Donderdag 02/04/2020

Loutering of heksenjacht?

Een golf van verontwaardiging, een stapel openbare onderzoeken naar kindermisbruik in het verleden en nu ook een officieel onderzoek naar de moord op drie jongetjes in seksnetwerken. Groot-Brittannië is in de greep van pedofilieschandalen. 'Je kunt zelfs geen foto's maken van kinderen op een schooltoneel zonder vies bekeken te worden.'

De Londense politie kondigde eergisteren aan dat het een officieel onderzoek had ingesteld naar de moord op drie jongens in een pedofilienetwerk dat opereerde in de jaren zeventig en tachtig en waarbij hooggeplaatste personen uit de Britse politiek bij betrokken waren. Dat gebeurde nadat een man getuigenissen had afgelegd over hoe hij tussen zijn zevende en zestiende werd misbruikt; soms door een man maar soms ook door een groep mannen tijdens feestjes. Vaak gebeurde dat in een flatgebouw, Dolphin Square, niet ver van het Britse parlement.

De man verklaarde ook dat hij had gezien hoe een jongen werd gewurgd door een conservatief parlementslid en hoe twee andere jongens omkwamen tijdens het misbruik. "Het verhaal", zo zei de politie tijdens een persconferentie donderdag, "is geloofwaardig. Wij roepen mannen op, die dertig jaar geleden werden misbruikt, om zich te melden."

Het speurwerk naar het pedofilienetwerk, dat intussen tot de 'Westminster paedophile ring' werd gedoopt, komt bovenop de intussen hoge stapel van onderzoeken en commissies die in Groot-Brittannië opgezet werden in de afgelopen jaren. Wie de lijst leest, krijgt het gevoel dat er in de laatste vier decennia van de vorige eeuw aan lopende band kinderen werden misbruikt, pedofilienetwerken werden opgezet en politici en hooggeplaatsten telkens de dans konden ontspringen.

Er is bijvoorbeeld de 'Independent inquiry', het belangrijkste onderzoek van allemaal, dat afgelopen zomer werd aangekondigd door minister van Binnenlandse Zaken Theresa May. Dat zal onderzoeken hoe openbare instellingen, zoals kinderopvangtehuizen, omgingen met klachten rond kindermisbruik.

Er is de 'Pallial inquiry' waarbij klachten van kindermisbruik worden onderzocht in 28 kindertehuizen in Noord-Wales, in de periode tussen 1953 en 1995. Er is het Rochdale-onderzoek, naar de verkrachting en gedwongen prostitutie van tienermeisjes uit de pleegzorg die jarenlang kon doorgaan omdat de politie getuigen ongeloofwaardig achtte. En dan zijn er nog verschillende operaties die nagaan of kindermisbruik kan gelinkt worden aan (voormalige) politici.

Maar zowat het gros van de opgezette commissies en onderzoeken draaien rond het misbruik door BBC-presentator Jimmy Savile. De man is intussen dood maar liet een spoor van slachtoffers na. Niet alleen in tv-studio's kon de man zijn gang gaan met honderden slachtoffers tussen 9 en 49 jaar, maar ook in ziekenhuizen, scholen en gevangenissen.

Rond Saviles daden, en waarom de man jarenlang zijn gang kon gaan, zijn maar liefst vier grote onderzoeken aan de gang: een bij het ministerie van Gezondheid (voor de slachtoffers in de ziekenhuizen), een bij Onderwijs (voor de scholen), een bij de BBC (waarom werd daar niet opgetreden?) en een politieonderzoek naar 'andere daders'. Dat laatste onderzoek draait om misbruiken die aan de oppervlakte kwamen tijdens het onderzoek naar Savile en veroorzaakte een golf van beschuldigingen van beroemde Britten.

Donkere obsessie

Een veelheid aan onderzoeken die ook nog eens om de haverklap in de Britse pers opduiken. Slachtoffers van misbruik hopen eindelijk op gerechtigheid, onderzoekers en advocaten spreken van een zuiverend effect voor de Britse maatschappij. Een en ander doet denken aan de louterende invloed die werd toegedicht aan de nasleep van de zaak-Dutroux in ons land, eind jaren negentig. Ook toen was er sprake van pijnlijk slecht uitgevoerde politieonderzoeken, onwillige speurders en slachtoffers die niet werden geloofd.

Peter Garsden, voorzitter van The Association of Child Abuse Lawyers (ACAL) vindt de vergelijking terecht, maar zegt ook dat de publieke reactie in België destijds veel heviger was. "Dat kan ook niet anders: in Groot-Brittannië is het uitbreken van nog een pedofilieschandaal intussen bijna mainstream geworden. De eerste zaken rond misbruik in kindertehuizen kwamen al twintig jaar geleden aan het licht. Al ging hier pas sinds de zaak Jimmy Savile uitbrak de bal pas echt aan het rollen."

Of die huidige verontwaardiging en de openbare onderzoeken naar pedofiliezaken in het verleden echt een louterend effect zullen hebben? Socioloog Frank Furedi durft het te betwijfelen. "Bij de huidige proliferatie van onderzoeken gaat het eerder om opportunisme bij de Britse regering: kijk eens hoeveel we doen om de waarheid aan het licht te brengen", zegt hij aan De Morgen.

Furedi is een gerenommeerde Britse socioloog die wereldroem vergaarde met zijn boek Cultuur van angst. Hij schreef na het uitbreken van de zaak Jimmy Savile het boek Moral Crusades in an Age of Mistrust, over de manier waarop de pedofilieschandalen, en in het bijzonder dat rond Jimmy Savile, invloed hebben op de Britse maatschappij. "Er is bijna een donkere obsessie met kindermisbruik", zegt hij. "De politie is bij wijze van spreken meer bezig met het onderzoeken van pedofilie in het verleden dan met de hedendaagse criminaliteit."

Personificatie van het kwaad

Furedi zegt dat hij er niet aan twijfelt dat er doofpotoperaties waren en dat er wellicht ook effectief op grote schaal kinderen werden misbruikt. "Maar de focus op die zaken is nu gewoon overdreven. Sinds de zaak Savile zijn ook de regels van bewijsvoering gewijzigd. Als je met een pedofilieklacht komt, ben je nu automatisch slachtoffer, zonder dat er enig onderzoek is gebeurd. Je zag het ook afgelopen week tijdens de persconferentie van de politie. Wij geloven het verhaal, klonk het. Maar de politie moet in eerste instantie onderzoeken, niet zomaar geloven."

Dat er zo'n intense reactie is op kindermisbruik uit het verleden, heeft ook te maken met de discussie over de moraal: over wat goed is en wat kwaad wordt nogal wat afgediscussieerd. "Maar wat we allemaal slecht vinden is het misbruiken van kinderen. Dat kindermisbruik wordt dan verheven tot een unieke personificatie van het kwaad die dezer dagen om het even wanneer wordt ingezet door politici. Hun reactie is er een die vergelijkbaar is met die van onverdraagzame bewegingen, van fanatici. We kunnen gerust over een heksenjacht spreken."

En dat heeft al voor slachtoffers gezorgd, zegt Furedi. Onschuldigen zoals Cliff Richard, die vorig jaar in opspraak kwam en afgelopen zomer werd vrijgepleit van enig kindermisbruik. Ook Coronation Street-acteurs William Roache en Michael Le Vell, die zich moesten verantwoorden voor de rechter, bleken onschuldig te zijn.

Het klimaat van de afgelopen jaren heeft er volgens Furedi voor gezorgd dat de definitie van pedofiel is gewijzigd. "Nu kan een achttienjarige al in de cel belanden na seks met een veertienjarige. Maar ook onze omgang met kinderen is veranderd. Konden er vroeger - ik ben opgegroeid in de jaren zestig - nog zonder problemen foto's van naakte dertienjarige meisjes op platenhoezen staan, dan word je nu al scheef bekeken als je foto's neemt tijdens het schooltoneel. En erger nog: we geven heel slechte signalen aan onze kinderen door een atmosfeer van wantrouwen te kweken door te doen alsof iedere volwassene een pedofiel kan zijn."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234