Zondag 31/05/2020

Loonslaven, Bill Gates en een bedelares

De bezoeker wandelt langs een handvol beelden en schilderijen van Meunier en werk van hedendaagse ge�ngageerde kunstenaars

Expo l kunstparcours omtrent Constantin Meunier in Leuven HHHH

Eric Min

Dit jaar herdenken we niet alleen Andersen, Verne en Sartre. Honderd jaar geleden overleed de Brusselse beeldhouwer en schilder Constantin Meunier (1831-1905). In Leuven, waar hij leraar was aan de kunstacademie en al zijn topwerken maakte, zet een kunstparcours de man in de bloemen.

Dankzij de mijnwerkerskop op de koperen muntjes van een halve frank zijn Meuniers sociaal-realistische beelden voor altijd op ons netvlies gebrand. In Leuven kreeg de kunstenaar een gedenkplaat op de muur van zijn voormalige atelier en werd een straat naar hem genoemd; het is een troostprijs voor de mislukking van het megalomane project dat de stad had uitgetekend. In 1936 lieten de socialistische burgemeester Doms en rector Ladeuze een reusachtige beeldentuin ontwerpen, een voie sacrée du travail met twee pleinen en een park. Onderweg kregen Meuniers bronzen beelden een plaats tussen planten en waterbassins; het Monument voor de arbeid zou de kroon op het werk zijn. Het prijskaartje bleek veel te hoog, en de paarse coalitie werd met de steun van Rex, dat geruchten over het verdwijnen van de jaarlijkse kermis had verspreid, uit het stadhuis gestemd. Het project werd afgevoerd. De linkse pers had zich nochtans niet onbetuigd gelaten: "'t Ging hier om een grootsche opvatting, die voor de toekomst onzer stad van hooge waarde is. Ofwel gaat Leuven mee op de groote baan van de kunst, ofwel vervalt onze stad op lagen rang." Elsene haalde het Meuniermuseum binnen, en het fameuze gedenkteken voor de arbeid bleef in Laken. Een halve eeuw later sleepte Leuven wel een beest van Jan Fabre en de streepjescode van Daniel Buren uit de brand, maar Meunier was een gemiste kans.

In 1909 had de stad nochtans het eerste Meunier-retrospectief georganiseerd in de lege laboratoria van het gloednieuwe Arenberginstituut in de Naamsestraat, waar vandaag het STUK huist. Meer dan vijfhonderd werken waren er te zien; "ten voordele der werklieden" was de toegangsprijs niet al te hoog. Die lage drempel is zowat het enige wat het kunstparcours Meunier in Leuven heeft behouden. Een grote historische expositie over leven en werk van de artiest met de apostelbaard zat er niet meer in: de stad bezit slechts een handvol beelden en schilderijen van zijn hand. Dat hoeft de pret niet te drukken, want wat er overgebleven is, vond een plaatsje op een wandelparcours dat ook ruimte biedt aan hedendaagse geëngageerde kunstenaars. In het stadhuis worden de gipsen modellen voor beelden als Het grauwvuur of De zaaier geconfronteerd met het antiglobalistische realisme van Sven 't Jolle (°1966). In de Brusselsestraat struikelen we net niet over een bedelares met baby, die op de tegels hurkt en haar hand ophoudt. Bij nader toezien is het een sculptuur van Koen Broucke (°1965). Er hoort een snoepautomaat bij, waaruit je voor 1 euro een miniatuurtje van het beeld mag halen: kunst kan ook commercie zijn. De vieze vrouw is een storend element in het straatbeeld, en nogal wat voorbijgangers weten zich geen raad. Mooi.

Even verderop presenteert het cultuurcentrum Romaanse Poort creaties uit de ateliers van factor Y, een werkplaats voor mensen met sociale problemen. Een echte ontdekking is het voormalige anatomische theater, een achthoekig gebouwtje uit 1744 dat door de stad aan haar (na lang lobbyen uiteindelijk aangeworven) academieleraar als atelier ter beschikking werd gesteld. Het fraaie pand staat er na het vertrek van de protestantse gemeente, die er na Meunier onderdak vond, vervallen en zonder duidelijke bestemming bij. Er is een film te zien die fotograaf en cineast Vincent Meessen (°1971) in Ouagadougou maakte. Twee arbeiders dwalen door een steengroeve en houwen er blokken uit; ze graven de heuvel af tot iets wat op een ruïne lijkt, om ergens anders illegale bouwsels te laten ontstaan. Hier en daar in de stad toont Allan Sekula (1951), van wie vanaf 22 augustus in het STUK nieuw werk te zien is, drie foto's en zijn ironische open brief aan opperkapitalist Bill Gates. Van de ouwe Meunier kunnen we nog de pleisteren reliëfs van het Monument voor de arbeid zien (onder een afdak in het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte), en het beeld van pater Damiaan. Voor de missionaris poseerde een excentrieke kanunnik; het model van de melaatse die zich tegen hem aan vlijt, woonde in de Riddersstraat. Het wandelparcours gaat die arbeidersbuurt niet uit de weg, wel integendeel. Meuniers geest waart nog altijd rond in de stad, en zo hoort het.

Tot 25 september in het Leuvense centrum, gratis. De openingsuren van de binnenlocaties variëren. Het stadsmuseum en het atelier zijn open van dinsdag tot zaterdag van 10 tot 17 uur, zon- en feestdagen vanaf 14 uur. Het stadhuis en de Romaanse Poort zijn ook open op maandag, het cultuurcentrum is gesloten in het weekend.

De wandelbrochure en de kindergids kosten elk 1 euro, de uitstekende catalogus 15 euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234