Vrijdag 25/09/2020

expo

Luc Tuymans toont zijn misprijzen in New York: "Dat is wat ik tegenwoordig vaak voel"

'Le Mépris' is een van de negen introverte werken die Tuymans in New York voorstelt.Beeld Luc Tuymans

In Antwerpen blikt Luc Tuymans terug op zijn oeuvre, in New York toont de schilder zich van zijn introverte kant. De titel van zijn nieuwe expo ontleent hij aan Jean-Luc Godards film Le Mépris. "Dat is wat ik tegenwoordig vaak voel", zegt de schilder.

Tuymans' werk verliest veel in reproductie. Je moet er lijfelijk voor staan en het de tijd geven om door te dringen. De negen schilderijen komen goed tot hun recht in de ruime, in zacht wit licht badende zalen van de museale galerij. Je herkent ze meteen als Tuymansen. Het gedempte palet, de horizontale borstelstreken, de wazige contouren, de thema's van isolatie, verval en herinnering. Maar in deze werken, sinds vorige week te zien in New York, hangt ook een sfeer van nostalgische tederheid.

Er is een schilderij dat zoals de hele expo Le Mépris heet. Het toont een detail van het interieur van de villa op Capri waar Godards film werd opgenomen. Een donkere, dode open haard met daarachter een venster. Door dat venster heb je normaal een spectaculair uitzicht, maar Tuymans is antispectaculair. Dus verbergt hij het zeezicht achter verblindend wit zonlicht. Het beeld is niet gebaseerd op de film. Tuymans heeft het van het internet geplukt. Het is een stille getuige van iets wat zich hier heeft afgespeeld. Een momentopname en tegelijk tijdloos.

Praalwagens

Tuymans voelt affiniteit met Godard. Le Mépris vindt hij een meesterwerk. Maar de originele inspiratie voor deze expo kwam niet van die film, maar van Tuymans' eigen jeugdherinneringen. In Zundert, de stad waar zijn moeder vandaan komt (net als Van Gogh) wordt jaarlijks een corso gehouden, een stoet van praalwagens versierd met bloemen. Als kind was Tuymans een participant die dahlia's op de wagens hielp prikken en ze samen met andere kinderen voortduwde. "Als galeislaven", zegt Tuymans. Maar in de vijf werken die de corso van Zundert als thema hebben, zijn geen andere mensen te zien. We zien de praalwagens na de stoet, na het feest, als iedereen naar huis is gegaan en de bloemen stil verwelken tot compost. Vergankelijkheid en de melancholie die ermee gepaard gaat, loeren om de hoek.

Maar er is meer. De praalwagens, verlaten door mensen, bevrijd van de feestcontext, gaan hun eigen leven leiden. Ze worden vreemde voertuigen die lijken te zweven in een grijze mist. Tuymans wijst op Corso III, waarin een vorm op een praalwagen doet denken aan een radarschijf of een gigantische luidspreker. "Het lijkt een soort propagandamachine uit de Sovjet-Unie," zegt Tuymans, "en tegelijk heeft het iets ludiek. Dat interesseert me, iets wat 'off' is, wat aan de oorspronkelijke bedoeling van de makers ontsnapt."

Hoe past de titel Le Mépris op deze werken? "Het gaat over het feestelijke dat omslaat in iets totaal anders", zegt hij enigmatisch. "Dat is een zeer persoonlijk gevoel. Misprijzen is dat ook, als je het verinnerlijkt."

De beelden zijn gebaseerd op archieffoto's en kiekjes die zijn vader nam in 1958 (Tuymans' geboortejaar) maar zijn daar tegelijk ver van verwijderd. "Ik schilderde ze vanuit een verwrongen nostalgie, maar met een nasmaak van het gebeuren", legt Tuymans uit. De praalwagens zijn gestileerd tot abstracte vormen. "Als je er dicht bij gaat staan, spatten de vormen uit elkaar", zegt Tuymans. "Het is een soort conceptueel impressionisme."

'Murky Water I'.Beeld Luc Tuymans

Zoals uit eerder werk al bleek, vertoeft Tuymans graag in het grensgebied tussen figuratie en abstractie. Of, zoals hij het uitdrukt: "de combinatie van signaal en niet-signaal" fascineert hem. Dat is nog duidelijker in de triptiek Murky Water, drie grote, bijna abstracte doeken gebaseerd op polaroids die Tuymans op een zonnige dag nam van water in een gracht in het Nederlandse Ridderkerk. Ze doen denken aan accidentele foto's, genomen door iemand die eigenlijk zijn vrouw op dat pittoreske bruggetje wilde vereeuwigen, maar in plaats daarvan, omdat zijn camera te vroeg afging, troebel water, een stuk kade en de schaduw van een geparkeerde wagen fotografeerde. Tuymans maakt het banale pregnanter dan het spectaculaire.

De werken hebben iets droevigs. Tuymans wijst op een blikje dat op het water drijft in Murky Water I. "Dat Fanta-blikje bracht me op het idee om Le Mépris de noemer van deze expo te maken", zegt hij. Een Fanta-blikje komt in de film niet voor, wel Tuymans' thema van verval, vergankelijkheid en melancholie.

Zoals gewoonlijk gaat het werk over de constructie van herinnering, maar Tuymans is vooral bekend door werk dat de herinnering aan historische evenementen bekijkt. Deze expo is introverter. "Dat klopt", zegt Tuymans. "Ik wissel thematische tentoonstellingen af: de ene keer extravert, de andere keer introvert. Dat is een tandem die al dertig jaar werkt."

Luc Tuymans: "Ik wantrouw mezelf. Er is een grote afstand tussen mezelf en het beeld dat ik schilder."Beeld Tom Ronse

Elk werk is een wonder

Evolueert zijn stijl? "Mijn startpunt was het idee dat ik geen stijl wilde ontwikkelen", zegt Tuymans. "Maar als ik, zoals op de retrospectieve in Doha vorig jaar, naar mijn vroeger werk kijk, zie ik natuurlijk wel een evolutie. Maar ze is niet doelbewust. Het is een taal die me ook ontsnapt. Dat houdt het spannend. Tot vandaag denk ik van elk schilderij dat het een wonder is dat het ooit gelukt is. Dat is niet vanzelfsprekend. Het schilderen is een intens proces. En als het dan lukt, is bijzonder aangenaam."

Nogal wat mensen vinden hem een moeilijke kunstenaar. Stoort dat hem? "Helemaal niet", zegt Tuymans. "Mijn kunst is introvert. Tot mijn zestiende was ik een halve autist. Ik wantrouw mezelf. Er is een grote afstand tussen mezelf en het beeld dat ik schilder. Dat maakt het moeilijker voor de toeschouwer. Maar dat was van meet af aan mijn optie. Als je een goed kunstwerk ziet, heb je een probleem. Je begrijpt het niet meteen. Je hebt tijd nodig. Het kostte me twintig jaar om Warhol te appreciëren. De directeur van het museum van Honolulu vond mijn werken afschuwelijke rotzooi tot hij ze in zijn dromen begon te zien. Nu is hij een van mijn grootste fans."

Le Mépris, 5/5 tot 25/6, David Zwirner-galerij, New York.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234