidatenlijst met linkse kandidaten was geweest, zou Calia het onderspit hebben gedolven. Die tweede lijst, of liever de enige echte eerste lijst, was er. Tot 26 april jongstleden, toen het politiebureau werd beschadigd.

Voor uitleg is Elvira Calia (54) beschikbaar, een nicht van Maddalena en als onderwijzeres al tientallen jaren verbonden aan de basisschool van Lula. Haar echtgenoot, opgeleid in België, exploiteert de lokale apotheek. Met Maddalena zijn alle contacten verbroken. Elvira vertelt met verpletterende passie hoe het stadje erin is geslaagd met zelfbestuur te overleven. Verstoken van alle overheidsbijstand, immers recalcitrant, misdadig en onbestuurbaar, werd een eigen gezondheidszorg opgezet, inclusief bloedbank en ziekenvervoer. Er zijn een bibliotheek en vijf bars. Er hangen affiches voor een voetbaltoernooi, mede gesponsord door Bar Stalingrado. Met het regionale dameselftal, een squadra militante, kampioen van Italië.

Vorig jaar november, vertelt Elvira, besloot een aantal inwoners dat er na tien jaar weer eens moest worden gestemd. Maar wel op een manier die bij Lula past, dus zonder inmenging van buitenaf en zonder kandidaten die actief waren in het verjaagde stadsbestuur. Dit voorjaar werd huis aan huis een programma verspreid, ondersteund door de initiatiefgroep waarin zelfs aanhangers van Berlusconi's Forza Italia zitting hadden. Elvira Calia: "Het was een neutrale lijst, gedragen door alle politieke partijen. De enige manier om het verdeelde Lula weer te verenigen."

Zij spuwt vuur als ze zich de judasstreek van haar nicht Maddalena voor de geest haalt. Het was eind april en plotseling verscheen Maddalena Calia met een andere lijst, overduidelijk in het geheim voorbereid en ondersteund door zio Silvio, oom Silvio uit Rome. De groep rond Elvira trok zich terug, de eenheidslijst verdween. 's Nachts ontplofte de bom tegen het politiebureau. Berlusconi dirigeerde onmiddellijk zijn troepen naar Sardinië. Parlementsvoorzitter Casini verscheen in Lula, tussen een haag van veiligheidsagenten. "Alsof het hier Jeruzalem is", zegt Elvira.

Maddalena glimlacht als ze de verwijten hoort, maar kan zich niet langer inhouden als ze verneemt dat enkele postcommunistische diehards vanuit het provinciebestuur suggereren dat Lula op 26 mei ook gewoon thuis kan blijven. Een boycot dus, waardoor het ongewis blijft of zondag het vereiste quorum naar de stembus gaat. Maddalena: "Ze zijn gek geworden. Hiermee gaan we naar de pers!" Dat treft, want ineens verschijnt ook The Washington Post op het toneel. Waarop L'Unione Sarda, de grootste krant van het eiland, de volgende dag paginabreed het volgende weet te melden: "Lula nu ook een zaak in Amerika."

Kandidaat-burgemeester Maddalena Calia: "Wat die anderen willen, kan helemaal niet. Een soort dorpsraad, een politbureau. Zo komen we natuurlijk geen stap verder. En het verwijt dat ik niet meer in Lula woon, slaat nergens op. Het is juist heel gezond als iemand van buiten het heft in handen neemt."

Angst voor aanslagen heeft Maddalena niet, zoals het een Lulese betaamt. In Lula zijn het de vrouwen die onverschrokken de leiding hebben. Ook zij zijn het die zonder uitzondering de ontelbare kogelinslagen, de soms ongemakkelijke sfeer en de aanslag op het politiebureau afdoen als ragazzate, kwajongensstreken. "Het hoort erbij", zeggen niet alleen Elvira en Maddalena.

Een oudere vrouw, naar schatting ver over de 80, vertelt thuis over de geschiedenis van haar dorp. Het mannelijke bezoek pakt ze ter plekke in. Signora Catherina, in Lula hooggeacht wegens haar filosofisch inzicht, noemt zichzelf il padre, de vader van haar kinderen. In Lula heerst het matriarchaat. Een gevolg van de eeuwenoude werktraditie van de mannen. Die zijn, nog steeds, maanden onderweg met hun schapen of, het is sinds kort voorbij, ondergronds aan de slag in de zink- en loodmijnen. Herders en mijnwerkers, een lastiger stelletje is niet denkbaar, zeggen de vrouwen.

Zondag is het high noon. Elvira Calia: "Ik vrees dat onze gemeenschap in duizend stukken uiteen zal vallen." Maddalena Calia: "Ik heb het volste vertrouwen in onze burgers." In het stadscentrum hebben ambtenaren op een muur de ruimte aangegeven waarin de kandidatenlijst mag worden opgeplakt. De muur is nog steeds leeg.

© de Volkskrant

Bang voor aanslagen is Maddalena als enige kandidaat-burgemeester niet. 'Het hoort erbij', zegt ze over de ontelbare kogelinslagen en de aanslag op het politiebureau

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234