Zaterdag 26/09/2020

Troost in quarantaine

‘Lost in Translation’: een toevluchtsoord in tijden van isolement

Bill Murray en Scarlett Johansson als Bob en Charlotte. In tijden van isolatie is het tasten tussen hen akelig actueel. Het zoeken naar verbinding, het manoeuvreren om niet weg te glijden richting een eenzaam bestaan. Beeld kos

De Morgen laat zijn cultliefhebbers de film-, platen- of boekenkast uitspitten op zoek naar troostrijke klassiekers. Vandaag: journalist Elmo Lê van over Lost in Translation van Sofia Coppola.

De Superman en Lois Lane van mijn jeugd waren Bob Harris en Charlotte-zonder-achternaam uit Lost in Translation. Gewone stervelingen met het aura van een verloren ziel als superkracht. Ze zijn, met enige overdrijving, het mooiste duo uit de filmgeschiedenis, tot leven gebracht door Bill Murray en Scarlett Johansson.

Ik was een jaar of twaalf toen Bob en Charlotte voor het eerst het tv-scherm in mijn ouderlijk huis sierden. Ik, de smakeloze zoon van smaakvolle ouders wier cultureel testament bestond uit welluidende namen als Alfred Hitchcock, Marvin Gaye en Ruth Rendell – zwaargewichten die begin jaren 2000 niet opgewassen waren tegen de ziekte van die tijd: talentenshows. Het dichtst dat ik rond mijn twaalf in de buurt was gekomen van cultuur was Brahim die in Idool het ravissante ‘My Girl’ van The Temptations coverde.

Voor hen die bezorgd zijn om mij: bedankt, maar het is heden goed met mij gesteld. Ik heb nog weliswaar zwakkere momenten, zoals wanneer mijn hartslag de macarena danst bij het horen van de openingsgeneriek van FC De Kampioenen, al valt het verder wel mee qua cultuurbarbarij. Te mijner verdediging: als jonge jongen was het gepermitteerd dat vooral Panini-stickers van Malinwa-spelers mij in vervoering brachten. Dat was het mooie aan kind zijn: je surft op een zee van vrijheid door het bestaan, wat je op plekken brengt waar je leert dromen, voelen, hunkeren en zoveel meer. Lost in Translation was zo’n eiland dat op mijn route lag en waarvan ik na het eerste bezoek wist: hier voel ik mij veilig.

Lost in Translation heeft mij de waarde van cultuur als toevluchtsoord doen inzien, en de poep van Scarlett Johansson in het bijzonder. Sofia Coppola opent haar derde langspeelfilm – als regisseur, want ze acteert ook – met een shot van Johannson in een perzikkleurige transparante slip in een Japans hotelbed. Het duurt rond de 25 seconden en ondersteunt geen gesprek. Het is een dialoog op zich. Het vat troost zoals geen enkel lied, film, boek of kunstwerk dat voor mij persoonlijk doet.

Alleen al in de eerste vijf minuten zijn er nog meer veelzeggende shots. Bill Murray in een lift tussen veel kleinere Japanners. Bill Murray aan een hotelbar. Bill Murray op de rand van een hotelbed met gratis hotelpantoffels aan zijn voeten. Scarlett Johansson in de nis van het slaapkamerraam, terwijl ze naar Tokio in nachtmodus tuurt.

Ter verduidelijking: haar personage, Charlotte, bevindt zich in een andere kamer dan haar lotgenoot, Bob Harris. Zij is in Japan met haar echtgenoot: een populaire, licht irritante rockfotograaf die nauwelijks naar haar omkijkt. Hij is een Amerikaanse acteur met een gezin die op billboards in het straatbeeld pronkt met een glas whisky in de hand. Ze leiden verschillende levens, ze lijden beiden aan eenzaamheid.

Verlangen

Lost in Translation is meditatie in cinemavorm, een film die mij laat zweven van ontroering. Er gebeurt eigenlijk weinig in de 102 minuten die filmmaker Sofia Coppola van je leven vraagt, maar toch ga je er onvermijdelijk iets bij voelen. Dat is te danken aan de sfeer, aan het contrast tussen de levendigheid van Tokio en de soort hopeloosheid van de personages, aan de stilte die regelmatig het woord neemt en aan de leegheid van sommige dialogen tussen Bob en Charlotte.

Sofia Coppola is erin geslaagd weemoed naar beelden, woorden en stiltes te vertalen, in een verhaal dat een dicht-bij-haar-bed-show is. Als dochter van de iconische regisseur Francis Ford Coppola weet ze als geen ander hoe het voelt om ver van huis te zijn. Haar hoofdpersonages dolen doorheen de film: Harris’ carrière is op de terugweg, Charlotte deemstert weg in de schaduw van haar echtgenoot. Wanneer ze elkaar tijdens een slapeloze nacht ontmoeten in de bar van het Park Hyatt Hotel lijkt een romance geboren.

Ik was een prille puber en mij nog niet echt bewust van het concept liefde. Lost in Translation heeft mijn beeld van verlangen gevormd. De blik die Bob en Charlotte elkaar toewierpen tijdens een karaokesessie straalde een gevoel van warmte uit dat mij vreemd was, en is sindsdien mijn ideaalbeeld van affectie. Sofia Coppola heeft met haar Oscar-winnend script wel meer in gang gezet. Een voorliefde voor Scarlett Johansson en melancholie, in het bijzonder. Later, als zoekende tiener, kwam het inzicht dat muziek kan helen, en daar heeft de soundtrack van Lost in Translation – met onder meer The Jesus and Mary Chain, Patti Smith, Peaches en Phoenix – een bijzonder aandeel in gehad.

Maar de kracht van Lost in Translation schuilt toch vooral in de verbeelding. Coppola laat leegtes vallen en wekt situaties op die zelf ingevuld moeten worden, wat maakt dat elke kijkbeurt anders is. In tijden van isolatie is het tasten tussen Bob en Charlotte akelig actueel. Het zoeken naar verbinding, het manoeuvreren om niet weg te glijden richting een eenzaam bestaan, het hunkeren naar het opmeten van andermans lichaamstemperatuur: de film kijken kan pijn doen, maar geeft aan het eind toch vooral voldoening.

Waar mijn ouders mij Alfred Hitchcock, Marvin Gaye en Ruth Rendell cadeau deden, zal ik mijn kinderen later Lost in Translation schenken. En ik beloof plechtig dat ik hen met de regelmaat van de klok de blik zal toewerpen die Bob en Charlotte elkaar toewierpen tijdens die ene karaokesessie. Want iedereen verdient affectie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234