Zaterdag 21/09/2019

Rusland

Lokale verkiezingen in Rusland brengen scheuren in pantser Poetin aan het licht

De Russische president Vladimir Poetin brengt zijn stem uit in Moskou. Beeld EPA

Een zomer van protesten is zondag ten einde gekomen met lokale verkiezingen in Moskou en andere delen van het land. De voorlopige conclusie: Poetin slaagt er ondanks zijn manoeuvres alsmaar minder in de regie in handen te houden.   

1. Verkiezingen verlopen steeds verdachter

Het bericht kwam zondagavond bij het sluiten van de stembussen in Moskou: de organisatie die de exitpoll zou leveren, besloot geen exitpoll te leveren. Te weinig mensen wilden vertellen wat ze gestemd hebben, zei de organisatie, die onder controle staat van het Kremlin. 

De oppositie vertrouwt het niet. “We weten allemaal wat dit betekent”, tweette Leonid Volkov, de rechterhand van oppositieleider Aleksej Navalny. “Sterkte en moed aan alle waarnemers.” Oftewel: de exitpolls zijn volgens Volkov zo beroerd voor Poetins partij Verenigd Rusland, dat de autoriteiten besloten hebben de polls geheim te houden en ondertussen de officiële uitslag aan te passen.

De aanloop naar de lokale verkiezingen hadden al veel ondemocratische trekjes, ook voor Russische begrippen. Vorige keren mochten nog kandidaten deelnemen die kritisch waren voor het beleid van de regeringspartij. Die tijd is voorbij. Tientallen onafhankelijke kandidaten werden uitgesloten, zodat alleen nog politici meededen van Verenigd Rusland of van partijen uit de systeemoppositie: partijen die naar de pijpen van Verenigd Rusland dansen of opgezet zijn als schijnoppositie. Bij de gouverneursverkiezing in Sint-Petersburg werden zelfs kandidaten van de systeemoppositie uit de race gehaald.

Uit heel Rusland doken zondag video’s op van stembusvervalsingen. Te zien was hoe mensen stapels biljetten in stembussen propten. In een stemlokaal in Tatarstan stond de voltallige kiescommissie de stembussen te vullen. Een vrouw in Sint-Petersburg vertelde aan een oppositiepartij dat ze 3.000 roebel (40 euro) aangeboden kreeg om honderden valse biljetten voor de kandidaat van Verenigd Rusland in stembussen te gooien.

2. De crisis van Poetins partij zet door

De kandidatenlijsten waren zondag veelzeggend: geen enkele kandidaat van Verenigd Rusland deed in Moskou mee onder de vlag van Verenigd Rusland. Gezien haar slechte imago leek het de regeringspartij kansrijker om kandidaten te registreren als ‘onafhankelijke kandidaten’. Zelfs de Moskouse partijvoorzitter Andrej Metelski camoufleerde zich zondag als onafhankelijke kandidaat. Wel hielden de kandidaten toegang tot de staatsmedia en de grootste campagnebudgetten.

Toch blijkt uit de resultaten die de verkiezingsautoriteiten vrijgaven dat Poetins partij in de meeste regio’s haar meerderheid heeft gehandhaafd. In Moskou klokte de partij af op licht verlies. Met 25 van de 45 zetels in het plaatselijke Doema verloren twee van de kandidaten van Verenigd Rusland hun zetel. De prominente oppositiepoliticus Sergej Mitrotsjin, die via gerechtelijke weg een toelating tot deelname had veroverd, slaagde er op zijn beurt in een zetel te bemachtigen.

In verschillende afgelegen provincies lijkt Verenigd Rusland de macht te hebben behouden. Voorlopige uitslagen wijzen op gewonnen verkiezingen in de provincies Zabajkal, Tsjeljabinsk en Orenburg. Ook de gouverneurspost in Petersburg lijkt behouden. Uit de resultaten blijkt zelfs dat de partij alle gouverneursverkiezingen wist binnen te halen.

Maar de tekenen waren zondagavond slechter in grote steden. In Tsjeljabinsk, een grote stad in het Verre Oosten, lijkt het aantal gemeenteraadsleden van Verenigd Rusland te zakken van 33 naar 2. Ook in Irkoetsk loopt Poetins partij zware averij op, volgens voorlopige uitslagen.  In de regio Tsjabarovsk aan de kusten van de Stille Oceaan kwam de partij aan slechts 12,51 procent van de stemmen. Zij deed onder voor de ultranationalistische Liberaaldemocratische Partij Rusland en de communisten.

De Russische oppositieleider Alexej Navalny in het stembureau. Beeld AFP

Oppositieleider Navalny dankte die prognoses aan een systeem dat hij opzette om Verenigd Rusland dwars te zitten in Tsjeljabinsk, Irkoetsk en andere grote steden, waaronder Moskou. Hij raadde kiezers aan op kandidaten te stemmen van partijen uit de systeemoppositie. Op die manier hoopt hij dat Verenigd Rusland zijn monopolie alsnog verliest.

3. De oppositie verbreedt, maar mobiliseert een minderheid

De protestgolf van deze zomer heeft een nieuwe lichting oppositieleiders voortgebracht. Jonge politici als Ljoebov Sobol en Ilja Jasjin zijn bekend geworden bij het grote publiek. Dat maakt de oppositie in de toekomst minder afhankelijk van Navalny, die niet bij alle Poetin-critici goed ligt. Ook steunbetuigingen van popsterren en YouTubers hebben de oppositie toekomstbestendiger gemaakt. Niet onbelangrijk, nu Poetin in zijn laatste grondwettelijke termijn zit als president.

Online is de oppositie heer en meester. Het YouTube-kanaal van Navalny’s team trekt een miljoenenpubliek dat, zeker onder jonge generaties, concurreert met de kijkcijfers van de staats-tv. Inbeslagnames van camera’s en studiomateriaal door de autoriteiten lijkt Navalny’s kanaal alleen maar populairder te maken: met crowdfundingcampagnes tijdens uitzendingen haalt Navalny telkens weer geld op voor nieuwe studioapparatuur.

Maar ondanks wijdverspreide vijandige gevoelens tegenover de regeringspartij lijken maar weinig mensen bereid een machtswisseling met onzekere gevolgen te forceren. De grootste demonstratie van deze zomer trok 60.000 mensen in Moskou. Het grootste aantal sinds 2012, maar relatief weinig op een stadsbevolking van 12 miljoen. De autoriteiten schrikten mensen af met zware straffen voor deelname aan protesten. Zes jonge demonstranten zijn veroordeeld tot gevangenisstraffen van twee tot vijf jaar. De meeste Russen hebben het nog net iets te goed om hun vrijheid te riskeren.

In totaal konden 56 miljoen Russen een stem uitbrengen, of bijna de helft van alle kiesgerechtigden in het land.

De participatie lag deels zeer laag. In Moskou bijvoorbeeld ging het om ongeveer 21,63 procent, evenveel als in 2014. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234