Woensdag 30/09/2020

Opinie

‘Los die aanslepende penitentiaire crisis ten gronde op’

Hans Claus.Beeld Karel Duerinckx

Hans Claus is secretaris van vzw De Huizen.

Daar gaan we weer. Een zoveelste stakingsgolf in onze gevangenissen. De zoveelste opflakkering van de penitentiaire crisis waarin we al meer dan twintig jaar verkeren.

Deze keer gaat het over de minimale dienstverlening. Sociale conflicten tussen justitiewerknemers en hun overheid mogen normaal geen humanitaire schade aanrichten aan gedetineerden.

Maar de penitentiaire situatie is verre van normaal.

Beseffen we wel genoeg dat we de misdaad nog steeds te lijf willen gaan met een instrument uit de 18de eeuw?

De gevangenis als concept is niet veel meer dan een optelsom van cellen die de misdadiger tot inkeer moeten brengen. De psychologie en de sociale wetenschappen leerden ons sindsdien dat het sociaal vaardiger maken van mensen in kleine groep dient te gebeuren, door die groep positief te ‘besmetten’ met een andere groep. Die groep zijn de justitiewerknemers.

En dat is nog niet genoeg. Wanneer dat gebeurt zonder enige interactie met de echte omgeving waarnaar gedetineerden terugkeren, dan is de kans op herval reëel.

Je kan daar allemaal niet in geloven. ‘Een straf moet je voelen.’ We moeten maar niet al bekommerd zijn om verklarende factoren van criminaliteit. Maar zelfs dan lijkt het geen goed idee om die gestraften allemaal samen te zetten. Toch is het net dat wat we doen. Met twee of drie in een cel en elke dag een ‘wandeling’ waar meer dan honderd gedetineerden, voor het overgrote deel uit achtergestelde delen van de bevolking, met de meest uiteenlopende achtergronden en intenties elkaar ‘treffen’. Niemand vindt het zinvol. Maar dat is dan de straf.

Hoeft het te verbazen dat een instituut dat zo ver van zijn roeping vervreemd is, in crisis verkeert?

Welk deel van de samenleving zou het thans nog aankunnen, ja aandurven, om niet te evolueren, niet te innoveren, om zich niet aan te passen aan steeds groeiende inzichten?

Het blijkt enkel mogelijk in de gevangenis.

De aanhoudende overbevolking en de onwrikbare onveranderlijkheid van het concept leggen een zware druk op het personeel. Het is alsof niemand verwacht dat we zinvol werk kunnen doen en men tezelfdertijd het werk op onze schouders blijft stapelen.

Natuurlijk zijn er talrijke initiatieven om in die gevangenissen zo goed en zo kwaad als dat gaat toch een beetje ‘positieve besmetting’ te organiseren. Maar die inspanningen moeten daarvoor een dagelijks gevecht met het concept aangaan.

Er is weinig ruimte voor een aangehouden persoonlijke benadering. Het instituut eist het merendeel van de aandacht. Wie vraagt de gedetineerde na zijn uitgangsvergunning hoe het geweest is? Hoeveel tijd later gebeurt het? Wat is er sindsdien al weer niet stuk gegaan in de cel of op de wandeling?

Om al die redenen hebben we decennia geleden besloten om korte straffen niet meer uit te voeren in die gevangenissen. Maar het gevolg was enerzijds dat de straffen langer werden en anderzijds dat mensen vlotter in voorhechtenis werden genomen.

Het vergt moeite om te accepteren, maar de gevangenis als detentievorm is achterhaald. Het is zeer de vraag of de nieuwe gevangenis van Haren erg zal verschillen van de andere grote complexen. Zij zal even hermetisch van de buitenwereld afgesloten zijn als elke andere gevangenis.

Vzw De Huizen (internationaal ‘Rescaled’) schuift een weldoordachte oplossing op lange termijn naar voren. Ontwikkel een veelheid aan kleinschalige detentievormen. Maak een detentieomgeving waarin individuele, gedifferentieerde benadering, naar de wettelijke voorschriften, mogelijk is. Negeer in het kader van de straf niet langer de inzichten uit de psychologische en sociale wetenschappen. Pas je vorm aan de gewenste inhoud aan.

De Huizen heeft een strategie. Haal in de volgende decennia doelgroep na doelgroep uit die verouderde context. Er is een draagvlak voor detentiehuizen. Voor psychisch kwetsbare gedetineerden, voor jonge gedetineerden onder de 25 jaar, voor moeders die met hun kinderen opgesloten zitten. Voor gedetineerden op het einde van hun straf. Differentieer. Breng die mensen bij elkaar die daar baat bij hebben. Maak een omgeving waar je als justitiemedewerker eer uit kan halen. Doe dat geleidelijk.

Laat de volgende regering in aansluiting op de transitiehuizen van Mechelen en Edingen in elk gerechtelijk arrondissement minstens één detentiehuis voor -25-jarige gedetineerden openen. In zulke detentiehuizen kunnen justitie-assistenten de draad gerust al opnemen. Ze hoeven heus niet te wachten tot iemand vrijkomt onder voorwaarden. Ze kunnen die voorwaarden zelf mee helpen voorbereiden. Tijdens de detentie.

Maak de straf met detentiehuizen zichtbaar in de buurt. Misdaad mag een schande zijn, maar straf is dat niet. Detentiehuizen zullen door hun zichtbaarheid en hun concrete werking de geloofwaardigheid van de straf, van de staat en van de gemeenschap alleen maar groter maken. Hebben we daar niet dringend nood aan? Doe het dan. Los die aanslepende penitentiaire crisis ten gronde op.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234