Vrijdag 04/12/2020

Defensie

Losse flodder of bommetje? Onderzoek naar wantoestanden in Marche-les-Dames klaar

Beeld BELGA

Minister Philippe Goffin (MR) presenteert vandaag het intern onderzoek naar de misstanden in de kazerne van Marche-les-Dames. Rekruten waren er geregeld het slachtoffer van machtsmisbruik. Vraag is of de legerleiding het probleem kan, wil en durft aanpakken. ‘Dit is een witwasoperatie.’

In juli onthulde De Morgen, op basis van getuigenissen en documenten, hoe instructeurs in het trainingscentrum van Marche-les-Dames regelmatig hun boekje te buiten gingen tegenover rekruten. In samenspraak met minister van Defensie Goffin opende het leger daarop een intern onderzoek naar de werkcultuur in de kazerne.

Nu al is duidelijk dat de legertop – de leiding van de landmacht en de paracommando’s werd gehoord – een dubbele verdedigingsgordel optrekt. Enerzijds wordt benadrukt dat er zich geen algemeen probleem stelt in Marche-les-Dames. De Morgen documenteerde acht incidenten sinds 2015. Voor de legertop blijven dit uitzonderingen. “Het grootste deel van de opleidingen verloopt zonder problemen”, vertelde kolonel Tom Bilo, bevelhebber van de paracommando’s, eerder aan deze krant.

Anderzijds verzekert de legertop dat alle incidenten in Marche-les-Dames uitvoerig zijn onderzocht. Waar nodig werd een zogenaamd korpsonderzoek opgestart door de leiding van de kazerne. Bij ernstige vergrijpen werd justitie ingelicht. Bijvoorbeeld in 2015, toen drie instructeurs ‘s nachts hun rekruten te lijf gingen in hun slaapbarak. Een van hen is onlangs schuldig bevonden aan slagen en verwondingen.

Macho

Beide verdedigingslinies vertonen gaten. Zo zijn de incidenten die De Morgen documenteerde allicht deel van een groter geheel. Niet alle rekruten die machtsmisbruik ondergaan, geven hier ruchtbaarheid aan. Wie dat doet, dreigt uitgesloten te worden door zijn collega’s. Voor veel paracommando’s hoort een opleiding op en over het randje erbij: ‘Echte mannen klagen niet’. De paraleiding lijkt voorlopig niet in staat om die achterhaalde machomentaliteit uit te roeien.

ACMP, de grootste militaire vakbond, wordt naar eigen zeggen “om de paar maanden” geïnformeerd over zaken van ongeoorloofd gedrag. Vooral dan in de trainingscentra. Als het over Marche-les-Dames gaat, spreekt ACMP over “een lang patroon van uitwassen, zonder dat er ooit structureel werd ingegrepen”. De legerbond ijvert voor een onafhankelijk meldpunt voor klachten, ver buiten de militaire commandoketen. De paraleiding zelf overweegt anonieme klachtenbussen te installeren.

Tegelijk is duidelijk dat niet alle incidenten in optima forma zijn onderzocht. In juli 2016 werd bijvoorbeeld een groep rekruten vernederd en mishandeld in een koeienstal nabij Florennes. Ze werden vastgebonden en kregen een kap over hun hoofd, waarna instructeurs hen urenlang uitscholden en sloegen. Er werden ook allerlei ‘creatieve straffen’ uitgedeeld. Zo kreeg iemand een zware beestenketting rond zijn nek. Iemand anders werd opgetild en plat op zijn buik op de grond geworpen.

Later diezelfde dag werden drie rekruten in elkaar getimmerd, nadat vier instructeurs hen tijdens een dropping hadden onderschept in een frituur langs een steenweg richting Marche-les-Dames. Na een worstelpartij werden de drie vastgemaakt met plastic straps en vervolgens geslagen en getrapt. Het ging er zo brutaal aan toe dat buurtbewoners verhaal kwamen halen bij de instructeurs. Er ontstond ruzie. Een van de militairen trok uiteindelijk zijn wapen om de mensen te verjagen.

Ondanks de ernst van deze feiten werd pas eind 2016 een korpsonderzoek opgestart, na lang aandringen van instructeurs die ontstemd waren over het gedrag van hun collega’s. Dit korpsonderzoek was een mager beestje. In de conclusie – die De Morgen kon inkijken – werden de gebeurtenissen in de koeienstal geklasseerd zonder gevolg aangezien er “geen enkel feit van slagen en verwondingen werd gepleegd”.

Over het geweld aan de frituur werd besloten dat het woord tegen woord was, maar dat “fricties” bij arrestaties van rekruten altijd “een risico” vormen. Volgens het korpsonderzoek waren zowel de instructeurs als de rekruten schuldig aan de ontsporing. De foto's die twee rekruten van hun verwondingen maakten, waren “niet echt expliciet”. De foto’s van de derde rekruut, die het zwaarst werd toegetakeld, bleken spoorloos. De instructeurs kwamen weg met een berisping. Volgens informatie van De Morgen werden die nooit formeel uitgesproken. Justitie werd niet ingelicht.

Justitie 

De militaire vakbond ACMP heeft bitter weinig vertrouwen in het intern onderzoek. “Op de werkvloer wordt nu al gesproken over een witwasoperatie”, stelt de vakbond. ACMP eist een extern onderzoek, naar het voorbeeld van de commissie-Giebels in Nederland. Deze commissie, voorgezeten door psycholoog Ellen Giebels, leverde in 2018 een bijzonder kritisch rapport af over de sociale cultuur binnen de Nederlandse krijgsmacht. Sp.a, PS, Groen en Ecolo zien heil in zo’n bijkomend onderzoek.

Ook het gerecht buigt zich intussen over Marche-les-Dames. Na een klacht van een misnoegde para opende de militaire politiedienst DJMM een onderzoek in 2018. De focus ligt daarbij op de gebeurtenissen in juli 2016. Naar aanleiding van de berichtgeving van De Morgen zijn twee van de drie rekruten die werden geslagen aan de frituur opnieuw uitgenodigd voor een gesprek. Aanvankelijk hadden ze daarvoor gepast. Dit keer daagden ze wel op. Een van hen stelde zich benadeelde partij.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234