Zaterdag 04/04/2020

'Luisteren naar een boek is verdomd langdradig'

'Het belangrijkste voor mij is de onvoorwaardelijke vriendschap: blinden geven zich over aan mensen'

Hilde Sabbe / Vlaamse Blindenbibliotheek krijgt Visser Neerlandiaprijs

'Het gebeurt dat inlezers censureren', zegt technicus Frans De Willé van de Vlaamse Blindenbibliotheek. 'Ik heb hier ooit iemand gehad die erotische passages gewoon oversloeg: ze kreeg ze niet over haar lippen. Dat kan natuurlijk niet.' De Blindenbibliotheek kan ook niet zonder de vrijwilligers die boeken op cassette inlezen. Die cassettes worden per post besteld, niet alleen aan mensen die niet of slecht zien, maar ook aan MS-patiënten of wie verlamd is en een boek niet kan hanteren. Voor de 'onbaatzuchtige inzet van de vele vrijwilligers' krijgt de Vlaamse Blindenbibliotheek vzw vandaag de Visser Neerlandia Welzijnsprijs.

Wie blind is, geen braille kan lezen en van literatuur houdt, moet vooral geduld oefenen. Als er een nieuwe titel verschijnt, duurt het wel even voor de Blindenbibliotheek die in voorraad heeft. Een romannetje van 200 bladzijden vraagt immers minimum acht uur hardop lezen, en aangezien de meeste inlezers een dagtaak hebben en hoogstens een of twee uur kunnen vrijmaken, neemt het inblikken nogal wat tijd in beslag. "In Nederlandse blindenbibliotheken hebben ze voor de actuele boeken betaalde inlezers", vertelt bibliothecaris Ingrid Vandekelder. "Die mensen kunnen doorlezen en twee weken nadat het boek is verschenen, staat het ook op cassette. Bij brailleboeken gaat dat dankzij de automatisering veel sneller. Vroeger was de situatie net omgekeerd: een boek in braille werd door vrijwilligers met de hand ingetikt en dat duurde soms langer dan een jaar. Momenteel zijn er nog een honderdtal mensen die braille lezen. Voor hen hebben we 3.900 titels in voorraad, terwijl er 13.000 boeken op cassette staan."

Er is nog een andere reden waarom blinden geduld moeten hebben. "Luisteren naar een boek is verdomd langdradig", weet vrijwilliger Herman Theys. "Met de ogen lees je twintig tot dertig keer sneller. Wij hebben al bijna de paragraaf gelezen voor we een woord bewust registreren. Weet je dat er braillelezers zijn die met twee handen naar elkaar toelezen? Sommige blinden kunnen het niet uitstaan dat het voorlezen zolang duurt en zetten hun recorder wat sneller. Maar af en toe gebeurt het ook dat een boek op die manier een meerwaarde krijgt. Het verdriet van België bijvoorbeeld, dat veel lezers niet uit krijgen, is bij ons prachtig voorgelezen door Dirk Lesaffer."

Theys begon in '78 met inlezen. Waarom? "Wijlen Jan Cnops, de blinde bibliothecaris, zei altijd: "Mensen doen dat om hun geweten te sussen". Misschien heeft hij gelijk. Het belangrijkste voor mij is de onvoorwaardelijke vriendschap die ik hier ondervind. Blinden geven zich over aan mensen. Ze kunnen wel niet anders: hun vrouw koopt kleren, iemand anders toont ze de weg." Nu leest Theys niet meer in, omdat hij zijn stem niet langer mooi genoeg vindt. "Soms wijzen we kandidaat-inlezers af. Dialectklanken, verkeerde accenten: daarin zijn we onverbiddellijk. Het gebeurt dat de vrijwilligers dan wat geprikkeld reageren, zo van: dan willen we eens helpen. Ze beseffen niet hoe moeilijk het is en hoe belangrijk: het is het enige wat de blinden hebben. Daarom zijn we erg streng. We werken veel met mensen van radio en televisie, die hebben een goede stem en onberispelijke dictie."

Een van de vaste inlezers is Willy Courteaux. "Op het meest simplistische niveau is dit vrijetijdsbesteding, op een ander niveau mijn passie voor lezen en op nog een ander niveau dienstbetoon voor blinden", motiveert hij zijn inzet. "De tekst hardop lezen heeft een bijzondere attractie. Je leest een stuk aandachtiger. Je hoort het ritme van de zinnen in je eigen oor. De kwaliteiten of gebreken van een tekst vallen veel sterker op als je de zin hardop leest. Een zin die ritmisch niet helemaal klopt, verraadt zichzelf."

Veel auteurs komen vrijwillig hun boek inlezen. "Van Marnix Gijsen over Hubert Lampo tot Hugo Claus en Herman De Coninck, iedereen die literaire faam heeft, is over onze drempel geweest", meldt Vandekelder niet zonder trots. Voor Louis Paul Boon moest de opname bij hem thuis gebeuren. "Ondertussen rookte hij de ene sigaret achter de andere en dronk whisky. Jan Cnops zette de band af omdat hij een slok ging nemen, maar Boon zei: laat maar staan, ze mogen weten dat ik drink tijdens het voorlezen." Alleen Ernest Claes weigerde ooit en bij de jonge generatie auteurs - Paul Mennes, Tom Lanoye - is 'geen tijd' een veelgehoord excuus.

Nog een keer liet Theys zich overhalen om een boek in te lezen. "Een 25-jarige architect liet ons weten: voor ik blind werd, stond ik net op het punt American Psycho te lezen. Dus heb ik het maar voor hem gedaan, al vond ik het een verschrikkelijk werk om voor te lezen, met al die gruwelijke geweldscènes. Het boek is overigens niet opgenomen in de collectie."

"Ik was er een beetje huiverig voor dat oudere mensen het in handen zouden krijgen", verduidelijkt Vandekelder. "Onze collectie bestaat uit 60 procent fictie en 30 procent non-fictie, dat is te vergelijken met die van een gewone openbare bibliotheek. We proberen over elk onderwerp iets te hebben. We willen graag meer en meer werken op aanvraag van de lezer. Dat is belangrijk, dat ze zelf suggesties geven en we zouden graag hebben dat ze dat meer doen. Eigenlijk communiceren we te weinig met blinden. Er zit er één in de raad van bestuur en twee in de algemene vergadering. Om in de bibliotheek te werken moet je de akte van bekwaamheid halen, en dat blijkt een probleem."

Wat gaan ze nu doen met de 300.000 frank? "De vrijwilligers trakteren, het geld komt hun toe. En zorgen dat onze bibliotheek bekender wordt. Wie blind geboren is, weet meestal welke speciale voorzieningen er bestaan. Maar de meeste blinden zijn ouderdomsblinden en die hebben er vaak geen besef van dat er voor hun gezorgd wordt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234