Donderdag 19/09/2019

Reportage

Londen, waar Russische oligarchen thuis zijn

De Londense skyline. Beeld getty

Russisch zakenman Roman Borisovitsj kreeg schoon genoeg van de Britse autoriteiten en hun lakse optreden tegen zijn corrupte landgenoten in Londen. Hij begon daarom een nieuwe carrière als reisleider. Met zijn 'Kleptotours' langs de panden van Russische oligarchen gaat hij op zijn manier de strijd aan met corruptie.

De politie is snel ter plaatse. Enkele minuten nadat de vier deelnemers aan de Kleptocratietour zijn aangekomen bij de villa van de Oekraïense oligarch Dmytro Firtasj, gelegen nabij warenhuis Harrods, komen twee politiewagens met zwaailichten aangereden. "Noodoproep", legt constable Lloyd uit aan Roman Borisovitsj. Nadat deze 46-jarige reisleider annex corruptiebestrijder heeft uitgelegd dat het om een rondleiding gaat waarmee journalisten worden voorgelicht over dubieus geld in de Britse hoofdstad, alias Moskou aan de Theems, is de diender gerustgesteld en geeft hij de Rus een hand.

De klacht is waarschijnlijk afkomstig van mevrouw Firtasj. Haar van corruptie verdachte eega zit in zijn Oostenrijkse villa, waar hij vecht tegen een uitlevering aan Amerika. Hij moet dus nog even wachten voordat hij naar Londen kan komen om het voormalige metrostation Brompton Road, gelegen naast zijn villa, op te knappen. Dat had hij voor 53 miljoen pond (69 miljoen euro) gekocht op een veiling.

Het onroerend goed van de 50-jarige zakenman vormt een van de haltes van de Kleptotour, die vrijdag voor de tweede keer is gehouden. Er zijn plannen zulke bewustzijnstochten ook te organiseren in New York en Miami.

Smerig geld

Londen is het mekka van Russisch geld, zegt Borisovitsj. "Nergens is onroerend goed beter beschermd dan hier en niemand stelt vragen bij aankopen." Zelf heeft Borisovitsj vanaf 1997 in de City gewerkt, waar hij menig oligarch heeft meegemaakt. De schimmige wereld ging hem tegenstaan. "Bij Merrill Lynch werkte een jurist die ooit een transactie met Roman Abramovitsj tegenhield totdat helder was waar dat geld vandaan kwam. Dat zou de norm moeten zijn, besefte ik toen." In 2007 keerde Borisovitsj terug naar Moskou waar hij de hervormer en Poetin-criticus Aleksej Navalny steunde.

Toen in 2012 arrestatie dreigde, vluchtte hij naar Londen om daar actie te voeren met journalisten en clubs als Transparancy International. Hij maakte de film From Russia With Cash en organiseert nu, naast het opzetten van een wijnhandelbeurs, de Kleptotours. "In Londen fungeren Victoriaanse bakstenen als bitcoins voor de Russische kleptocraten. De regering-Cameron heeft gezegd iets te zullen doen aan het witwassen van smerig geld. Ze heeft een lijst van panden die zijn gekocht door buitenlanders gelekt naar de pers, maar het gaat erom wie de uiteindelijke eigenaar is van die panden.'

Hoe moeilijk dat is te ontrafelen blijkt bij de eerste stop. Witanhurst, gelegen in de hooglanden van Noord-Londen, is op Buckingham Palace na het duurste landhuis van de stad. "Het is in 2008 gekocht, maar vorig jaar ontdekte een journalist van The New Yorker pas wie de eigenaar is van dit 300 miljoen pond kostende pand: de parlementariër Andrej Goeriev. Het interessante is dat 15 procent van Goerievs bedrijf in handen is van een hoogleraar uit Sint-Petersburg. Daar is geen verklaring voor, behalve dat deze hoogleraar de lievelingsgeleerde van Poetin is." Dan, ironisch: "Wij Russen delen graag."

Londense Rode Plein

De naam van de Russische president valt herhaaldelijk tijdens de vijf uur durende tour. 'Kijk, daar woont Andrey Yakoenin', zegt Borisovitsj wanneer zijn Land Rover halt houdt bij een villa aan de andere kant van Hampstead Heath. Een grijze Mercedes staat voor de toegangspoort. Wat volgt is een verhaal over een Great Train Robbery Russische stijl. "De vader van deze bewoner was eigenaar van de Russische spoorwegen en heeft de pensioenpot gebruikt om hotels te bouwen op terreinen nabij grote stations. Saillant detail: hij is Poetins zomerhuisbuurman."

Een andere vriend van Poetin komt ter sprake op Cadogan Lane in Chelsea. "Het enige teken van leven in dit pand", zegt Borisovitsj, wijzend op nummer 46, "is de man die de post komt halen. Rijke mensen hebben een kluis op het postkantoor, rijke Russen een kluis in de vorm van een huis." Hij vertelt dat de spookbewoner een telg is van de Rotenberg-familie, rijk geworden dankzij de handel in pijpleidingen en nauw bevriend met Poetin. "Sinds de Krim-invasie staan de Rotenbergs op de zwarte lijst van de Amerikanen, waarna ze hun vermogen hebben gegeven aan de volgende generatie."

Op de hoek ligt Eaton Square, het pleintje waaraan koningin Wilhelmina woonde tijdens de oorlog. Het kwam bekend te staan als 'Het Rode Plein' toen de eerste oligarchen er neerstreken, aangevoerd door wijlen Boris Berezowsky. "Die panden zijn nu te krap voor de rijke Russen", zegt Borisovitsj, terwijl hij via Belgrave Square, waar aluminimumkoning Oleg Deripaska woont, naar het bewaakte miljardairslaantje achter Kensington Palace koerst. "Hier zijn Len Blavatnik en Roman Abramovitsj buren. Kijk, deze enorme villa's passen beter bij hun status. Foto's nemen mag hier trouwens niet."

Fraai uitzicht

Wat Borisovitsj ergert is dat zijn landgenoten die over de ruggen van de gewone Russen rijk zijn geworden, geen strobreed in de weg wordt gelegd door de Britse autoriteiten, hoe slecht de Brits-Russische relatie ook heet te zijn. Om dat aan te tonen, laat hij de tour eindigen op Whitehall, waar de overheidsdepartementen staan en de premier resideert. Op Horse Guards Avenue wijst hij op een elegant appartement. "Dat is voor 11 miljoen pond gekocht door Igor Shuvalov, de op vier na belangrijkste politicus onder Poetin. Hij heeft een fraai uitzicht over de Theems, nietwaar?"

Wie zijn die Russische miljardairs?

Andrey Yakunin
West Heath Road

• Kocht in 2007 zijn huis op West Heath Road voor bijna 6 miljoen euro
• Is de zoon van Vladimir Yakunin, voormalig directeur van de Russische Spoorwegen en boezemvriend van Vladimir Poetin
• Runt in Londen een investeringsmaatschappij

Beeld rv

Igor Shuvalov
White Hall

• Russisch vicepremier
• Zijn Londense flat is tachtig keer meer waard dan zijn officiële jaarinkomen
• Uit gelekte bankdocumenten blijkt dat Shuvalovs vrouw, Olga Shuvalova, er een geheime rekening op de Britse Maagdeneilanden op na houdt

Beeld rv

Rakhat Aliyev
Baker Street

• De Kazachse voormalig KGB-topman en zakenman zou in de peperdure Baker Street een volledig huizenblok gekocht hebben met een waarde van 190 miljoen euro
• Ook 221B Baker Street, het fictieve adres van Sherlock Holmes en het beroemdste adres van Groot-Brittannië, ligt in dat bewuste huizenblok
• Aliyev werd in 2015 dood teruggevonden in een gevangeniscel in Oostenrijk waar hij vastzat op verdenking van moord

Beeld rv

Andrey Guryev
Highgate Hill

• Witanhurst, het pand dat Guryev in 2008 kocht, is op Buckingham Palace na het grootste woonhuis van Londen
• Het huis is naar schatting zo'n 390 miljoen euro waard
• Guryev maakte fortuin als eigenaar van PhosAgro, een bedrijf dat meststoffen maakt
• Hij zat elf jaar in de Russische Senaat maar gaf nooit zijn buitenlandse eigendommen aan

Beeld rv

Rinat Achmetov
Knightsbridge

• Betaalde een recordprijs van 173 miljoen euro voor zijn appartement
• Eigenaar van de Oekraïense holding SCM en voetbalclub Shakhtar Donetsk
• Wordt er door pro-Oekraïense groeperingen van beschuldigd de separatisten financieel te steunen

Beeld Iain Masterton

Oleg Deripaska
Belgrave Square

• Telde in 2003 32 miljoen euro voor een pandop Belgrave Square
• Vergaarde zijn fortuinin de aluminiumindustrie
• Was de jongste Russische miljardair ooit

Beeld rv

Roman Rotenberg
Cadogan Lane

• Kocht zijn Londense stekje voor meer dan 4 miljoen via een Cypriotisch bedrijf
• Toen zijn vader tegen een sanctie van de VS aanliep en zijn buitenlandse vermogen geblokkeerd zag liet Roman dat fortuin op zijn naam zetten
• De Rotenberg-familie maakt onderdeel uit van een onderzoek tegen Deutsche Bank wegens het doorsluizen van geld richting buitenland

Beeld rv

Dmytro Firtash
Brompton Road

• Betaalde meer dan 140 miljoen euro voor een architecturaal hoogstandje vlakbij metrostation Brompton Road
• Door samen te werken met Gazprom verkreeg hij het monopolie op het leveren van Russisch gas aan Oekraïne
• Woont momenteel in Oostenrijk waar hij probeert om uitlevering aan de VS, waar een onderzoek tegen hem loopt, te vermijden

Beeld rv

Len Blavatnik
Billionaires' Row

• Blavatniks huis wordt, na de recente herinrichting, op meer dan 250 miljoen euro geschat

Roman Abramovich
Billionaires' Row

• Abramovich kocht zijn pand in het miljoenenkwartier in 2003 voor een slordige 110 miljoen euro

Boris Berezovsky
Billionaires' Row

• De eerste Russische tycoon die aan Billionaires' Row kwam wonen, kwam in 2013 in verdachte omstandigheden om het leven

Beeld rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234