Vrijdag 23/08/2019

Lotti goes Lucebert

Als kind al deed hij mee aan voordrachtwedstrijden. En hij won die ook. Vandaag, Gedichtendag, leest hij opnieuw poëzie voor. Een beetje thuiskomen, dus. Wint Helmut Lotti steeds meer aan credibility en cool? Zelf gelooft hij niet in make-overs. 'Ik ben een zanger, geen dichter. Maar Peter Verhelst of Leonard Nolens? Heel schoon vind ik dat.'

Vanavond, op het slotfeest van deze Gedichtendag, bij de uitreiking van de Herman de Coninckprijs, zal Helmut Lotti als special guest poëzie voorlezen in de Antwerpse Arenbergschouwburg. Van De Coninck uiteraard, maar ook van Lorca, Nolens, Borges, Claus, Verhelst, en zo veel meer.

Lotti heeft er zin in. "Het gaat om onderweg zijn, en dat kan op verschillende manieren: je kunt op reis gaan in je geest, door de wereld, in de liefde, naar de dood zelfs. Ik zal ook een paar liedjes zingen. Eentje over een oude man, bijvoorbeeld, die terugkeert naar het dorp waar hij zijn kinderjaren doorbracht. Heel leuk om te doen allemaal."

Dat hij muziek brengt, daar is niets vreemds aan: het is zijn habitat. Klassiek, latino, Afrikaans: er is geen deun die Lotti niet zijn keel uit krijgt. Maar poëzie? "Ik verslind niet dagelijks een dichtbundel, nee. Maar ik hou er wel van. In poëzie wordt taal op een heel andere manier gebracht dan gewoonlijk door mensen wordt gebruikt. En dat is fantastisch, ook al begrijp je het niet helemaal. Het is soms als een heel abstract schilderij: je weet niet altijd precies wat ermee bedoeld wordt, maar toch zit je in die sfeer. Een beetje zoals het werk van Mark Rothko: een vorm van naakte schoonheid."

Is hij een kenner? "Zo enorm veel weet ik eigenlijk niet van poëzie", klinkt het bescheiden. "Er ligt hier natuurlijk wel wat in huis (Lotti is getrouwd met Jelle Van Riet, literair journaliste en voormalig voorzitster van de Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs, SM). Dichtbundels, maar ook De poëziekrant, of Ons erfdeel. En ik ben een fan van de Donderdagen van de Poëzie (poëzienamiddagen in Antwerpen, SM). (lacht) Als kind deed ik trouwens al aan voordrachtwedstrijden mee. Vier in totaal. Twee voor school en twee op eigen initiatief. Die laatste twee heb ik trouwens allebei gewonnen."

Voordragen, dat is wat hij nu opnieuw gaat doen. Een uur lang, op een podium, met een tafel, een stoel, een leeslamp. En een pianist. Zenuwen, zou Lotti daar nog last van hebben? "Wel, ja. Ik wil niet de hele tijd in mijn boek zitten kijken terwijl ik voorlees, dus ik zal vaak moeten opkijken van mijn dichtbundel. Maar ik ben bang dat als ik weer naar beneden kijk de regel niet ga terugvinden."

Niet te moeilijk maken

Mannen die poëzie voorlezen, dat vraagt om smetteloos spreken. Genre Jan Decleir, Josse De Pauw, Jef Lambrecht. Helmut Lotigiers? "Ach, veel schrijvers die uit hun eigen werk voorlezen, spreken ook niet foutloos. Ik heb een licht Gents accent, maar dat vind ik niet erg. Het belangrijkste is dat ik het gevoel en de inhoud juist weet over te brengen. Poëzie kan heel hermetisch zijn, maar gedichten die ik zelf niet begrijp, zal ik ook niet brengen. Het zal niet te moeilijk zijn, ik wil het bevattelijk houden, en heb dus sfeervolle, mooie poëzie gekozen, van humoristisch tot mijmerend, van melancholisch tot sexy. Ik lees voor uit het werk van onder meer Rutger Kopland, Eddy Van Vliet, Remco Campert, Annie M.G. Schmidt, Federico García Lorca, Fernando Pessoa, Hugo Claus, Leonard Nolens."

Geen onaardig lijstje voor iemand die naar eigen zeggen niet zo gek veel van gedichten kent. "Mijn vrouw heeft mij natuurlijk wel wat bundels in mijn handen gestopt, maar voor deze Gedichtendag heb ik ook enkele avonden samen gezeten met Stefan Hertmans. Daar vloeide veel wijn bij. En dat heeft heel wat moois opgeleverd. Ik heb Stefan ontmoet toen mijn vrouw hem interviewde in het Antwerpse Letterenhuis. Het klikte meteen. Zijn vrouw (Sigrid Bousset, SM) is trouwens ook een schatje. Ondertussen zijn Stefan en ik zowaar vrienden geworden. Er is ook veel gemeenschappelijks: we komen allebei uit Sint-Amandsberg, en we hebben dezelfde humor. Maar hij is natuurlijk een pak slimmer dan ik."

"Die bescheidenheid typeert hem", zegt Hertmans, die zelf ook lyrisch is over de samenwerking met Lotti. "Helmut is een mooi en integer mens die zijn hoofd niet op hol laat brengen. Er ligt een zekere flair en ironie in zijn houding, en dat maakt hem ideaal om poëzie voor te lezen. Hij weet ook direct de juiste toon te vinden. Als het ging over de interpretatie van gedichten, zaten we meteen op dezelfde golflengte. We hadden allebei een kleine selectie gemaakt, en we hebben enkele avonden over die gedichten gepraat. Erg fijn was dat. En als hij een bepaalde zin niet goed begreep, dan ontstond de interpretatie vanzelf, in een gesprek. Heel inspirerend allemaal.

"Helmut heeft ook een goed psychologisch doorzicht, en zijn keuze toont aan dat hij er een neus voor heeft. Er is een erg goede verstandhouding tussen ons beiden, vertrouwen ook. We zijn vrienden geworden, ja. Ik luister nu ook anders naar zijn muziek, naar hoe hij zingt. Ik zeg het u: er zit nog veel in Helmut Lotti, en er zal nog veel uitkomen."

Verschoning, beste Helmut, maar we kunnen het niet laten. 'Ik sta nu op dit podium te zingen. Ik voel me hier prettig en fijn. Maar achter de coulissen zal ik je straks weer missen. En dromen van wat had kunnen zijn.' (Uit Lotti's song 'Kom nu', 1989.) Aan ritme geen gebrek. Maar grote literatuur? "(lacht) Er staat zelfs een fout in! Eigenlijk moet het 'in' de coulissen zijn, en niet 'achter'. Kijk, ik was twintig jaar geleden geen dichter, en dat ben ik nog steeds niet, ik ben een zanger. Een huis-, tuin- en keukengedicht kan ik uit mijn mouw schudden. Een spandoek als iemand verjaart, dat zal ook wel lukken. Maar ik heb het talent niet om poëtische teksten te creëren. Ik ga nu gewoon wat poëzie voorlezen, meer niet. Maak er dus zeker niet meer van dan het is. Ik ga dit ook echt niet elke week doen, mijn focus blijft bij mijn platen. Dit was een leuk voorstel én het paste in mijn agenda. In 2012 kan ik nog niet met een nieuwe plaat toeren, en door zo'n literair optreden af en toe kom ik nog eens buiten (lacht)."

Op tournee met Roland

Over muziek gesproken: in juni zal Lotti drie keer op het podium staan met de legendarische Roland. Ze storten zich in zestig jaar erfgoed van blues, roots en rock-'n-roll, samen met ander schoon volk als Steven De bruyn en Pieter-Jan De Smet. Stevige namen om mee uit te pakken. Wint Lotti continu aan credibility en cool? "(zucht) Hoe kleiner het publiek dat ik bereik, hoe geloofwaardiger ik blijkbaar word voor de intellectuele incrowd. Eerlijk gezegd: ik begrijp dat niet. Vijf jaar geleden speelde ik al met Roland, op 0110 (een gratis muziekfestival voor verdraagzaamheid en tegen racisme, op 1 oktober 2006, SM). En ondertussen heb ik al met mensen als Placido Domingo, Cliff Richard en de beroemde jazzzangeres Clare Teal gezongen. Toch ook niet van de minsten. Wist je trouwens dat er al op mijn tweede plaat (Alles wat ik voel, 1992) teksten staan van Hugo Matthysen en Mark Uytterhoeven? Het is precies alsof ik telkens opnieuw een inhaalbeweging maak die in de ogen van de incrowd cultureel correct is, maar die vlak daarna weer vergeten wordt. Ik lijk wel John Travolta (schatert)."

Optreden met Roland, gevraagd worden voor Gedichtendag, wat is de volgende stap? Acteren in de Bourla? Beeldhouwen? Het nieuwe boekenprogramma presenteren op Canvas in 2013? "(lacht) Voor dat laatste hebben ze mij nog niet gevraagd. En voor die eerste twee heb ik geen talent. Het enige waar ik ooit aan gedacht heb, is een musical componeren. En er zelf in meespelen natuurlijk."

Toch kun je er niet naast kijken: Lotti slaagt erin rustig te freewheelen tussen volks vermaak en chique cliques. Tussen wat Bourdieu met laag en hoog benoemde. Tien om te zien en erudiete eega. Latino love songs naast blues met De bruyn. Schlagers maar ook Lucebert. "Kijk, er zijn mensen die zich op één iets storten en zich daarin vervolmaken. Ik hou van verschillende stijlen en ik probeer mijn stem daar zoveel mogelijk te laten inpassen, als een instrument. Mijn latino-albums gaan de romantiek niet uit de weg, terwijl ik op Out of Africa zonder vibrato en zelfs wat hees heb proberen te zingen, om een weids effect te creëren. Waar het voor mij altijd om draait, is dat je mensen raakt. Daar gaat het om bij mijn muzikale optredens, daar zal het deze Gedichtendag opnieuw om gaan."

Het Jelle Van Riet-effect

Metamorfose of niet, over de invloed van vrouwe Van Riet op zanger Lotti is al veel gezegd en geschreven, en veel wil hij er niet meer over kwijt. "Natuurlijk heeft ze haar stempel gedrukt. Waarschijnlijk zouden zaken als Gedichtendag niet eens gebeurd zijn zonder haar. Maar hé, het is niet dat ik een randdebiel was voor ik haar kende. Ook nu heeft zij mij dichters aangereikt, en ik geniet mee van haar expertise, maar daar stopt het. Daarna doe ik het zelf wel. Ik kan echt zelf wel bepalen wat ik mooi vind en wat niet. En dat is alles wat ik daarover te zeggen heb. We willen niet de Nicole en Hugo van de poëzie worden."

Finale vraag. Of hij ons nu allemaal aan de dichterij wil krijgen? "Ach kom, alsof iedereen een dichtbundel of twee op zijn toilet moet hebben liggen. Het enige wat ik mensen kan aanraden is dit: nip er eens van, degusteer, het is heerlijk. En giet het niet in één teug binnen, want daar leent het zich niet voor. 's Avonds voor het slapengaan af en toe wat verzen lezen, meer hoeft dat niet te zijn."

Na enig aandringen geeft hij toch zijn eigen favorieten mee. En zegt hij nog eens dat hij er eigenlijk niet zo veel van kent. Maar dan komen ze toch: "Claus, De Coninck, Maarten Inghels, Robert Anker, Cees Nooteboom, Tsjitske Jansen. Leonard Nolens ook. Heel erg pakkende gedichten vind ik dat. Heel aardige man ook. En Peter Verhelst natuurlijk. Dat heeft iets oosters, iets transparants, iets waterigs. Ik kan het niet goed uitleggen."

En dan gloeit plots de telefoon. "Met een broodkorst als corsage gaat de blijde zwerver door het wijde land." Landjuweel van Lucebert, Lotti leest het voor. Met een licht Gents accent. Maar we krijgen goesting. Opdracht volbracht.

De uitreiking van de Herman de Coninckprijs vindt plaats om 20u15 in de Arenbergschouwburg, Antwerpen.

Helmut Lotti & Roland's Super Allstar Enlightening Music Machine staat op 9 juni in de Handelsbeurs (Gent), op 14 juni in de AB (Brussel) en op 15 juni in de Roma (Antwerpen)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden