Maandag 27/06/2022

Luc Tuymans, van schimmig tot grimmig

Nu zondag opent in Venetië de 49ste editie van de befaamde Biënnale, waar landen van over de hele wereld hun beeldende kunst voorstellen. Gisteren werd het Belgische paviljoen, in de Giardini di Castello, al officieel geopend door Vlaams minister van Cultuur Bert Anciaux - het paviljoen wordt afwisselend ingenomen door de Vlaamse en Franstalige Gemeenschap. Deze keer wordt ons land vertegenwoordigd door schilder Luc Tuymans - die keuze werd gemaakt door het SMAK en curator van de tentoonstelling is dan ook Jan Hoet.

Venetië / Van onze verslaggever ter plaatse

Bernard Dewulf

Hij introduceerde gisteren kort de schilder, waarna minister Anciaux het woord nam. Die beklemtoonde dat de tentoonstelling "geen compromis, maar een duidelijke keuze" is. Voorts bekende hij dat hij bij zijn bezoek aan de expositie "depressief" raakte. Niet omdat het werk niet mooi of interessant zou zijn, maar omdat "hier sterk de relativering van de macht uit blijkt". Anciaux weidde even uit over politiek en macht, en liet zich ontvallen dat politici "meer hun gedachten moeten volgen dan de macht" - iets, zo mompelde hij, waar hij "zelf aan toe" is.

Tot slot vroeg Anciaux aan de aanwezige Luc Tuymans of hij een van de werken, Lumumba, kon kopen om het in bruikleen te geven aan het Museum voor Moderne Kunst in Brussel. Waarna het talrijk opgekomen, internationale gezelschap het belangrijkste kon gaan doen: kijken naar de schilderijen van Tuymans.

Luc Tuymans (43) is in betrekkelijk korte tijd een van de bekendste Belgische kunstenaars geworden. Zopas nog kocht het Guggenheim Museum een doek van hem, Leopard (2000), dat nu ook in Venetië te zien is. Tuymans stelde al vaak tentoon in belangrijke buitenlandse musea en galeries en geeft regelmatig lezingen over de hele wereld. Dat hij nu werd gevraagd voor de Biënnale, met een eenmanstentoonstelling, is in die zin beslist een verstandige keuze. Er wordt zelfs druk gefluisterd dat Tuymans veel kans maakt om in Venetië de hoofdprijs te krijgen.

Ook anderszins is die keuze te verantwoorden. Tuymans brengt een wel zeer Belgisch onderwerp ter sprake. Centraal, te midden van ouder en bekend werk, staat zijn reeks doeken Mwana Kitoko: beautiful white man, die zich toespitst op het Belgisch-Kongolese verleden - met onder meer portretten van Lumumba, Tsjombe en koning Boudewijn, die door de Kongolezen 'mwana kitoko', 'mooie jongen', genoemd werd.

Tuymans heeft wel vaker akelige onderwerpen gekozen voor zijn schilderijen - de Duitse concentratiekampen, het Vlaams-nationalisme, pornografie. Door zijn zelfverklaarde 'onpersoonlijke' stijl, door zijn ongebruikelijke kadreringen en de ziekelijke, afgebleekte, met veel wit aangelengde kleuren creëert hij een bevreemdende sfeer waarin zekerheden vervagen en het ongewisse regeert.

Zo is het ook in zijn nieuwe reeks. Uiteindelijk, dunkt me, handelen ze over de onmogelijkheid om correct om te gaan met het verleden - en de moeilijkheid om zoiets als een collectief geheugen te schilderen. De vaagheid van de beelden, hun heel concrete onderwerpen - vaak gebaseerd op overbekende, bijna icoonachtige foto's, die toch door de schilderwijze iets onbestemds krijgen - dragen ertoe bij dat de kijker het ook niet meer weet.

Die schijnbaar wat wazige, figuratieve schilderijen worden behoorlijk complex voor wie er bij stil blijft staan. Ze worden onbehaaglijker naarmate men kijkt. Onze goede, 'trieste' koning Boudewijn raakt almaar meer in nevelen gehuld. Zijn schimmigheid krijgt iets grimmigs, een vaststelling die opgaat voor het hele thema dat Tuymans hier behandelt.

Deze 'inzending' is van hoog niveau - bovendien, zoals Tuymans zelf zei toen we even de overrompelende massa waren ontvlucht, "mijn tentoonstelling gaat ergens over". Als straks Tuymans in de prijzen valt, zal het koningshuis wel van zich moeten laten horen. Dan pas zal de kunst echt buiten haar eigen lijst raken.

Biënnale

Tuymans creëert een bevreemdende sfeer waarin zekerheden vervagen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234