Donderdag 27/01/2022

Luc de bruyckere in Oostduinkerke

In augustus gaat het al jaren richting Toscane, waar Philippe Herreweghe zijn zomerfestival houdt, de Accademia delle Crete Senesi. De concerten worden gespeeld in het landschap tussen Pienza en Siena, in kleine kerken, in kleine dorpen. Luc De Bruyckere (64), voorzitter van de werkgeversorganisatie Voka en voorzitter van voedingsgroep Ter Beke, laat er zich ’s avonds graag onderdompelen in Beethoven en Bach, soms in het gezelschap van Guy Verhofstadt of Karel De Gucht. Maar niet zo dit jaar. De regeringsonderhandelingen houden hem in de buurt. In zijn zomernest in Oostduinkerke bouwt hij zandkastelen met zijn kleinzoon en laat hij zijn gedachten uitwaaieren over zee.

uc De Bruyckere: “De zee verandert elk moment. Soms is ze grijs, soms groen, soms glinsterend, soms dof. De zee draagt en verbindt. Vroeger had ik samen met een goede vriend een catamaran. Niets zo ontspannend als zeilen op zee. Een schipper is altijd in de weer, altijd bezig met het beheersen van de elementen. Op een dag zijn we uitgevaren bij te veel wind. De mast is afgebroken. Het was al een oud beestje. We hebben geen nieuwe boot meer gekocht. Maar af en toe vaar ik graag nog eens met vrienden mee.”

Wat is er met de zee dat ze u zo aantrekt?

“De zee opent de geest. Een belangrijke beslissing nemen lukt beter met zicht op zee. Vriendschappen verdiepen in de gloed van de ondergaande zon. Een wandeling langs de kustlijn brengt mijn vrouw en mij dichter bij elkaar.”

Mijdt u niet liever de drukte van de kust in de zomer?

“Ik hou van volk. Ik ben een sociaal dier. Twee weken zonder iemand te zien en ik loop de muren op. We hebben veel vrienden ontvangen deze zomer. Mijn vrouw is er moe van, zegt ze. Maar het is ons lange leven. We vinden het hier prachtig op de grens tussen Oostduinkerke en Koksijde. Naar Knokke wilden we niet. We laten op vakantie de smoking liever thuis. (lacht) Ik sport hier veel. Dat heb ik altijd al gedaan. Vroeger speelde ik competitie basketbal. Nu ga ik nog elke week tennissen met een veertien jaar jongere man. Af en toe win ik. Als we aan zee zijn, gaan we golfen in Bergues, in de buurt van Duinkerke. U kijkt een beetje raar, maar golfen is een fantastische sport. Je raakt er niet van buiten adem, maar als je tien kilometer gestapt hebt en je trekt, zoals ik, zelf je golfkar voort, voel je toch dat het deugd heeft gedaan.”

U blijft deze zomer aan de Belgische kust omdat u in tijden van onderhandeling niet ver wilt lopen. Na meer dan 70 dagen is het water tussen Vlaanderen en Wallonië nog altijd diep. Ziet u het goed komen?

“Een ondernemer is een optimist. Hij weet: every cloud has a silver lining. Dat leer je ook aan zee, hoe na regen altijd de zon weer doorbreekt. De kiezer heeft zich duidelijk uitgesproken. De situatie is complex, maar we moeten de gelegenheid aangrijpen om voor een groot project te durven gaan. We hebben twintig jaar gewerkt om het budget in evenwicht te krijgen. Na de zware crisis is de staatsschuld weer opgelopen tot 340 miljard euro. Komt daar nog eens een jaarlijks begrotingstekort van 25 miljard euro bij. Dat maakt samen gigantisch veel geld. Dus ja, ik ben bezorgd om mijn kinderen en kleinkinderen. De zaken moeten dringend anders geordend, het land efficiënter in elkaar gestoken. Deze stap hoeft niet het einde van België te betekenen. Maar de regio’s moeten hun verantwoordelijkheid opnemen. De regionalisering van het arbeidsmarktbeleid is inderdaad een must: 21 procent werkloosheid in Brussel, 17 procent in Wallonië, 7 procent in Vlaanderen. Brussel kampt met een immense jongerenwerkloosheid, Vlaanderen heeft last om zijn ouderen aan het werk te houden. De aparte situatie van elke regio vraagt een andere aanpak. We moeten het land, om het met een businessterm te zeggen, re-engineren. De kost van de staat moet omlaag, anders zijn we over een paar jaar failliet. Daar zijn moedige beslissingen voor nodig. Van politieke leiders wordt verwacht dat ze hun nek uitsteken. Maar ook van syndicale leiders en werkgeversorganisaties. Achter de schermen helpen we waar we kunnen. Opdat het nu zou gebeuren.”

Is het uw bezorgdheid om uw kinderen en kleinkinderen die u vandaag drijft?

“Het is een cliché zo groot als een huis, maar de toekomst van mijn kleinkinderen en de volgende generaties houdt me wakker. Vroeger liet ik me vooral leiden door persoonlijke ambitie. Die is er vandaag nog, maar ik heb minder toekomst dan veertig jaar geleden.”

Had u grote dromen toen, als prille twintiger?

“Na mijn managementopleiding aan de Vlerick School lag er een businessplan klaar. Ik wilde een HR-adviesbureau voor ondernemingen beginnen. Een soort Dewitte & Morel avant la lettre. Ik had zelfs al kantoren op het oog. Maar professor Vlerick zei, met zijn diepe baritonstem: ‘Luc, ik heb een job voor u.’ ‘Professor, daar zal ik zelf wel voor zorgen’, antwoordde ik. Hij drong aan: ‘Ga toch maar eens kijken’. Ik dus naar Ter Beke in Waarschoot, in die tijd niet meer dan een grote slagerij. Het was ochtend toen ik na een zware uitgaansnacht bij Daniël Coopman aanschoof. Het was al donker toen ik het bedrijf verliet. Er is iets gebeurd die dag. We hebben gepraat, over het leven, over de toekomst. De krijtlijnen voor de volgende decennia Ter Beke werden uitgetekend. ’s Avonds wist ik: dit avontuur ga ik aan. Bijna veertig jaar later ben ik er nog altijd.”

Hebt u nooit gedacht: dat stomme vlees, ik wil wel eens iets anders?

“Ik heb niet gekozen voor een product. Ik heb gekozen voor mensen, voor Daniël en Edith Coopman. Voor hun openheid, hun visie, hun gezond verstand. En bovendien, we zijn een voedingsbedrijf, geen vleesbedrijf. We slachten niet, we snijden niet, we verwerken vlees tot charcuterie en bereiden verse pastamaaltijden. Lasagne, pizza, tagliatelle, spaghetti, Come a Casa. Dat is een leuke wereld.”

Komt u uit een nest van ondernemers?

“Ik kom uit een middenstandsnest. Mijn moeder runde een brouwerijtje in Drongen-Baarle, aan de Leie. Na de Tweede Wereldoorlog werd de brouwerij omgebouwd tot een groothandel in bieren, wijnen en likeuren. Mijn vader was een hardwerkende, gezagsgetrouwe man, mijn moeder een ondernemende vrouw. Helaas is ze veel te vroeg gestorven aan kanker. Ik was vijftien.”

Hoe herinnert u zich uw moeder?

“Ik zag haar niet veel. Vanaf mijn twaalfde zat ik op internaat. Ik liep school in het Gentse Sint-Lievenscollege. Tijdens het weekend zong ik in de Schola Cantorum van de Sint-Baafskathedraal. Soms ging ik zes weken lang niet naar huis. Mijn ouders kwamen me wel eens opzoeken. Daar zaten we dan op zondagmiddag in een voorkamer aan een tafel. Na het overlijden van mijn moeder heb ik zelf mijn weg gezocht. Ik evolueerde van een brave jongen naar een rebel. In het vijfde jaar werd ik aan de deur gezet omdat ik het gezag ondermijnde. ‘Wie heeft dat gedaan?’, vroeg de leraar als er weer eens wat gebeurd was. Niemand antwoordde. Hij pikte er een slachtoffer uit en strafte de jongen. Dat maakte me kwaad. ‘Hij heeft het niet gedaan’, riep ik. ‘Wie dan wel?’, vroeg de leraar. ‘Dat zeg ik niet, dat moet hij zelf maar doen’, antwoordde ik en vloog buiten. ‘Ben je daar weer’, zuchtte de superior als ik de zoveelste permittator kwam halen om de klas weer in te mogen. Ik was niet de enige die de laan werd uitgestuurd. Luc Van Nevel van Samsonite en Johan Mussche zaliger van Spector Photo Group volgden. Alle drie liepen we school in het Sint-Lievenscollege, alle drie zijn we aan de deur gezet, alle drie werden we manager van het jaar. Ik heb ooit voorgesteld om een debat te organiseren met de drie oud-leerlingen. Ze durfden niet. (gniffelt)”

Uw vader, zelf een gezagsgetrouwe man, heeft wellicht even moeten slikken toen zijn zoon van school werd gestuurd?

“Hij was radeloos. Ons gezin telde zes kinderen. Mijn moeder, weduwe geworden, had er twee uit haar eerste huwelijk. Ik was mijn vaders oudste zoon. Hij maakte zich hoogst ongerust. Ik zou in mijn ongeluk lopen. Mijn vader overleed in 1980. Ter Beke was toen een bedrijf met 200 werknemers, nog niet beursgenoteerd. Ik leidde het al, maar hij begreep niet helemaal waarover het ging. Ik had hem zo graag laten zien dat het goed is gekomen. Ik had hem zo graag een stukje van de rust teruggegeven die ik hem destijds heb ontnomen.”

U hebt na het overlijden van uw moeder zelf uw weg gezocht, zegt u?

“De afwezigheid van mijn moeder heeft mijn leven bepaald, daarvan ben ik me bewust. Ik miste haar goede raad, heb moeten leren door scha en schande. Mijn moeder heeft het begin van mijn rebelse jaren nog meegemaakt. Zij begreep me. Ik spiegel me graag aan haar. Ze was een bijzondere vrouw. Ze reed met de eerste auto van Drongen. Misschien hemel ik haar wat op. Maar als dat mijn mentale hygiëne ten goede komt, laat het zo zijn. (lacht)

“Mijn vader heeft zijn uiterste best gedaan. Maar hij kon me niet helpen bij mijn keuzes. Na het Sint-Lievenscollege ging ik, om hem gerust te stellen, naar de normaalschool. Tijdens die lerarenopleiding wekte het vak psychologie mijn interesse en ik trok naar de universiteit. In de tweede kandidatuur koos ik voor bedrijfspsychologie. Ik vond dat ik weinig van economie wist en volgde, na de universiteit en ondertussen op kosten van mijn vrouw, een MBA aan de Vlerick School. Daar kwam later nog een managementopleiding bij en een postgraduaat marketing aan de UFSIA. Tot op vandaag blijf ik studeren. Ik maak daar een punt van. Hoe ouder een mens wordt, hoe meer hij beseft dat hij zijn geest fit moet houden.”

En u wilt vast bij de tijd blijven.

“Dat is inderdaad het thema van mijn voorzitterschap bij Voka. Aggiornamento, bij de tijd blijven, wat klinkt dat mooi. Lezen, studeren, ontmoeten, ik raad het de jeugd sterk aan. Ook vanuit een zekere bezorgdheid. Er leeft vandaag een grote paradox. Vroeger was het dorp de wereld, nu is de wereld een dorp. Jonge mensen zijn via het internet wereldwijd verbonden. Toch zijn er weinigen die ook daadwerkelijk van onder hun kerktoren komen. Het onderwijs kan het een en ander stimuleren. Bij mijn aantreden als voorzitter heb ik ervoor gepleit om zoveel mogelijk jongeren de kans te geven tijdens hun opleiding naar het buitenland te trekken. Maar het Erasmusprogramma spreekt nauwelijks 9 procent van de studenten aan. Europa streeft nochtans naar 20 procent. Open en onbevangen, meertalig en assertief in de wereld staan, het is zo belangrijk. Misschien kunnen we alvast leraren in opleiding aanporren om in het Erasmusprogramma te stappen. Zij krijgen tijdens hun loopbaan zoveel jong volk onder hun hoede. Het kan toch niet zijn dat zij niet weten wat er in de wereld gebeurt? Of dat hun wereld is wat vtm ervan maakt? Welke boodschap geef je de volgende generatie dan mee?

“Er is niet alleen het besef dat we ruimhartig over de grenzen heen moeten kijken. Ook binnen Vlaanderen moeten we werken aan een attitudeverandering. We zijn veel te zelfgenoegzaam. De crisis heeft ons nu wat van de wijs gebracht. Dit is een goed moment om onszelf eens onder handen te nemen. Neem het overleg: we overleggen ons kapot omdat het systeem zo complex in elkaar zit. Bij Voka mag de helft van de mandaten eruit, vind ik. Als shockeffect kan dat tellen. En met Unizo kunnen we afspreken dat wij óf zij op vergaderingen aanwezig zijn. Het volstaat toch dat de werkgevers vertegenwoordigd zijn? Ik weet het, ik ben aan een kruistocht begonnen. En op de duur begin je jezelf een zaag te vinden.”

U bent 64 nu. Hebt u met de jaren meer geduld?

“Niet echt. Ik straal rust uit, zegt men. Maar vanbinnen stormt het nog vaak.”

Verheft u soms uw stem?

“Zeker. Meestal tegen intimi. Gelukkig mag dat.”

U hebt een openhartoperatie achter de rug en u hebt twee keer tegen kanker gevochten. Rent u sindsdien minder hard door het leven?

“Waarom zou ik? Ik voel me prima. Mijn vrouw laat zich wel eens ontvallen: ‘Heb jij dan werkelijk niets geleerd?’ ‘Jawel’, zeg ik, ‘maar ik ben het vergeten.’ Als mijn lichaam me vertelt dat het gaat, dan gaat het. Van die eerste kanker ben ik af. Voor de tweede moet ik mijn leven lang op controle. Het zij zo. Ik heb mijn energie en drive terug en ben daar blij om.”

Ook uw leeftijd remt u niet af?

“Ik ben mijn leeftijd. Niets zo gênant als mensen die er alles aan doen om hun leeftijd te ontkennen. Maar ik voel me niet oud. Senioren vandaag zijn ook geen oude mensen. Wij kleden ons vlot, sporten, surfen op het internet. Jongeren denken vaak dat ouderen plotseling niet meer van deze wereld zijn. Ik boet hooguit wat aan fysieke kracht in. Vroeger was die eindeloos. Ik kon blijven doorgaan. Dat gaat niet meer. En dat steekt wel eens, ja.”

Als u achterom kijkt, bent u dan tevreden met wat u ziet?

“Toch wel. Vandaag is Ter Beke een beursgenoteerde Europese voedingsgroep met een omzet van 400 miljoen euro en 1.800 werknemers. Een stevig en solide bedrijf, goed georganiseerd volgens de principes van het corporate governance denken. Het succes is een verhaal van vele mensen. Ik prijs me gelukkig dat ik met hen de professionalisering van dit familiebedrijf heb kunnen realiseren. Ik ben een bouwer, geen hopper. Als ik aan iets begin, wil ik het tot een goed einde brengen. Zo ook met Voka, waar ik al 25 jaar actief ben. Zo ook met de Vlerick School. Voorzitter Louis Verbeke heeft hiermee een fantastische instelling uitgebouwd in Vlaanderen. Ik heb mijn bijdrage mogen leveren. Vandaag is Vlerick een internationaal vermaarde managementschool die door The Financial Times en The Economist gerankt wordt bij de top 10 van de wereld. Top 10! In de VS alleen al zijn er 3.000 business schools. Om maar te zeggen: Vlamingen mogen best wat trotser zijn op hun realisaties.”

Als u achterom kijkt, bent u dan ook tevreden met de mens die u ziet?

“(denkt lang na) U stelt me een moeilijke vraag. Enerzijds heb ik een prijs betaald om mijn ambitie te kunnen waarmaken. Mijn vrouw en kinderen kregen niet de aandacht die ze verdienden. Een term als qualitytime rationaliseert dat weg, maar het woord was beter nooit uitgevonden. Anderzijds heeft een ondernemingsleider een verantwoordelijkheid. Wie een engagement aangaat, moet het opnemen. Daarin heb ik als mens altijd getracht integer te zijn. Voor mij is dat een topwaarde. Integriteit betekent financiële integriteit, transparantie van de cijfers. Maar ook: moeilijke beslissingen nemen op een rechtschapen manier. We hebben destijds in volle dioxinecrisis een zware herstructurering doorgevoerd. Dat is gebeurd met grote zorg, een goede voorbereiding, een open communicatie. Ik wil ’s avonds in de spiegel kunnen kijken. En dat kan ik tot op vandaag nog altijd.”

Integriteit, u noemt het alsof het vanzelfsprekend is. Maar in de loop der jaren hebben er vast mensen uw pad gekruist die van uw integriteit niet overtuigd waren?

“Natuurlijk. Het schrijnendst was het Picanoldossier (schandaaldossier rond de voormalige topman Jan Coene, FS), waar men ons gebrek aan integriteit heeft verweten. Dat trof me in de kern van mijn wezen. En vooral: we zijn zelf bedrogen geweest. Onderuit gehaald worden door mensen die je goed kent, prettig is anders. Maar goed, het kan gebeuren. Daarom is het corporate governance denken zo van belang. Het helpt duurzaamheid te geven aan de Vlaamse economie en zou zowel in de administratie als de ondernemingen een vaste plaats moeten krijgen.”

Wat is de essentie van corporate governance?

“Deugdelijk bestuur. Dat gaat over transparantie en integriteit en vraagt in elke organisatie een stevige structuur. En om het met de woorden van Louis Verbeke te zeggen: ‘Structureren is duurzaamheid geven aan een keuze.’ Prachtig toch? Elk bedrijf maakt andere keuzes en heeft nood aan een andere structuur. Bovendien evolueert die structuur mee met de keuzes. Daarbij gaat de organisatie altijd voor de man. Dat is een gouden regel. Soms zitten mensen niet langer op hun plek en dringt zich een verschuiving op. De moeilijkste momenten in mijn leven als ondernemer waren niet van financiële of economische, maar van menselijke aard. Een goede organisatie vraagt de juiste man op de juiste plaats. Dat is niet eenvoudig, maar essentieel. Ik heb me in mijn team ook altijd laten bijstaan door mensen die op hun terrein beter waren dan ik. Dat loont. Als ik over enkele jaren het bedrijf verlaat, zal ik dat doen met een gerust hart.”

Hoe hebt u de mensen het liefst?

“Open en oprecht. Zonder verborgen agenda’s. Bovendien moeten ze het gemeenschappelijke doel willen dienen. Wie enkel voor zichzelf rijdt, gaat eruit. Mijn CEO Marc Hofman, een zeer geschikt man, kiest fundamenteel voor het bedrijf. Ik kan tientallen voorbeelden geven van momenten waarop hij andere beslissingen had kunnen nemen, maar het niet heeft gedaan. Ook vrienden heb ik het liefst naturel en eerlijk. Dan is veel mogelijk. Met vrienden hoef je ook niet altijd vriendelijk te zijn. Zeggen wat je denkt, helpt de dingen vooruit.”

Neemt u de problemen van het werk mee naar huis?

“Vaak wel. Mijn vrouw voelt de zaken goed aan. Ze heeft een groot inzicht in mensen en een uitstekend oordeelsvermogen. Een eigenschap die ik vaak bij vrouwen tref. Op vergaderingen met vrouwen worden doorgaans betere beslissingen genomen dan wanneer er enkel macho’s rond de tafel zitten.”

Hoor ik u pleiten voor meer vrouwen aan de top van ondernemingen?

“Zeker. Ik zou graag meer vrouwen zien in de raad van bestuur van Voka. Maar dat is een raad van ondernemingsleiders. Veel vrouwelijke ondernemers zijn er niet. En wie aan de voorwaarde voldoet, spendeert de vrije tijd vaak liever met het gezin.”

Dan zal u zolang op uw eigen vrouwelijke kant moeten vertrouwen.

“(Glimlacht) Tijdens mijn opleiding aan de Vlerick School heeft psychiater Theo Compernolle ooit een test afgenomen. Van alle deelnemers bleek ik het sterkst over een vrouwelijke kant te beschikken. Ik heb inderdaad een zeker empathisch vermogen en pak de dingen al eens aan op gevoel. Misschien is het dat.”

Hoelang wilt u nog doen wat u doet?

“Het Voka-voorzitterschap loopt nog twee jaar. Die tijd wil ik gebruiken, niet om plannen te maken, maar om de plannen die er zijn te realiseren. En te ijveren voor meer welvaart en welzijn in Vlaanderen. Grote woorden, maar wat mij betreft fundamenteel. Over enkele jaren is het ook in mijn eigen bedrijf afgelopen. Ik wil er niet tot het einde van mijn dagen zitten vegeteren. Ik maak plaats voor vernieuwing. Wat er daarna komt? Geen idee. Onlangs merkte een vriend op dat ik nooit zou stoppen met werken, aangezien ik doodongelukkig zou worden. Ik lig er voorlopig niet van wakker. Eerst maar eens zien hoe we uit de crisis geraken. En hoe we de samenleving kunnen herstructureren, zodat de pensioenen betaalbaar blijven voor onze kleinkinderen. Voor onze toekomst bestaan nog geen landkaarten. We are crossing the river, feeling each stone, sprak Deng Xiaoping. Ik vind dat mooi. Er ligt geen brug waarover we aan hoge snelheid de toekomst tegemoet kunnen rijden. We moeten de rivier oversteken, behoedzaam, zoekend naar vaste grond.”

Een zomer lang ging Zeno mensen opzoeken in hun ‘zomernest’. Een plek waar ze ontsnappen aan de waan van de dag, waar ze nest maken. Vandaag de slotaflevering: Voka-voorzitter Luc De Bruyckere bouwt samen met zijn kleinzoon zandkastelen in Oostduinkerke.

Ik straal rust uit, maar vanbinnen stormt het vaak

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234