Zondag 29/03/2020

Gifgas

Londen eist opheldering van Moskou na nieuwe novitsjok-vergiftiging

Beeld EPA

De slachtoffers zijn volgens Scotland Yard Charlie Rowley (45) en Dawn Sturgess (44). De twee wonen in het Zuid-Engelse Amesbury, een plaatsje op zo’n 15 kilometer van de stad Salisbury waar de Skripals werden vergiftigd, maar een vriend vertelde aan de Britse media dat ze de avond ervoor in Salisbury zelf waren.

De twee zijn in kritieke toestand opgenomen in het ziekenhuis in Salisbury, waar ook de Russische dubbelspion Sergej Skripal en zijn dochter werden behandeld na hun vergiftiging. Aanvankelijk dachten artsen dat de twee, Dawn Sturgess en Charlie Rowley uit het vlak bij Salisbury gelegen Amesbury, vervuilde heroïne of crack hadden gebruikt.

Nu experts van het Britse militaire laboratorium Porton Down echter hebben vastgesteld dat ze vergiftigd werden met novitsjok, gaan de autoriteiten ervan uit dat de zaak verband houdt met de poging Skripal om het leven te brengen met het uiterst zeldzame gif.

Aangezien de twee geen banden hebben met de Britse inlichtingendiensten, is het uiterst onwaarschijnlijk dat zij het doelwit zijn geweest van een moordaanslag met het zenuwgas dat in de Sovjet-Unie werd ontwikkeld. Vermoedelijk zijn zij per ongeluk besmet geraakt met restjes van de stof.

Een politieman zet een park in het Zuid-Engelse stadje Salisbury af.Beeld REUTERS

Na de aanslag op de Skripals beschuldigde premier Theresa May Rusland ervan dat het gewone burgers in gevaar had gebracht door het gebruik van een zenuwgas. Uit woede daarover zette Londen een aantal Russische diplomaten het land uit. Nu blijkt dat er inderdaad slachtoffers zijn gevallen die niets met de dubbelspion te maken hebben, eist de Britse regering dat Rusland alsnog over de brug komt met informatie over de aanslag. "Als de Russen nu openheid van zaken geven over wat er in maart is gebeurd, kunnen we de zaak oplossen en mensen veiligheid bieden", zei de Britse minister van Veiligheid Ben Wallace.

Het Kremlin ontkende donderdag opnieuw dat het iets met de zaak te maken heeft. Dmitri Peskov, de woordvoerder van president Poetin, zei dat Moskou geen informatie heeft die licht kan werpen op het nieuwe geval van vergiftiging met novitsjok. "We zijn erg bezorgd over het herhaaldelijke gebruik van dergelijke substanties in Europa", zei Peskov. 

Moskou dringt er bij de Britse politie op aan om geen "vuile politieke spelletjes te spelen". "De Britse politie kan beter met ons samenwerken om dit te onderzoeken", benadrukt Maria Zakharova, de woordvoerster van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken. "De regering van Theresa May en haar vertegenwoordigers moeten zich verontschuldigen voor alles wat ze hebben aangericht, zowel aan Rusland als de internationale gemeenschap."

Skripals aan beterhand

De gewezen Russische dubbelagent Sergej Skripal (67) en zijn dochter Joelia (33) zijn intussen aan de beterhand. Ze zouden geen blijvende letsels overhouden aan de vergiftiging met novitsjok-zenuwgas. Joelia zei in april dat ze "elke dag beter wordt" en dat ook haar vader er weer bovenop komt.

Sergej Skripal is een voormalige agent van de Russische militaire inlichtingendienst GROe. In 2004 bleek dat hij in het geheim informatie doorspeelde aan de Britse geheime dienst MI6. Na een gevangenenruil in 2010 vertrok Skripal naar het Verenigd Koninkrijk.

In verlegenheid

Het nieuwe vergiftigingsgeval brengt de Russische autoriteiten in verlegenheid, juist op een moment dat de kwestie-Skripal op de achtergrond leek te raken en Rusland zich van zijn goede kant liet zien met het WK voetbal. Een Russische parlementariër beschuldigde de Britten er al van dat zij het nieuwe vergiftigingsgeval uit hun duim hebben gezogen om Rusland zwart te maken en op die manier tegenwicht te bieden aan de positieve verhalen van Britse voetbalfans uit Rusland.

"Hoe dom denken ze dat Rusland is om ‘opnieuw’ dat zogenaamde ‘novitsjok’ te gebruiken midden in de wereldkampioenschappen van de FIFA?", vroeg de Russische ambassade in Den Haag zich in een tweet af.

De Britse autoriteiten gaan er echter van uit dat de twee besmet zijn geraakt met restjes van de stof die kennelijk nog ergens in Salisbury en omgeving liggen. Misschien gaat het om een container waarin het zenuwgas werd bewaard of om de handschoenen die de pleger van de aanslag ongetwijfeld heeft gebruikt.

Na de vergiftiging van de Skripals, die inmiddels uit het ziekenhuis zijn ontslagen en op een geheime plaats zijn ondergebracht, zijn de autoriteiten maandenlang bezig geweest plaatsen waar de twee waren geweest te ontsmetten. Maar uit het nieuwe vergiftigingsgeval blijkt dat ze niet alle sporen hebben weten op te ruimen. De gebruikte vorm van novitsjok is volgens experts zo zuiver dat het ook na lange tijd nauwelijks afbreekt.

Leden van de Britse antiterreurdienst proberen nu uit te vinden waar Sturgess en Rowley zijn geweest in de uren voordat zij ziek werden. Op die manier hopen zij de plek te vinden waar mogelijk nog meer resten te vinden zijn. Dat zou hen mogelijk ook aanwijzingen opleveren over de daders van de aanslag op Skripal.

Slechte schoonmaak

De Belgische toxicoloog Jan Tytgat (KU Leuven) waarschuwt intussen voor al te snelle conclusies. "Eerst moet honderd procent zeker zijn dat het om novitsjok gaat. Want dit zenuwgas maakt deel uit van een grote groep gevaarlijke insecticides. Die verschillende stoffen lijken qua chemische samenstelling soms heel erg op mekaar."

Tytgat blijft ook voorzichtig over de 'restjes-theorie'. "De aanslag op de Skripals vond in maart plaats. Het is onwaarschijnlijk dat novitsjok zo lang aanwezig blijft want de stof breekt af na verloop van tijd. Alleen als het om een echt grote hoeveelheid zou gaan, kan dit. Maar dan is de schoonmaak wel heel slecht gebeurd."

Tytgat wijst erop dat in België elke jaar een handvol moordpogingen plaatsvinden met stoffen die naaste familie zijn van novitsjok. "Het gaat dan vaak om intussen verboden rattenvergif of insecticides die zijn achtergebleven op boerderijen. Die worden dan bijvoorbeeld in het voedsel gemengd." 

Een 'gewone' moordpoging kan dus ook nog. Duidelijkheid komt er wellicht pas in de komende uren, dagen of weken.

Toxicoloog Jan Tytgat.Beeld belga

Litvinenko

Rusland zat volgens een Britse rechter ook achter de moord op de uitgeweken voormalig geheim agent Aleksandr Litvinenko, die in 2006 met de radioactieve stof polonium-210 om het leven werd gebracht in Londen.

Uit onderzoek bleek later dat die stof in zijn thee was gestopt bij een ontmoeting met twee Russen die banden hadden met de Russische geheime dienst. Op tal van plaatsen waar de twee waren geweest werden sporen van radioactiviteit gevonden, ook in de vliegtuigen waarmee zij van en naar Moskou waren gevlogen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234