Maandag 27/06/2022

Londen 1899

Precies 100 jaar geleden vierde Emanuel Lasker een absoluut hoogtepunt in zijn carrière. Op het marathontoernooi van Londen behaalde de tweede wereldkampioen een schitterende eerste prijs. Laskers naaste rivalen eindigden met een achterstand van liefst 4,5 punten. Alle wereldtoppers waren aanwezig, op Siegbert Tarrasch, Amos Burn en Rudolf Charousek na.

Van alle wereldkampioenen heeft Emanuel Lasker (1868-1941) de wereldtitel het langst mogen koesteren: 26 jaar en 337 dagen, een formidabel record. De Duitser droeg zijn kroon van 1894 tot 1921. In 1935 finishte hij in Moskou op 67-jarige leeftijd nog als derde, voor onder andere de Cubaan José Raoul Capablanca (1888-1942), aan wie hij 14 jaar eerder de wereldtitel had doorgegeven. "Een biologisch mirakel" schreven de journalisten.

Tijdens zijn leven verloor Lasker verschillende keren al zijn bezittingen. Ondanks het vaste voornemen om het op financieel vlak beter te doen dan zijn voorganger Wilhelm Steinitz (1836-1900, de eerste wereldkampioen), stierf ook Lasker arm en ziek in een vreemd land, in de VS.

Lasker was van vele markten thuis: hij was doctor in de wiskunde en bridge-expert. In de Eerste Wereldoorlog ontwierp hij een tank. Behalve filosofische werken schreef hij onder andere een spellenencyclopedie. (Ook schreef Lasker tijdens WO I een boek over hoe slecht het met de beschaving zou aflopen indien Duitsland de oorlog zou verliezen. Toen de nazi's hen in 1933 alles afnamen, verlieten Lasker en zijn vrouw de Heimat. Ze waren beide van joodsen bloede.)

Lasker beschouwde zichzelf in de eerste plaats als een filosoof. Hij was goed bevriend met Albert Einstein. Samen voerden ze ellenlange discussies over de relativiteitstheorie. Hoewel hij als schaker een tactische, heldere en pragmatische spelstijl hanteerde, lukte in het dagelijks leven lang niet alles van de eerste keer. Gedurende WO I wilde Lasker duiven kweken nadat hij zijn fortuin had verloren door het in Duitse oorlogsaandelen te steken. Jammer genoeg bleken alle gekochte vogels mannetjes te zijn.

In Londen 1899 won Lasker op zeer overtuigende wijze. Lasker veroverde er ook de eerste schoonheidsprijs dankzij zijn winstpartij tegen Wilhelm Steinitz. het was het laatste duel tussen deze twee titanen, want Steinitz overleed amper één jaar later. Lasker verloor op het Londense toernooi alleen van Blackburne, wat de Engelsman de tweede schoonheidsprijs opleverde.

Op ruime afstand van Lasker eindigde een bont gezelschap op de tweede plaats: de Poolse Fransman David Janowski, de Amerikaan Harry Nelson Pillsbury en de Hongaar Geza Maroczy. Janowski was een van de agressiefste spelers ooit, een gokverslaafde en een graag geziene gast in casino's overal ter wereld, Pillsbury staat bekend als een van de beste blindschakers aller tijden en positiespeler Maroczy behoorde tot het einde van de twintiger jaren tot de wereldtop.

Twee deelnemers waren duidelijk op hun retour: Henry Edward Bird, een van de origineelste 19de-eeuwse schakers, en Wilhelm Steinitz. In 1886 won deze Oostenrijkse Tsjech de eerste officiële WK-match van Zukertort. Hij wordt beschouwd als de grondlegger van het moderne positiespel. Michaïl Tsjichorin voldeed in Londen evenmin aan de verwachtingen. De Rus verloor ooit zeer nipt twee WK-matches tegen Steinitz en ging tenonder aan de gevolgen van overmatig alcoholgebruik.

Eén speler moest zich al na vier ronden terugtrekken: Richard Teichmann. Deze in Londen woonachtige Duitser leed aan een ernstige oogkwaal en zou later een oog verliezen. Daarna ging Teichmann net als een zeerover met een ooglapje door het leven.

De eindstand: 1) Em. Lasker 23,5/26; 2-4) Janowski, Pillsbury, Maroczy 19; 5) Schlechter; 6) Blackburne 16,5; 7) Tsjichorin 16; 8) Showalter 13,5; 9) Mason 13; 10-11) W Cohn, Steinitz 12,5; 12) Lee 10,5; 13) Bird 8; 14) Tinsley 7; 15) Teichmann 2 (op 4). Het toernooi vond plaats van 31 mei tot 11 juli 1899. De deelnemers speelden dubbele ronden.

WIT: Steinitz

ZWART: Lasker 1. e4 e5 2. Pc3 Pf6 3. f4 d5 4. d3 Pc6 5. fxe5 Pxe5 6. d4 Pg6 7. exd5 Pxd5 8. Pxd5 Dxd5 9. Pf3 Lg4 10. Le2 0-0-0 11. c3 Ld6 12. 0-0 The8 13. h3?! Ld7 14. Pg5?! Ph4 15. Pf3 (Misschien wil Steinitz remise door herhaling van zetten na 15. Pf6 16. Pg5 enz., echter:)

15. Pxg2! 16.Kxg2 Lxh3+!! 17. Kf2 (Wit mag het tweede stukoffer niet aannemen, bijvoorbeeld: 17. Kxh3 Dh5+ 18. Kg2 Dg4+ 19. Kh1 Dh3+ 20. Kg1 Dg3+ 21. Kh1 Te4 22. Lg5 en nu winnen zowel Tg4 als Tde8.) 17. f6! 18. Tg1 g5 19. Lxg5 fxg5 20. Txg5 De6 21. Dd3 Lf4 22. Th1 Lxg5 23. Pxg5 Df6+ 24. Lf3 Lf5! 25. Pxh7 Dg6 26. Db5 c6 27. Da5 Te7 28. Th5 Lg4 29. Tg5 Dc2+ 30. Kg3 Lxf3 en wit geeft op.

WIT: Lasker

ZWART: Blackburne 1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 d6 4. d4 Ld7 5. d5!? Pb8 6. Ld3 Le7 7. Pc3 Pf6 8. Pe2 c6 9. c4 Pa6 10. Pg3 Pc5 11. Lc2 b5 12. b4 Pb7 13. dxc6 Lxc6 14. cxb5 Lxb5 15. a4 Ld7 16. 0-0 g6 17. h3 h5!? (Zwart lijdt onder de zwakte van pion d6; in een poging om het tij te doen keren lanceert Blackburne een drieste aanval. Lasker laat rustig begaan, overtuigd dat er geen reële gevaren dreigen, maar Blackburne maakt dankbaar gebruik van de geboden kansen:) 18. Le3 a5 19. b5 Tc8 20. Tc1 Pc5 21. Pd2 h4 22. Pe2 g5! 23. Lxg5 Tg8 24. Lxh4 Lxh3 25. Lg3 Le6 26. Te1 Pg4 27. Pf1 Lg5 28. Tb1 Th8 29. Pc3 Lf4 30. Pd5 Dg5 31. f3 (Lasker verkeert nog steeds in de waan dat hij beter staat - pion meer! - en gaat een wandelingetje maken, terwijl Blackburne over zijn volgende zet nadenkt. De wereldkampioen nipt aan het spelersbuffet aan een glas, terwijl zijn tegenstander zijn volgende zet uitvoert. Wanneer iemand hem vertelt welke zet Blackburne heeft gespeeld, schrikt Lasker zo hevig dat het glas uit zijn handen glipt en in honderd duigen op de grond uiteenspat. Hij vecht nu voor een verloren zaak:)

31. Th1+!! 32. Kxh1 Lxg3 33. Pxg3 Pf2+ 34. Kg1 Pxd1 35. Pf5 Lxf5 36. exf5 Dd2 37. Txd1 Dxc2 38. Tbc1 Dxf5 39. Pb6 Td8 40. Pc4 Pb7 41. Pe3 Df4 42. Kf2 Dxa4 43. Tc7 Pc5 44. Th1 Td7 45. Tc8+ Ke7 46. Th8 Dd4 en wit geeft op.

- Gent: Johan Goormachtigh is de nieuwe Gentse kampioen. De eindstand: 1. Goormachtigh 6,5/7; 2. Van der Stricht 6; 3. Vandersmissen, De Pauw, Huyck 5; 6. Brouns 4...

- Gentbrugge: de eindstand van het 60+ Oost-Vlaams Ligakampioenschap: 1. de Backere 5,5/7; 2. De Reu, Van Acker 5; 4. Bernaert...

- Schilde: het Open Belgisch OplosKampioenschap werd gedomineerd door Nederlanders. Eddy Van Beers werd Belgisch oploskampioen 1999. De eindstand: 1. Wismann (NL) 60/60!; 2. Van den Heuvel (NL) 58; 3. Van Beers 53; 4. Uitenbroek (NL) 49,5; 5. Bakker (NL) 49; 6. De Boer (NL) 44,5; 7. Weemaes 43...

WIT: Kg1, Dh5, Td1, Tg3, Lb3, Le7, pia4, b2, f2, g2, h2.

ZWART: Kh8, Dc7, Tc8, Tf8, Lb7, Pd7, pia7, b6, e5, f7, g7, h6. 1. Txd7 Dxd7 2. Dxh6+ gxh6 3. Lf6+ Kh7 4. Tg7+ Kh8 5. Txf7+ Kg8 6. Txd7+ en zwart geeft op.

Teichmann-Schlechter (1911)

WIT: Kg1, Dd1, Ta1, Te1, Ld5, Pf3, Pf5, pia2, b2, c3, d3, e4, f2, g2, h2.

ZWART: Kg8, Dc7, Ta8, Tf8, Lb7, Pc6, Pe7 pia6, b5, c5, d6, e5, f7, g7, h7.

Richard Teichmann (1868-1925) was een vredelievende speler, die vaak tot remisekoning gekroond werd. Omdat hij in acht opeenvolgende wedstrijden vijfde werd, noemden zijn collega's hem Richard V. In het toernooi van Karlsbad in 1911 week Teichmann voor één keer af van zijn remisestrategieën: hij boekte vele knappe zeges en won dit topevenement. Waarom hij daarna nooit meer opnieuw risico's nam, zal wel altijd een raadsel blijven. Het diagram toont een fragment van een duel tegen een rechtstreekse rivaal. Wit aan zet speelt en wint.

Wouter Janssens

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234