Donderdag 22/10/2020

AchtergrondWit-Rusland

Loekasjenko zoekt toenadering tot oppositie, maar is niet klaar om op te stappen

De Wit-Russische president Aleksander Loekasjenko vorige maand tijdens een speech.Beeld via REUTERS

Aleksandr Loekasjenko begint in te zien dat hij Wit-Rusland niet kan leiden zonder legitimatie van de bevolking. Na twee maanden van repressie zoekt de zelfverklaarde president nu voor het eerst toenadering tot de oppositie.

Zaterdag ging Loekasjenko in een KGB-gevangenis aan tafel met zijn opgesloten tegenstanders, naar eigen zeggen om grondwetsherzieningen te bespreken. Op vrijgegeven videobeelden zit Loekasjenko tegenover zijn belangrijkste uitdagers, onder wie oud-presidentskandidaten Viktor Babariko en Sergej Tichanovski. Loekasjenko liet hen in het voorjaar opsluiten op beschuldiging van financiële misdaden.

Na de vergadering mochten twee oppositieleden de gevangenis verlaten: hun detentie werd omgezet in huisarrest. De anderen kregen toestemming een badhuis te bezoeken. Daar konden ze even met elkaar praten zonder aanwezigheid van KGB-agenten.

Politieke gevangenen

“Met deze ontmoeting erkent Loekasjenko het bestaan van politieke gevangenen die hij eerder criminelen noemde”, schreef de gevluchte oppositieleider Svetlana Tichanovskaja op haar blog in berichtenapp Telegram. “Dit is te danken aan onze druk.”

Haar man mocht voor het eerst een telefoongesprek voeren vanuit de gevangenis – Tichanovskaja en Tichanovski hadden elkaar niet gesproken sinds mei, toen Tichanovski opgesloten werd nadat hij zich kandidaat had gesteld voor de verkiezingen. In het telefoongesprek vroeg hij Tichanovskaja om haar politieke strijd vol te houden en “taaier” te zijn.

Tot werkelijke concessies is Loekasjenko nog niet bereid. Zondag, een dag na zijn gesprek met oppositieleden, liet hij nieuwe protesten neerslaan. In Minsk werden meer dan 700 mensen aangehouden. Op videobeelden uit een arrestantenbus is te zien hoe opgepakte demonstranten gedwongen worden om door een haag van cipiers te rennen, terwijl de cipiers met hun knuppels de kansloze gedetineerden afranselen.

Een actievoerder vraagt het ontslag van de Wit-Russische president. Beeld AFP

De oppositie ziet de 4 uur lange bijeenkomst in de KGB-gevangenis enkel als een bevestiging van Loekasjenko’s zwakke positie. “Dialoog vindt niet plaats in een gevangenis”, zei Tichanovskaja. Zij en honderdduizenden demonstranten in Wit-Rusland houden vast aan hun aanvankelijke eisen: vrijlating van politieke gevangenen en nieuwe verkiezingen.

Ook de Europese Unie beschouwt Loekasjenko’s gesprek met de oppositie als een farce. Heiko Maas, de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, riep maandag op om Loekasjenko op de EU-sanctielijst te zetten. Eerder zette Brussel de Wit-Russische leider nadrukkelijk niet op de sanctielijst om ruimte te houden voor een laatste bemiddelingspoging.

Loekasjenko is wanhopig op zoek naar manieren om een eind te maken aan de demonstraties. “De grondwet herschrijf je niet op straat”, zei hij tijdens de ontmoeting met oppositieleden. Maar nu zijn bezoek de demonstraties geenszins stopt, schermt hij plots weer met geweld. Maandag dreigde de minister van Binnenlandse Zaken met de inzet van vuurwapens tegen demonstranten.

Aanhoudende demonstraties

Maar het zijn niet alleen de aanhoudende demonstraties die het voor Loekasjenko onmogelijk maken om het land te leiden. Dieper in de maatschappij hebben aardverschuivingen plaatsgevonden die niet terug te draaien zijn. Voor een groot deel van de bevolking is Loekasjenko’s regime onacceptabel geworden na de ontkenning van het coronavirus, de ongekende verkiezingsvervalsing en de arrestaties en martelingen van eigen burgers. Er is geen enkel vertrouwen meer tussen overheid en burger. Wie nog meewerkt aan Loekasjenko’s systeem, belandt in sociaal isolement.

Bovendien staat de vrouwelijke helft van de bevolking nu tegenover Loekasjenko: vrouwen zijn door Loekasjenko al drie decennia weggezet als huisvrouwen zonder leiderschapskwaliteiten, maar leiden nu de strijd tegen Loekasjenko’s mannenclan.

Het Kremlin is zich bewust van Loekasjenko’s zwakke positie. Tot nu toe heeft president Poetin Loekasjenko aan de macht gehouden om te voorkomen dat zijn nachtmerrie werkelijkheid wordt in een bevriend buurland: een bevolking die met straatprotesten het vertrek afdwingt van een autocraat die verkiezingen vervalst. Maar Russische parlementariërs suggereren openlijk dat er voor de lange termijn een andere oplossing nodig is. De vooraanstaande parlementariër Konstantin Zatoelin onlangs in de Russische media: “Wit-Rusland onder Loekasjenko is een doodlopende weg.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234