Zondag 27/09/2020

Vijf vragen

Luidt de onrust bij Lidl een hete sociale lente in?

Bij Lidl Beeld BELGAONTHESPOT

Er is dan wel een akkoord bij Lidl, maar toch zou het de voorbode kunnen zijn voor sociale onrust in andere bedrijven en sectoren. Hoe komt dat en om welke sectoren zou het dan gaan? 5 vragen.

1. Is dit probleem enkel aan Lidl gelinkt?

De spontane stakingen bij Lidl zijn niet uitgebroken na berichten over een herstructurering of ontslagronde, maar omwille van de hoge werkdruk. Die is een gevolg van de herprofilering van Lidl van goedkope discounter met een beperkt aanbod tot een supermarkt met de nadruk op vers.

Maar er is ook een dieperliggend probleem in de retailsector. 

"Het is een sector met lage lonen en een hoge flexibiliteit, waarin de e-commerce voor een shift zorgt", zegt Thomas Vanbiervliet van de liberale vakbond ACLVB. "De klant wil op elk moment van de dag bediend worden. Dat is een race to the bottom."

Anderzijds kan de sociale onrust bij Lidl verband houden met een algemener fenomeen na de economische crisis van enkele jaren geleden. In veel sectoren hebben werkgevers aan hun personeel gevraagd om een tandje bij te steken. 

"Nu het economisch beter gaat en vacatures blijven openstaan, voelen arbeiders en werknemers zich gesterkt", zegt arbeidssocioloog Ignace Glorieux (VUB). "De machtsverhouding is nu dus minder gunstig voor werkgevers dan tijdens de crisis."

2. Waarom exact nu?

De Vlaamse arbeidsbemiddelingsdienst VDAB heeft een recordaantal vacatures openstaan. Dat kan de positie versterken van werknemers, die tijdens de economische crisis geconfronteerd werden met besparingen en werkonzekerheid.

Niet iedereen is het eens met die analyse. "De arbeidsmarkt is het krapst in West-Vlaanderen, maar daar zijn niet meer conflicten dan elders", zegt Jan Denys van Randstad.

Volgens Hans Maertens, topman van de werkgeversorganisatie VOKA, is er een electoraal opbod bezig. "Komend jaar zijn er verkiezingen en dat merk je in de 1 meitoespraken", zegt Maertens. Onder andere PVDA-voorzitter Peter Mertens noemde in zijn 1 meitoespraak het aanhoudende protest bij supermarktketen Lidl de start van een warme sociale lente.

Maar volgens Maertens is er ook een opbod tussen de vakbonden bezig. "Je ziet dat de directie van Lidl een akkoord had met twee vakbonden en één vakbond (de socialistische vakbond, BST) verder staakte. Dat is overigens niet nieuw, er is altijd competitie geweest tussen de drie vakbonden."

3. Is sociale onrust besmettelijk?

Of de stakingen bij Lidl ook uitbreiden naar andere warenhuizen of sectoren "is van zeer veel factoren afhankelijk en dus moeilijk te voorspellen", zegt Jan Denys van Randstad. "Het gaat om puzzelstukken die juist vallen."

Maar de vakbonden horen nu al ook bij andere winkelketens werknemers klagen over dezelfde problemen van werkdruk als bij Lidl. Bij Brussels Airlines dreigt dan weer een pilotenstaking over lonen en pensioenen en bij AB Inbev hielden vakbonden prikacties aan de brouwerijen om het gebrek aan sociaal overleg te hekelen.

"In de geschiedenis zijn er golven van aanstekelijke sociale onrust, maar het kan ervan afhangen hoe succesvol de vakbondsacties bij Lidl zijn", zegt Glorieux. De socialistische vakbond heeft nu tijdelijk een slag thuis gehaald, maar de besprekingen ten gronde moeten nog beginnen. 

Ook de besmettelijkheid heeft met de economische hoogconjunctuur te maken. Als het personeel weet dat ze elders betere voorwaarden kunnen krijgen, kunnen ze hun werkgever daarmee confronteren. En vakbonden kunnen hun succestechnieken kopiëren. 

4. Welke bedrijven en sectoren zijn de volgende broeihaarden?

In zijn 1 meitoespraak stelde ABVV-topman Rudy De Leeuw dat het syndicaal verzet moet worden opgevoerd "waar werknemers steeds meer onder werkdruk lijden, waar sociaal overleg bemoeilijkt wordt door CEO's die de belangen van aandeelhouders belangrijker vinden dan het welzijn en de gezondheid van hun personeel".

Volgens de laatste werkbaarheidsmonitor van de SERV, de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen die zowel werknemers- als werkgeversorganisaties verenigt, zijn de klachten over werkdruk hoger in de post- en telecomsector, de zakelijke dienstverlening en de financiële sector. Onderwijsmedewerkers hebben het hoogste risico op klachten van acute psychische vermoeidheid.

Maar de werkbaarheidsmonitor is geen perfecte voorspeller van sociale onrust. "De cultuur en het aantal mensen dat aangesloten is bij een vakbond verschilt ook van sector tot sector en bedrijf tot bedrijf", zegt Glorieux. "Bij de spoorwegen en de metaalsector is er traditioneel een grotere stakingsbereidheid dan elders."

Niet in alle sectoren hebben sociale acties evenveel impact. Niet alle sectoren kunnen hun acties voelbaar maken bij enerzijds de werkgever, zodat die het voelt in zijn portemonnee, en anderzijds bij de publieke opinie.

"Stakingen in het basis- en secundair onderwijs hebben een grotere impact op Vlaamse gezinnen dan een staking van personeel in hoger onderwijs", zegt Glorieux.

5. Vorige week waren er berichten dat de economische groei stagneert, dus misschien lost dit zich vanzelf wel op?

Vorige week berichtte de Nationale Bank dat het bruto binnenlands product (bbp) in België in de eerste drie maanden van dit jaar met 0,4 procent gegroeid is, een lichte vertraging tegenover vorig kwartaal.

"Ik denk dat we stilaan net voorbij het hoogtepunt van de hoogconjunctuur liggen", zegt VOKA-topman Maertens. "Ondertussen staan wel al die vacatures open en als die ingevuld geraken, zal ook de werkdruk dalen."

Arbeidssocioloog Glorieux is daar minder zeker van. "De onrust heeft niet enkel met economische groei te maken, maar ook met demografische evoluties. De babyboomers gaan met pensioen, waardoor het aanbod aan werknemers verkleint." 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234