Woensdag 25/11/2020

'Lof zij U, Eeuwige God, dat Gij van mij geen vrouw hebt gemaakt'

'Kadosh' van regisseur Amos Gitaï: een orthodoxe gemeenschap in Jeruzalem

Vorige week werd het Filmfestival van Vlaanderen-Gent officieel geopend met de Israëlische film Kadosh. Een strakke en strenge film, waarvan de sobere vormgeving en de harde inhoud perfect bij elkaar aansluiten, en die een indringend en vaak verbijsterend beeld geeft van de strikt orthodoxe gemeenschap in de Mea Sjearim-wijk van Jeruzalem. In Kadosh zien we een man ontwaken en meteen een dankgebed zeggen omdat God hem een nieuwe dag heeft willen schenken. Daarna volgt een uitgebreid was- en kleedritueel, opnieuw begeleid door allerlei dankbetuigingen. Een daarvan luidt: "Lof zij U, Eeuwige God, dat Gij van mij geen vrouw hebt gemaakt." De toon is gezet. En die wordt later alleen maar bevestigd, bijvoorbeeld in de uitspraak van de rabbi dat het de rol is van de vrouwen "als dochters van Israël kinderen te baren en hun mannen in staat te stellen de thora te bestuderen".

Voor de Israëlische cineast Amos Gitaï (°1950) is Kadosh ('Heilig') de afsluiting van zijn trilogie waarin hij 'de menselijke landschappen' in drie grote stadscentra exploreert. Devarim (1995) speelde in Tel-Aviv en vertelde over de generatie van de pionierszonen, die nu veertigers zijn. In Yom Yom (1998) onderzocht Gitaï de vermenging en versmelting van Israëli's en Palestijnen in zijn geboortestad Haïfa.

Wat Jeruzalem betreft was Amos Gitaï vooral geïnteresseerd in de middeleeuwse aspecten van de stad. Dat hij daarbij de beslissing nam om een religieus geïnspireerd verhaal te vertellen, lag eigenlijk voor de hand. Uit historisch oogpunt is Jeruzalem immers een belangrijke stad voor drie wereldgodsdiensten: het judaïsme, de islam en het christendom. In Kadosh staat weliswaar de patriarchale repressie en het religieus extremisme van de joodse godsdienst centraal, maar Gitaï laat niet na er op te wijzen dat de grote monotheïstische religies allemaal aan dezelfde kwaal lijden: de ondergeschikte positie van de vrouw, met nadruk op haar reproductieve functie. "Een man die sterft zonder nageslacht scheurt een blad uit de thora," zegt de rabbi op een bepaald moment. En een oudere vrouw is er 'heilig' van overtuigd dat "onvruchtbaarheid soms te wijten kan zijn aan het slecht naleven van de zuiverheidswetten". De schuld ligt dan uiteraard bij de vrouw. In bepaalde gevallen zou een eenvoudig sperma-onderzoek nochtans een ander licht op de 'schuldvraag' kunnen werpen, maar zoiets kan niet, want het staat geschreven dat een man zijn zaad niet mag verspillen.

Het verhaal spitst zich toe op de ervaringen van twee zussen. De jonge Malka is verliefd op Jaäkov, maar omdat die verkozen heeft buiten de streng religieuze gemeenschap te leven, is zijn reputatie naar de vaantjes. De rabbi heeft beslist dat Malka dan maar met zijn trouwe, bijzonder fundamentalistische assistent Jossef moet trouwen. Rivka is al tien jaar getrouwd met Meïr. Het is een liefdevol, gelukkig huwelijk, maar omdat het echtpaar na al die jaren nog steeds kinderloos is, krijgt Meïr van de rabbi te horen dat hij Rivka moet verstoten en met een andere vrouw trouwen, want "kinderen zijn de toekomst van ons geloof". En trouwens, de rabbi wéét dat een vrouw "geen grotere vreugde kent dan haar kinderen groot te brengen".

Deze fictiefilm, bedachtzaam opgebouwd met lang aangehouden, vaste camera-instellingen en indringende close-ups, heeft soms de fascinerende aantrekkingskracht van een etnologische documentaire over een exotische gemeenschap. Er zitten ook grappige passages in, zoals de theologische discussie over de manier waarop thee kan worden gezet op de sabbat. Is warm water over suiker gieten een vorm van koken (wat dus verboden is)? Of mag het wel als het in twee verschillende recipiënten gebeurt?

Maar in het algemeen is de film een schrijnende illustratie van de manier waarop mannen de godsdienst gebruiken, of misbruiken, om vrouwen als tweederangsburgers te behandelen. En of die vrouwen nu rebelleren dan wel berusten, de prijs die zij in beide gevallen moeten betalen is veel te hoog.

TITEL: Kadosh. REGIE: Amos Gitaï. SCENARIO: Amos Gitaï en Eliette Abecassis. FOTOGRAFIE: Renato Berta. MUZIEK: Philippe Eidel. PRODUCTIE: Michel Propper, Amos Gitaï en Laurent Truchot. VERTOLKING: Yaël Abecassis, Yoram Hattab, Meital Barda, Uri Ran Klauzner, Yussef Abu Warda, Sami Hori e.a. Israël, 1999, kleur, 110 min. Gedistribueerd door Pauline Pictures.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234