Woensdag 20/11/2019

Luider! Luider! Luider!

Van Johnny Hallyday, de brandweer op weg naar een wespennest tot de escorte van Lyndsey Pfaff: alles is dringend en vip. Met zoveel sirenes en zwaailichten groeit de nood aan sirenes die nog meer herrie veroorzaken dan alle vorige. Maak kennis met de rumbler: de sirene die zo veel lawaai maakt dat de andere auto’s gaan trillen en ‘spontaan opzij gaan’. door Kim Van de Perre

Als we zo doorgaan, zijn we binnenkortallemaal vips die met een sirene door de straten razen

Berichtje in de buitenlandse kranten deze week: de Russen hebben de oorlog verklaard aan de terreur van de zwaailichten. In Moskou rijden duizenden wagens rond voorzien van een blauw flikkerlicht mét sirene. Niet alleen de president en zijn staf hebben recht op een zwaailicht en bijbehorende privileges, ook de Lada’s en Wolga’s van gouverneurs, burgemeesters, procureurs, leden van de doema, rechters en hoge officieren worden standaard uitgerust met een ‘migalki’. Telkens als de hoogwaardigheidsbekleders in de verte een file of rood licht zien opdoemen, laten ze de sirene even loeien, waarna ze probleemloos via de pechstrook de kolonnes stilstaande wagens kunnen passeren. Voor beginnende vips volstaat een bezoekje aan de zwarte markt om van hetzelfde voorrecht te kunnen genieten. Of een snel telefoontje naar de vipclub, die voor een luttele 240 dollar per uur een escorte, met jawel, bijbehorende sirene regelt.

Het Russische plebs dat wel lijdzaam de files tijdens de drukke ochtendspits moet ondergaan, pikt het niet langer. Dinsdag moest de politie tussenbeide komen op een demonstratie van boze automobilisten in hartje Moskou. Op internetfora zoals auto.ru wordt steen en been geklaagd over het rijgedrag van Ruslands finest. Vluchtmisdrijf na het veroorzaken van een ongeluk, dronken achter het stuur, bumperkleven: de lijst is lang. Ook uit politieke hoek komt er protest. Anatoly Ivanov van de partij Edinaya Rossiya diende onlangs een wetsvoorstel in om het aantal vergunningen voor zwaailichten danig terug te schroeven en ongeoorloofd gebruik te bestraffen.

Anders dan je zou denken, zijn zwaailichten in ons land net zo min een voorrecht voor politiepatrouilles, nooddiensten en regeringsleiders. Heeft bij wet eveneens recht op licht- en geluidssignalisatie op het dak: douanediensten, wagens die gedetineerden vervoeren, inspectiediensten van de NMBS, de ontmijningsdienst DOVO, de civiele bescherming, weg- en gascontroleurs. “De chauffeurs zijn niet gebonden aan snelheidsbeperkingen als ze hun sirene in gang hebben gezet”, legt commissaris Werner Van Cant van de federale wegpolitie uit. “Ze moeten geen voorrang verlenen en mogen een rood licht negeren. Bovendien worden ze vrijgesteld van de gordelplicht. Maar enkel als de aard van de opdracht het rechtvaardigt. Wat men daaronder kan verstaan? Dat is voor eigen invulling. De chauffeur dient voor zichzelf de afweging te maken: is de opdracht echt zo dringend dat die primeert boven de wegcode? Of dat daadwerkelijk het geval was, is achteraf natuurlijk moeilijk na te gaan.”

In de wet is ook een achterpoortje voorzien voor zij die ambtshalve niet zo nodig een zwaailicht behoeven, maar er wel graag eentje willen. Zo’n 250 mensen kregen van het ministerie van Mobiliteit de toelating voor een prioritair voertuig met blauw licht. In de eerste plaats de leden van de koninklijke familie - iedereen herinnert zich wellicht nog hoe de wagen van prins Filip tegen 140 kilometer per uur over het wegdek scheurde tijdens het smogalarm in februari - maar ook een aantal ministers, provinciegouverneurs en de voorzitters van Kamer en Senaat.

“Bij bepaalde functies hoort dat nu eenmaal bij het protocol. Het is een symbool van hun waardigheid”, zegt Eddy Van den Bussche van de dienst Protocol bij Binnenlandse Zaken. “Ministers kunnen een beroep doen op hun zwaailicht als ze zich gehaast voelen. Vaak kunnen ze het zich niet permitteren om in de file te staan. Buitenlandse politici die in de Brusselse Europese instellingen een top bijwonen, kunnen een politie-escorte aanvragen om zich vrij in het verkeer te bewegen. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen veiligheids- en protocollaire escortes. Bij die laatste komt in theorie geen sirene te pas. Let wel: in theorie. In de praktijk wordt die wel gebruikt om ervoor te zorgen dat de politici op tijd op hun bestemming arriveren.”

Het Crisiscentrum van Binnenlandse Zaken schat dat 10 procent van de 3.650 vipbezoeken vorig jaar een federale politie-escorte toegekend kreeg, maar benadrukt dat daar altijd een analyse van de bedreigingen aan voorafging. Ook op lokaal niveau kunnen escortes worden aangevraagd. “Het is het hoofd van de administratie die daarover beslist”, zegt Marie Verbeeke, woordvoerster van politiezone Brussel-Zuid. “Men zet politiebegeleiding in als een voertuig snel op zijn bestemming moet zijn, zoals een orgaantransport, of uit veiligheidsoverwegingen.”

In welke categorie valt pakweg de spelersbus van voetbalclub Sporting Anderlecht, willen we weten. Eind vorig jaar beklaagden chauffeurs zich in het radioprogramma Peeters en Pichal over het feit dat een bus vol voetballers door enkele zwaantjes door de drukke Brusselse spits werd geloodst. “Zoiets wordt meestal op het moment zelf beslist”, reageert Verbeeke. “Ook hier spelen veiligheidsredenen. Men wil ervoor zorgen dat de bus niet wordt bestormd. Of men wil een en ander vlotter doen verlopen. We hebben ook al eens een escorte georganiseerd voor een wielerwedstrijd. Of voor Johnny Hallyday die kwam optreden. Die moest van de concertzaal naar zijn hotel worden gebracht.”

In de realityserie De Pfaffs op vtm was in 2007 te zien hoe Jean-Marie Pfaff twee zwaantjes sommeerde om dochter Lyndsey en schoonzoon Nicolas uit de file te halen, omdat ze anders te laat zouden zijn voor de vtm-kerstparade in Blankenberge. “Lyndsey en Nicolas hadden zich op 500 meter van de start ter hoogte van het station vastgereden in de file”, verklaarde Pfaff het incident achteraf in de pers. “Ik heb toen aan die zwaantjes gevraagd om ze met hun zwaailicht te escorteren, omdat anders de stoet een halfuur later moest vertrekken. Daar is toch niets verkeerd aan? Andere artiesten waren ook uit de file gehaald. Het is toch normaal dat de mensen elkaar helpen?” De politie van Blankenberge hield het erop dat de scène in scène was gezet. “Die agenten zijn enkel vertrokken om even te gaan kijken”, klonk het.

Steeds meer mensen worden vip, steeds meer files doen steeds meer ordediensten oordelen dat hun missie best wel urgent is. Steeds meer sirenes doen steeds minder mensen geloven dat daar goede redenen voor zijn, en steeds meer auto’s zijn beter geïsoleerd tegen geluid. Dus wordt verwoed gezocht naar sterkere en luidere alarmsignalen. Het politiekorps van Ninove pakte vorig jaar uit met een sirene die niet alleen hoor- maar ook voelbaar is.

“Tot nu toe zijn we de enige politiezone in België die in het bezit is van een rumbler”, zegt commissaris Gerrit Raes met een vleugje trots in de stem. “Het is een soort versterker die aan de sirene is gekoppeld en lage tonen produceert. De rumbler zorgt ervoor dat de wagens in de buurt volledig trillen. Negeren wordt zo onmogelijk. Het systeem is al volledig ingeburgerd aan de oostkust van de Verenigde Staten, maar in België zijn wij de pioniers.”

Ziekenhuizen en brandweerkazernes grijpen voor hun wagens naar minder revolutionaire maar even efficiënte oplossingen: steeds luidere sirenes. Het korps van de Brusselse brandweer beschikt tegenwoordig over luidsprekers die 115 decibel produceren. Ter vergelijking: dat is bijna net zo luid als het geluid van een kettingzaag. “Nog luidere systemen installeren is geen optie”, verklaarde woordvoerder Francis Boileau in 2008 aan Het Nieuwsblad. “We hebben nu al drie brandweerlui met gehoorschade.”

“Wat wil je?”, vraagt brandweerkolonel Charles De Sneyder. “Binnen in de wagens halen de sirenes zo’n 81 decibel. Mijn vrouw wordt gek als ik het geluid van de televisie of radio regel. Wat zij ondraaglijk luid vindt, is voor mij net verstaanbaar. Dat we regelmatig aan die sirenes worden blootgesteld, zal daar ongetwijfeld voor iets tussen zitten.”

De Sneyder begrijpt dan ook niet dat sommige chauffeurs hun zwaailicht activeren als dat niet nodig is. “We lachen er op de kazerne wel eens om: het lijkt alsof iedereen in de straat tegenwoordig met een blauw licht rond rijdt”, aldus de brandweerkolonel. “De sirene - wij verwijzen ernaar als code drie - wordt heus niet alleen ingezet bij uitermate dringende zaken. Je vraagt je af: is het echt noodzakelijk om door een rood licht te rijden als je een niet-kritieke patiënt van het ene ziekenhuis naar het andere overbrengt? Of als je een wespennest gaat verdelgen? Ach, zulke chauffeurs heb je in alle lagen van de bevolking: als ze met een blauw licht kunnen rijden, wanen ze zich plotseling op een andere planeet. Men zou daar paal en perk aan moeten stellen, vooral om het risico op ongelukken in te dijken. Er is nood aan een striktere naleving van code drie.”

In het Nederlandse Assen werden vorig jaar twee agentes op het matje geroepen die hun zwaailicht hadden opgezet om door een rood licht te kunnen rijden. Niet om een dief te achtervolgen of een overval te verijdelen, maar omdat hun frieten koud werden. Ook het Comité P., het Belgische controleorgaan van de politiediensten, krijgt naar eigen zeggen “vrij regelmatig” klachten over het ongeoorloofd gebruik van zwaailichten.

Ook zin om ’s ochtends de files te vermijden? Op websites als elektronicagoedkoop.nl en conrad.be zijn de felbegeerde blauwe lichten vrij te koop. Bij elektronicawinkel Gotron in Gent betaal je voor een zwaailicht amper 16 euro. Sirenes tot 220 volt zijn apart te verkrijgen en kosten 169,90 euro. Beide verkopen volgens de winkelbediende als zoete broodjes.

Het is natuurlijk verre van wettig, maar wie ziet het onderscheid nog?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234