Dinsdag 15/06/2021

Louis Van Brussel

Met zijn socialistische geloofsbrieven en dito familiebanden had Louis Van Brussel een mooie politieke carrière kunnen maken, maar hij weigerde zijn principes op te geven

1918-2001

De commandant van de Vlaamse partizanen verdween met stille trom

Op 11 maart overleed Louis Van Brussel (82) in een Leuvens ziekenhuis aan de gevolgen van een hersenbloeding. Hij was tijdens de Tweede Wereldoorlog commandant van het Leuvense Partizanenkorps en in de laatste maanden voor de bevrijding nationaal commandant Operaties van het Belgisch leger der Partizanen. Tot de jaren tachtig bleef Van Brussel actief als voorzitter van het Onafhankelijkheidsfront en was hij een van de bekendste gewapende weerstanders in Vlaanderen.

Op vraag van zijn familieleden verliep de rouwplechtigheid in het grootste geheim. Naast zijn kinderen, verwanten en vrienden waren ook enkele oude kameraden van de Kommunistische Partij aanwezig. "De familie wou er geen mediagebeurtenis van maken", zegt Acco-directeur Rob Berrevoets, een persoonlijke vriend van de overledene. "Zelf vind ik dat spijtig, maar men moet de wens van de familie respecteren."

Van Brussel kwam uit een socialistisch nest, maar werd in 1943 lid van de op dat moment clandestiene, want door de Duitse bezetter buiten de wet gestelde Kommunistische Partij. "In Rusland was hij een van de bekendste West-Europese verzetshelden", vertelt VRT-programmamaker Herman Van de Vijver, die in de reeks Histories verschillende programma's heeft gemaakt over het verzet. Als student leerde hij Van Brussel kennen op KP-vergaderingen in 1969 en bleef met hem in contact tot enkele weken voor zijn dood. "Hij kon prachtige verhalen vertellen over zijn avonturen. Hij was trouwens, naast drager van een hoop andere prestigieuze eretekens, Held van de Sovjet-Unie. Zijn idealen is hij altijd trouw gebleven, maar de implosie van de Sovjet-Unie was voor hem een zware klap. In de omgang was hij een heel aimabele man, heel open, zeker niet sektarisch of dogmatisch. Heel bourgondisch en volks ook, een gezellig iemand om pinten mee te pakken."

Van Brussels grootvader was een pionier van de socialistische beweging in Leuven, op het einde van de negentiende eeuw. Vanuit die proletarische achtergrond werd hij als jongetje vanzelfsprekend lid van de Socialistische Turnkring en van de Rode Valken, de socialistische jeugdbeweging. In de jaren dertig was hij al actief in steuncomités voor de Belgische vrijwilligers die gingen vechten bij de Internationale Brigade in de Spaanse burgeroorlog. Na de 18-daagse veldtocht wist Van Brussel te ontsnappen uit krijgsgevangenschap, dook onder en begon in Leuven de gewapende weerstand en de clandestiene socialistische partij te organiseren.

In die periode trouwde hij met Simone Roelandts, dochter van de socialistische burgemeester van Kessel-Lo. "Als vergelding voor de acties van Louis en zijn makkers werd zijn schoonvader door de Duitsers opgepakt", weet Berrevoets. "Hij verbleef jarenlang in concentratiekampen, maar wist te overleven en werd in de jaren vijftig senator." Het kleine groepje guerrillero's rond Van Brussel wist de Duitse oorlogsmachine gevoelige klappen toe te brengen. In de nacht van 30 juli 1943 werd bijvoorbeeld een volledige Duitse stafcompagnie uitgeschakeld door het laten ontsporen van een trein op de lijn Leuven-Ottignies in Oud-Heverlee. Resultaat: één generaal, twee kolonels, meer dan twintig officieren en 285 soldaten vonden de dood.

"Vanaf 1942, toen het verzet begon met aanslagen op collaborateurs, escaleerde de spiraal van geweld en represailles", zegt Rudi Van Doorslaer, medewerker van het Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij (Soma). "Het gevolg hiervan was dat de eerste generatie verzetsstrijders, meestal gestaalde communistische kaders, bijna volledig werd uitgeschakeld. Ze werden opgevolgd door wat ik noem de rekruten van de verplichte tewerkstelling, onderduikers voor wie de politieke motivatie minder duidelijk was. Van Brussel nam een specifieke plaats in. Chronologisch behoorde hij tot de eerste generatie, maar politiek helemaal niet. Hij was vooral een man van de actie, niet zozeer een ideologisch of politiek denker."

Mede door de vele arrestaties van verzetsleiders kon Van Brussel, codenaam commandant Jean, op het einde van de oorlog doorstoten tot de top van het Onafhankelijkheidsfront. Eerst werd hij commandant in Leuven, daarna voor heel Vlaanderen. De laatste drie maanden van de oorlog was hij de nummer twee van de Belgische weerstand. Dat aureool bleef nazinderen tot het midden van de jaren vijftig. Kort na de bevrijding overleefde hij een aanslag op zijn leven en hield er een kogel aan over die in zijn hand was blijven steken. Als het symbool van de gewapende weerstand werd Van Brussel vrijgestelde van de KP en redacteur van De Rode Vaan, de krant waarvoor in dezelfde periode ook Louis-Paul Boon werkte. "Hij werd het slachtoffer van een mythevorming, ze hebben van hem de grote chef van het verzet gemaakt", meent Van de Vijver.

Maar in 1954 begon de eens machtige communistische partij weg te deemsteren onder druk van het Koude Oorlog-klimaat. Van Brussel verloor zijn job en werd noodgedwongen marktkramer. "Hij verkocht nepjuwelen, sieraden en prullaria, die hij goedkoop in de DDR kocht", vertelt Van de Vijver. "Hij verdiende daar goed zijn brood mee en kon een mooi huis bouwen, waar hij erg trots op was."

In zijn vrije tijd schreef de marktkramer het boek Partizanen in Vlaanderen (Stichting Frans Masereel, 1971), het verslag van zijn glorieperiode. Een overlevende van een familie die door de Leuvense verzetsgroep werd uitgemoord omdat ze verdacht werd van verklikking (ten onrechte, zo bleek later) diende klacht in tegen de auteur. Van Brussel werd in 1990 door de rechtbank veroordeeld tot het betalen van een zware schadevergoeding. "Alles bij elkaar moest hij ongeveer een miljoen frank betalen", weet Van de Vijver. "De oud-weerstanders hebben toen collectes gehouden."

Met zijn socialistische geloofsbrieven en dito familiebanden had Van Brussel een mooie politieke carrière kunnen maken, ware het niet dat hij weigerde zijn principes op te geven. "Hij was onversneden trouw aan de Sovjet-Unie", zegt Berrevoets. "Right or wrong, zijn partij had gelijk." Volgens Fabrice Maerten, vorser bij Soma, heeft Van Brussel zichzelf wellicht gemarginaliseerd door zich te blijven optrekken aan zijn glorieuze verleden. "Hij heeft een hard leven gehad", vat Van de Vijver samen. "Hij is tot op hoge leeftijd actief gebleven, in de vredesbeweging en andere organisaties. Hij was lijsttrekker in Leuven voor de KP bij alle verkiezingen. Maar op het laatst haalde hij nog twintig of dertig stemmen."

Georges Timmerman

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234