Dinsdag 17/05/2022

Luis in de pels van de Grote Roerganger

Tijdens de Tian'anmen-demonstraties in 1989 was Wang een van de meest vooraanstaande intellectuelen die zich achter de eisen van de studenten schaarde

Wang Ruoshui

1926-2002

Wang Ruoshui, filosoof en een van China's meest vooraanstaande 'liberale' denkers, is vorige week donderdag op 75-jarige leeftijd aan longkanker overleden in een Amerikaans ziekenhuis. Wangs leven volgde hetzelfde pad van vele Chinese intellectuelen: een pad van gefrustreerde hoop. Hij is de gewezen vice-hoofdredacteur van de spreekbuis van de Chinese Communistische Partij, het Volksdagblad. Drieëntwintig jaar was hij daar werkzaam en hij viel verscheidene keren in ongenade. Zo stuurde de partij hem tijdens de Culturele Revolutie ter 'heropvoeding door arbeid' naar het platteland, nadat hij Mao, de 'Grote Roerganger', een brief had geschreven waarin hij de 'Bende van Vier' bekritiseerde.

Na Mao's dood en het aantreden van Deng behoorde Wang tot de beschermelingen van de 'liberale' partijleider Hu Yaobang. Onder diens hoede leidde hij China's reformistische intelligentsia in hun 'mentale emancipatie' na decennia van communistische dogma's. Dat zij onder Mao tot de 'stinkende negende klasse' werd uitgeroepen, hadden de intelligentsia volgens Wang vooral aan zichzelf te wijten. Na de revolutie smeet Mao de intelligentsia op een hoop met de bourgeoisie, de klasse die aan de oorsprong lag van alles wat 'vuil, bedorven en gemeen' was. China's intellectuelen ontwikkelden daarop, aldus Wang, 'een gevoel van erfzonde'. Ze voelden zich schuldig over hun afkomst en telkens als Mao een nieuwe politieke campagne lanceerde, onderzochten zij eerst zichzelf op fouten en leverden de vereiste zelfkritiek. Wie niet bereid was zich te 'hervormen', kreeg een 'rechtse' of 'contrarevolutionaire muts' opgezet. Tijdens de Culturele Revolutie nam dat haast religieuze proporties aan: Mao werd een door iedereen aanbeden bovennatuurlijk wezen, intellectuelen waren 'laaghartige monsters en kronkelige demonen' die het best werden uitgeroeid.

Al in 1979 bekritiseerde Wang op een partijbijeenkomst de persoonscultus rond Mao. Later stelde hij Mao persoonlijk verantwoordelijk voor de vele wreedheden onder zijn bewind. Daarmee lagen Wangs filosofische traktaten mee aan de basis van China's 'littekenliteratuur'. Wang hamerde er ook voortdurend op dat zowel in een kapitalistische als in een socialistische samenleving 'vervreemding' mogelijk was. Hij stelde dat de CCP was geëvolueerd van 'dienaar van het volk' tot 'opperheer', en zich daarmee van de Chinese bevolking had vervreemd.

Wang hield ook meermaals een pleidooi voor een 'humanistisch marxisme'. Veel van zijn kritieken baseerde hij op de geschriften van de vroege Karl Marx en daarmee was hij een voortrekker om de partij na Mao's debacle binnen de krijtlijnen van het marxisme te hervormen. Dat de conservatieven in de partij daar niet om konden lachen, zou Wang al vlug aan den lijve ondervinden. "De kip doden om de aap af te schrikken", luidt een Chinees gezegde. Toen Wang tijdens de campagne tegen 'spirituele vervuiling' in 1983 zijn job bij het Volksdagblad verloor, was hij die spreekwoordelijke kip die de door hen gehate partijleider Hu moest afschrikken. In 1987, tijdens de campagne tegen 'bourgeois-liberalisering,' werd Wang samen met tal van andere kritische intellectuelen uit de partij gezet, meer dan veertig jaar nadat hij als overtuigd sociaal bewogen en vaderlandslievend filosoof was toegetreden. Enkele maanden later viel zijn politieke beschermheer zelf in ongenade, wegens zijn makke houding tegenover de toenmalige studentenprotesten.

Tijdens de Tian'anmen-demonstraties in '89 was Wang een van de meest vooraanstaande intellectuelen die zich achter de eisen van de studenten schaarde. Toen hij definitief in ongenade viel, kreeg hij in China een publicatieverbod opgelegd. Wang helemaal muilkorven kon de partij echter niet, want buiten China kwam hij ruim aan bod. Zowel in dissidente Chinese publicaties, de Amerikaanse pers als in internationale academische tijdschriften werden zijn geschriften gesmaakt en op academische congressen was Wang een graag geziene gast.

In zijn buitenlandse publicaties en interviews bleef hij China's wantoestanden aanklagen. De absurditeit van de politieke campagnes stelde hij cynisch aan de kaak: enkele jaren terug dankte hij zijn aangename verblijf in het zomerverblijf van de politieke elite, het kustoord Beidaihe, aan de politieke campagne 'de drie nadrukken' van de huidige partijleider. De stranden waren eindelijk eens vrij, zo stelde Wang, omdat iedereen toch op 'studiesessie' was. Wangs persoonlijke ontgoocheling in het communistische bewind vond in China heel wat weerklank. Hij plaveide de weg voor verscheidene 'liberale' intellectuele golven. Veel van de 'revisionistische' ideeën die hem zijn job en partijlidmaatschap kostten, zijn nu zelfs bijna gemeenplaatsen in Chinese academische kringen.

Karel Depauw

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234